Fortune 500 Büyük Şirket (FBBŞ) 2026

FBBŞ çalışmasına kısaca bakalım. Meraklısı Ekim 2026 sayısından ayrıntılı bakabilir. FBBŞ’YE GENEL BAKIŞ2025 verileriyle büyük şirketler satış tutarlarına göre belirleniyor. İlk kez hazırlanırken projenin akademik koordinatörü olarak bu sıralamanın katma değere göre yapılması önerimi ABD Fortune yönetimi kabul etmemişti!

FBBŞ’in toplam net satışları nominal yüzde 29,9 (reel olarak ise 4,8 - 8,3) oranlarında artarak 22 trilyon 596 milyar liraya yükselmiş. Fortune Küresel 500 çizelgesindeki birinci şirket Amazon’un geliri olan 35,7 trilyon lirayı (716,9 milyar dolar) bile yakalayamamış bizim FBBŞ’in tümü!

Amazon’dan kitap alan biri olarak benim de suçum var bu işte! Gerçi yabancı kitap satan yerli ve millî olan da yok ya! Onu bile yakalayamamışsınız, peh size bre pehlivanlar! Kârlara bakalım. FBBŞ’in toplam net kârı, önceki yıla göre yüzde 11,53 artarak 486 milyar liraya yükselmiş.

FBBŞ içindeki 156 şirket (yaklaşık üçte biri) net zarar açıklamış! Durum ciddî! Dışsatımdaki artışa da bakalım. FBBŞ’in toplam dışsatımı yıllık bazda lira olarak yüzde 25,2 artarak 5 trilyon 536 milyar liraya ulaşmış. Net satışlardaki nominal artış oranı olan yüzde 29,9’a göre düşük bir oran!

İç satışların katkısı fazlaca olmuş anlaşılan! Tabii ki saha çamurluydu: Küresel istemde güçsüz seyir vardı! Sporcularda form düşüklüğü ve krampon kalitesizliği vardı: Yüksek üretim maliyetleri ve finansman maliyetleri ile kur-maliyet dengesinin fiyat yarışmacılığı üzerinde yarattığı baskı söz konusuydu!

Şarkı nasıldı: ‘Zorunda mıyım?’ Rekabet de soruyor bize: ‘Maliyet bazlı olmak zorunda mıyım? M. Porter rekabet modelindeki ‘farklılık’ yaklaşımına niye bakmıyoruz? Nasrettin Hoca’nın fıkrasındaki gibi karanlıkta düşürülen parayı aydınlıkta aramak kolay değil mi?

TÜSİAD bile ‘Maliyet Bazlı Rekabet Gücü Endeksi’ oluşturmuş ve ölçüp raporluyor. FBBŞ’e 59 yeni şirket katılmış. Katılanlara baktığımızda ilginç manzaralar da var: Net dönem zararı açıklayan Konfrut Gıda da var! FBBŞ’in yüzde 30,8’i (154 şirket) Borsa İstanbul’da işlem gören şirketler olmuş.

FBBŞ’in içinde ciddî bir eşitsizlik var. Çizelgenin ilk şirketinin net satışı son şirketininkinin 170 katı! İlk 10 şirket tüm FBBŞ satışlarının yüzde 31,02’sini gerçekleştiriyor. Toplam satışların yüzde 10’u iki şirketten geliyor; toplam satışların yüzde 25’i ise sadece sekiz şirketten geliyor.

İlk 25 şirket satışların yaklaşık yarısını (yüzde 48) gerçekleştiriyor. İlk 100 şirket satışların yüzde 74’ünü gerçekleştiriyor (Bkz. 80-20 kuralı diye de anılan Pareto ilkesi!).İLK 10 ŞİRKETSırasıyla EPİAŞ ENERJİ PİYASALARI İŞLETME A.Ş. / THY / FORD OTOMOTİV SANAYİ / TÜPRAŞ TÜRKİYE PETROL RAFİNELERİ A.Ş. / BİM / AHLATCI KUYUMCULUK / PETROL OFİSİ / ARÇELİK / OPET / MİGROS.

Sektör ağırlığına bakıldığında dördü enerji ve petrol, ikisi perakendeci! Hep mi P&P yahu! Bir kuyumculuk, bir lojistik, bir otomotiv o da yabancı şirket, bir de elektrikli ev aletleri! Hanimiş yüksek teknoloji bakem? PERFORMANS ŞAMPİYONLARIFaiz ve vergi öncesi kârını eşdeyişle FVÖK’ünü en çok artıran (yüzde 16,340,4 – yanlış okumadınız!) şirket Anadolu Doğal Gaz Enerji A.Ş.!

Satışını en çok artıran şirket de aynı şirket (yüzde 57,543,7)!Dışsatımını en çok artıran şirket ise Tosyalı Toyo Çelik A.Ş. (yüzde 334,8).En çok dışsatım tutarı ise THY ve Ford’a ait! Eh, otomobil uçar gider! Çalışan sayısı en yüksek şirket BİM (101 bin 663).

Eh, helalinden be ya! FVÖK’ü en yüksek şirket THY (179,39 milyar lira).Satış kârlılığı en yüksek şirket Havaalanı İşletme ve Havacılık End. A.Ş. (yüzde 62) olmuş. Özkaynak kârlılığı en yüksek şirket ise İstanbul Spor Etkinlikleri ve İşletme Tic.

A.Ş. (yüzde 10,3) olmuş. Ne şampiyonlar ama! VERİMLİLİKİş dünyamız verimlilik der durur da verimli olmadan kârlı olmayı pek sever! Verimlilik oranlarına bakıldığında Varlık Devir Hızı (Net Satışlar / Toplam Varlıklar oranı) en yüksek şirket çıka çıka kim çıkmış: Altınbaş Kıymetli Madenler Borsası A.Ş. (yüzde 1,180 – evet yanlış okumadınız!).

Hani şu Sarıgül davasında adı geçen ve Y.K. Başkanı tutuklanan Altınbaş’lar! Bu arada yıllar önce Mustafa Sarıgül ile ilgili çıkan bir kitabı anımsatalım: Değerli kardeşimiz E.Yrb. ve yazar Turan Küçükkaya’nın yazdığı ‘El-Mustafa Gül ve Diken’ (B Yayın).

Yıllar öncesinde yazdığı şeylerle haklı çıkmış gözüküyor Turan. Kitabı ikinci el sahaflarda bulabilirsiniz. Özkaynak Devir Hızı’nda da yüzde 1244,1 ile aynı şirket şampiyon! Ne kısmet ama! Çalışan başına satış hacminde ise en yüksek rakam olan 21.694,5 lira ile Uğuras Kıymetli Madenler San. ve Dış Tic.

A.Ş. geliyor! Ne verumluluk (yani verimlilik) ama! SEKTÖRSEL BAKIŞEn çok büyüyen sektör yüzde 11,0 ile inşaat sektörü olmuş! İnşaat ya Resulullah! Bu başlıktaki kitabı okumalısınız mutlaka (İletişim Yayınları, Der. Tanıl Bora).Bilgi ve iletişim yüzde 7,9 büyümüş.

Turizm, bilişim ve ulaştırma gibi alanları kapsayan hizmet sektörü yüzde 38,3 büyümüş. Toptan ve perakende ticaret sektörü de yüzde 35,4’lük bir satış büyümesi yakalamış. Sanayisizleşirken ticarette büyüme. Eh, rızkın onda dokuzu ticarette diyen bir anlayışla yönetilince böyle oluyor.

Kader mi yoksa? Endüstriyel gıda imalatı sektöründeki 31 şirket 934,12 milyar lira gelir elde ederken, petrol gaz türevleri üretim ve dağıtımı 24 şirketle yaklaşık 3,5 trilyon liralık ciroya ulaşmış. Karışık (kuruşuk) bir iş vesselam!

KENTSEL BAKIŞŞirketlerin dağılımına bakalım: İstanbul (247 şirket), Ankara (70), İzmir (25), Bursa (21), Kocaeli (16), Gaziantep (16), Kayseri (11), Hatay (10), Denizli (9), Adana (8), Antalya (6), Balıkesir ve Mersin (5’er şirket), Çorum, Muğla, Samsun (4’er şirket), Aydın, Çanakkale, Eskişehir ve Sakarya (2’şer şirket), sonra da 1’er şirket ile Aksaray, Burdur, Çankırı, Diyarbakır, Edirne, Erzurum, Karabük, Kırşehir, Osmaniye, Rize, Şanlıurfa, Tokat, Trabzon, Uşak, Van ve Yalova. Bu yıl İstanbul dışında ekonomik faaliyet alt yapısını güçlendiren illerin sayısı artmış gözüküyor.

Ancak çizelgeye sadece 1 şirketle girebilen iller var. Bölgesel kalkınma mı, geçiniz! Şirketlerin yarısına yakını Marmara bölgesinde! Ya deprem olursa? Risk değil mi bu? Boşverin ya da koyverin yahu, bize bişi olmaz! SONUÇAcaba Fortune dergisine projenin ilk akademik koordinatörü olarak tavsiye etsem bir de (örnekse Menzil vd.) cemaatlere göre sıralama yapsa? İlginç olmaz mı?