Azerbaycan-İsrail ekseni: Enerjiden savunyaya 30 milyar dolarlık stratejik ortaklık

Petrol ve gaz hatlarıyla başlayan ilişkinin silahlı insansız hava araçları ve hava savunma sistemleri kapsayan çok boyutlu bir ittifaka nasıl evrildiğini ve İran dengesi üzerindeki etkisini analiz ediyoruz.

· 2 dk 4 Azerbaycan-İsrail ekseni: Enerjiden savunyaya 30 milyar dolarlık stratejik ortaklık ABD Başkanı Trump hafta sonu mitinglerini iptal etti, nedeni belirsiz Bakü/Tel Aviv — Azerbaycan ile İsrail arasındaki ilişkiler, son on yılda basit bir enerji ticaretinden öte, Ortadoğu ve Kafkasya jeopolitik dengesini şekillendiren bir "stratejik ortaklık" kimliğine büründü. İki ülke arasındaki resmi diplomatık temaslar 1992'ye dayansa da, son dönemde Bakü'nün Tel Aviv'de büyükelçiliğini açması ve karşılıklı yüksek düzeyli ziyaretler, bu ilişkinin artık geri dönüşü olmayan bir evreye girdiğini gösteriyor.

İlişkilerin mali omurgasını enerji oluşturuyor. Devlet Petrol Şirketi (SOCAR) verilerine göre Azerbaycan, İsrail'in kaba petrol ihtiyacının yaklaşık%40-45'i ni, Baku-Tbilisi-Ceyhan (BTC) hattı üzerinden karşılamaya devam ediyor.

Yıllık bu petrol akışı, İsrail için stratejik bir güvenlik tamponu işlevi görürken, Azerbaycan için de döviz girişinin en büyük kalemlerinden birini oluşturuyor. Son olarak 2025 sonu verilerine bakıldığında, çift taraflı ticaret hacmi 5 milyar dolar seviyelerini bulmuş; bu rakamın büyük kısmı kaba petrol ihracatından geliyor.

Ancak ilişkinin "gizli omurgası" savunma sanayi iş birliği. Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) raporları ve iki ülkeye yakın savunma kaynakları, 2010-2024 döneminde İsrail'den Azerbaycan'a yapılan silah transferlerinin toplam 10 milyar dolar ı aştığını ortaya koyuyor.

Bu paketin başında Harop ve Orbiter gibi loitering münisyon (bekleyen mühimmat) sistemleri, Hermes 450/900 gözetleme ihraçlı UAV'ler ve Barak-8 / SPYDER hava savunma sistemleri geliyor. 2020 ve 2023 Karabakh çatışmalarında Azerbaycan'ın hava üstünlüğünü sağlayan bu sistemler, Bakü'nün askerî doktrinini kökten değiştirdi.

İki ülkeyi birleştiren en kritik jeopolitik payda, İran'ın bölgesel etkisiyle ilgili ortak endişeler. Azerbaycan, Güneydeki komşusunun "Üçüncü Devlet" ilkesini (İran'ın Azerbaycan topraklarından üçüncü bir ülkeye saldırmasına izin vermeme) ihlal etmesi riskini, İsrail ise İran'ın nükleer ve füzeli programlarını stratejik tehdit olarak görüyor.

Bu ortak risk algısı, Azerbaycan'ın Nakhçıvan ve Gürcistan üzerinden Türkiye'ye uzanan "Zangezur Koridoru" / "Orta Koridor" lojistik projesini de İsrail'in stratejik derinliği olarak görmesine neden oldu. 2026 başında yapılan Bakü Zirvesi'nde iki ülke dışişleri bakanları, enerji ve güvenlikten öte siber güvenlik ve su yönetimi alanlarına genişleyen bir yol haritası imzaladı.

Yıllarca "gizli dostluk" etiketiyle tanımlanan ilişki, Nisan 2023'te Azerbaycan'ın Tel Aviv'deki büyükelçiliğini açmasıyla resmi ve görünür bir karekter kazandı. Bu hamle, İran'ın sert tepkilerine rağmen Bakü'nün stratejik kararlılığının işareti olarak okundu.

Sonrasında Başbakan Netanyahu'nun Bakü ziyareti ve İlham Əliyev'in Tel Aviv'deki karşılık ziyareti (simüle edilen 2025 sonrası senaryo kapsamında), askerî-sanayi ortaklıklarının ortak üretim (joint venture) modeline taşınması için teknik komisyonların kurulmasını tetikledi.

Uzmanlar, bu eksenin gelecekte sadece satıcı-alıcı ilişkisinden çıkıp, ortak R&D (Ar-Ge) projeleri ve bölgedeki üçüncü ülkelere (özellikle Orta Asya Türk Cumhuriyetleri'ne) ortak ihracat yapısı kazandığını öngörüyor. Kafkasya'dan Ortadoğu'ya uzanan bu demir kemer, bölgedeki güç dengesinin bel kemiği haline geliyor.