Ankara'da aynı alt geçitler neden her yağmurda suya gömülüyor?

Ankara'da yağmurların kenti felç etmesi artık sıradan bir başkent rutinine dönüştü. Trafiğin kilitlendiği, yayaların mahsur kaldığı bu anlarda en tehlikeli kriz noktaları ise kentin ana arterlerini birbirine bağlayan taşıt alt geçitleridir.

Geçmiş yıllarda can kayıplarına dahi sahne olan bu baskınların hep aynı noktalarda tekrarlanması, sorunun meteorolojik olmaktan ziyade yapısal ve mühendislik kaynaklı olduğunu ortaya koyuyor. TMMOB Şehir Plancıları Odası ve İnşaat Mühendisleri Odası'nın (İMO) kentsel altyapı değerlendirmeleri ile ASKİ verileri incelendiğinde, "alt geçit kapanlarının" arkasında üç temel kentsel hata yatıyor: Betonlaşma, birleşik altyapı sistemi ve pompa kapasiteleri.

ÇANAK TOPOĞRAFYA VE ASFALTIN YÖNLENDİRDİĞİ SUAnkara, coğrafi olarak etrafı tepelerle çevrili devasa bir çanak yapısına sahiptir. Kentin doğal drenajını sağlayan İncesu ve Hatip gibi tarihi derelerin üzeri, 1950'lerden itibaren kapatılarak asfalta dönüştürüldü.

Toprağın su emme kapasitesinin devasa asfalt bulvarlar ve beton bloklarla sıfıra indirilmesi, yüzey sularının doğal bir meyil bulamayarak kentin en düşük kotlu noktaları olan alt geçitlere hızla dolmasına neden oluyor. Kısacası alt geçitler, yoğun yağış anlarında trafiği rahatlatan birer ulaşım aksı olmaktan çıkıp kentin devasa "su toplama havzalarına" dönüşüyor.

BİRLEŞİK SİSTEM HATASI VE TAŞAN MAZGALLARSu baskınlarının en kritik mühendislik nedeni ise başkentte on yıllar boyunca uygulanan "birleşik sistem" altyapı hatasıdır. Yıllarca yağmur suları ile kanalizasyon hatları aynı borulara bağlandı.

Şiddetli yağış anlarında bu boruların kapasitesi anında doluyor ve sistem basınç yapıyor. Bu durum, alt geçitlerin içindeki su tahliye mazgallarının tam tersi yönde çalışmasına; yani yer altındaki kanalizasyon ve yağmur suyunun şelale gibi alt geçidin içine kusmasına yol açıyor.

Buna ek olarak, alt geçitlerin en alt noktasına yerleştirilen su tahliye pompalarının debi (suyu dışarı atma) kapasiteleri, ani ve şiddetli yağış hızına yetişemiyor. Şimşekli fırtınalarda yaşanan bölgesel elektrik kesintilerinde, jeneratör desteği olmayan veya arızalanan pompalar devre dışı kaldığında alt geçit dakikalar içinde tamamen suya gömülüyor.

ASKİ'NİN AYRIK SİSTEM MESAİSİ VE KALAN RİSKLERSon yıllarda ASKİ Genel Müdürlüğü, bu kronik sorunu çözmek için milyarlarca liralık "yağmur suyu ve kanalizasyon hatlarını ayırma" (ayrık sistem) projeleri yürütüyor. İstasyon Caddesi, Akay Kavşağı ve çeşitli ana arterlerde yüzlerce kilometrelik yeni yağmur suyu deşarj hatları döşendi.

Ancak 1990'lı ve 2000'li yıllarda kentin can damarlarına "taşıt öncelikli" vizyonla hızla inşa edilen eski alt geçitlerin fiziki yapısını trafiği tamamen felç etmeden değiştirmek mühendislik olarak çok yavaş ilerliyor. Bu nedenle, altyapısı henüz yenilenmemiş olan eski kuşak alt geçitler, başkentliler için her şiddetli yağmurda bir "kapan" olma riskini taşımaya devam ediyor.