Birecik’in tarihî sokakları tek tek incelendi! 718 kültür varlığı için kayıt tutuldu

Şanlıurfa’nın Birecik ilçesindeki tarihî yapıların geçmişine ilişkin dikkat çekici bilgiler, Türkiye Bilimler Akademisinin (TÜBA) kültür envanteri araştırmasında yer alıyor. 2001-2003 yılları arasında gerçekleştirilen çalışmada Birecik’teki 718 kentsel kültür varlığı için envanter formu hazırlandı.

Geleneksel konutlar, tarihî sokaklar ve yapıların mimari özellikleri fotoğraflarla kayıt altına alındı. Araştırmanın sonuçları, 1 Eylül 2004 tarihinde TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi’nde yayımlandı.

Prof. Dr. Ayla Ödekan’ın yürütücülüğünde, Arzu Öztürk’ün yürütücü yardımcılığında hazırlanan araştırma, Birecik’in eski yerleşim dokusunu belgeleyen kapsamlı bir çalışma olarak kayıtlara geçti.

Birecik’te 718 kültür varlığı için envanter formu hazırlandı

TÜBA-TÜKSEK Türkiye Kültür Envanteri Projesi kapsamında yürütülen saha araştırmaları üç yıllık bir dönemi kapsadı. Çalışmanın son aşaması 7-18 Eylül 2003 tarihleri arasında gerçekleştirildi.

Bu son araştırma döneminde 265 yeni envanter formu dolduruldu. Böylece 2001 yılından itibaren Birecik’te hazırlanan kentsel kültür varlığı envanter formlarının toplamı 718’e ulaştı.

Envanter çalışmasında yalnızca yapıların varlığı kaydedilmedi. Tarihî kent dokusunu oluşturan geleneksel konutlar, sokakların yerleşim düzeni ve mimari ayrıntılar da belgelendi.

Tarihî sokaklar binlerce fotoğrafla belgelendi

Araştırmanın dikkat çeken bölümlerinden biri, 2003 yılındaki fotoğraflama çalışması oldu. Akademik yayında yer alan bilgilere göre son saha döneminde yaklaşık 2 bin dijital fotoğraf, 1050 siyah-beyaz fotoğraf ve 36 renkli saydam hazırlandı.

Fotoğraf kayıtlarıyla birlikte kültür varlıklarına ilişkin envanter formları oluşturuldu. Sahadan elde edilen bilgiler daha sonra bilgisayar ortamına aktarıldı.

Çalışmada Birecik’in tarihî kent merkezinin sınırları da tanımlandı. Kuzeyde Atatürk İlkokulu Caddesi, güneyde ise Gaziantep-Şanlıurfa yolu esas alınarak farklı yapı adaları incelendi.

50 yapı adası kuzey ve güney bölgelerinde incelendi

2003 yılı araştırmasında tarihî merkezin kuzeyindeki 28 yapı adası ile güneyindeki 22 yapı adası belgeleme kapsamına alındı. Merkezde ve doğudaki belirli yapı adalarında da çalışmalar yürütüldü.

Araştırmacılar, önceki dönemlerde belgelenmeyen alanlara yönelerek Birecik’in geleneksel kent dokusuna ilişkin kayıtları genişletti. Yapı adalarının incelenmesi sırasında kültür varlıklarının konumları ve mimari özellikleri envanter formlarına işlendi.

Aynı araştırma programı yalnızca Birecik’le sınırlı kalmadı. 15 Eylül 2003 tarihinde Suruç ilçe merkezinde gerçekleştirilen bir günlük saha çalışmasında da 18 envanter formu hazırlandı.

Araştırmanın sonuçları 2004 yılında yayımlandı

Birecik ve Suruç’ta gerçekleştirilen belgeleme çalışmalarının sonuçları, Ayla Ödekan ve Arzu Öztürk tarafından hazırlanan akademik makalede bir araya getirildi. Araştırma, TÜBA-KED dergisinin 2004 tarihli üçüncü sayısında 125-140. sayfalar arasında yayımlandı.

Çalışmada belirtilen 718 envanter kaydı, Birecik’in 2001-2003 yıllarındaki tarihî yapı ve kent dokusu araştırmasına ait. Bu sayı, ilçede 2026 yılı itibarıyla ayakta bulunan veya resmen tescil edilmiş kültür varlıklarının güncel toplamını ifade etmiyor.