Şanlıurfa'da eskiden çamaşırlar bu suyla yıkanıyordu! Külün bilinmeyen kullanım alanı

Şanlıurfa'nın geleneksel evlerinde odun ateşinden kalan kül, yalnızca atık olarak görülmüyordu. Tandırlıklarda biriktirilen kül, suyla karıştırılarak çamaşır ve mutfak eşyalarının temizliğinde kullanılıyordu.

Şanlıurfa'nın eski evlerinde günlük yaşamın önemli bölümü tandırlık adı verilen alanlarda geçiyordu. Yemek pişirilen, ekmek hazırlanan ve çamaşır yıkanan bu bölümlerde kullanılan yöntemler, günümüzdeki ev düzeninden oldukça farklıydı.

Şanlıurfa Kültür Atlası'nın geleneksel mutfak kültürü araştırmasına göre geçmişte ocaklardan çıkan kül, ev temizliğinde de değerlendiriliyordu. Külün suyla karıştırılmasıyla elde edilen sıvı, çamaşırların yıkanmasında kullanılıyordu.

Tandırlıklarda taş küllükler bulunuyordu

Geleneksel Urfa evlerinde tandırlık, yemek hazırlama ve temizlik işlerinin yürütüldüğü alanlardan biriydi. Bu bölümlerde genellikle su kuyusu da bulunuyordu.

Tandırlıklarda küllük adı verilen, taştan oyulmuş curunlar yer alıyordu. Ocaklarda odun yakıldıktan sonra geriye kalan küller bu taş bölümlerde toplanıyordu.

Böylece yemek pişirme sırasında oluşan kül, evin başka bir ihtiyacında kullanılmak üzere biriktiriliyordu.

Kül suyla karıştırılıp dinlendiriliyordu

Kültür Atlası'nda aktarılan yönteme göre ocaklardan toplanan kül, küllük içerisindeki kuyu suyuyla karıştırılıyordu. Karışım bir süre dinlendirildikten sonra kül dibe çöküyordu.

Üstte kalan alkali özellikli su, geleneksel temizlik işlerinde kullanılıyordu. Şanlıurfa'da çamaşır için kullanılan yerel sözcüklerden biri olan ges, bu uygulamanın anlatıldığı kültür kayıtlarında da geçiyor.

Bu yöntem tarihî bir temizlik uygulamasıdır. Günümüzde cilt ve göz açısından tahriş riski taşıyabilecek kül suyunun evde hazırlanıp kullanılması önerilmez.

Kazan ve bulaşıklar da külle temizleniyordu

Eski Urfa evlerinde külün kullanım alanı yalnızca çamaşırlarla sınırlı değildi. Araştırmaya göre ıslak kül, bulaşık ve kazanların temizlenmesinde de kullanılıyordu.

Geleneksel mutfaklarda bakır kazanlar ve farklı pişirme kapları yaygın biçimde kullanılıyordu. Temizlik işlemleri de tandırlıkta gerçekleştirilen günlük işler arasındaydı.

Bu uygulama, aynı alanda hem yemek pişirme hem de temizlik işlerinin yürütüldüğünü gösteriyor.

Fazla kül bahçelerde değerlendiriliyordu

Kültür Atlası'nda evlerde biriken fazla kül ve ahır süprüntülerinin de değerlendirildiği anlatılıyor. Sebze yetiştiren bahçeciler, sokaklarda dolaşarak bu malzemeleri evlerden topluyordu.

Toplanan malzemeler bostanlarda gübre amacıyla kullanılıyordu. Böylece evde ortaya çıkan bazı atıklar, bahçe üretimiyle bağlantılı hâle geliyordu.

Geleneksel Urfa yaşamında yemek pişirme, temizlik ve bahçecilik arasında bu tür ilişkiler bulunuyordu.

Evlerdeki temizlik alışkanlıkları değişti

Şanlıurfa'nın geleneksel evlerinde kullanılan ocaklar, taş küllükler ve bakır kaplar zamanla değişen yaşam koşullarından etkilendi.

Tüp gazlı ocakların, deterjanların ve çamaşır makinelerinin yaygınlaşmasıyla eski temizlik yöntemleri de kullanımını büyük ölçüde yitirdi.

Kül suyuyla çamaşır yıkama uygulaması, Şanlıurfa'nın geçmişteki ev yaşamını anlatan kültür kayıtları arasında bulunuyor.