Şanlıurfa’da ana kayaya oyulmuş 16 metrelik yapılar! Çakmaktepe’nin binlerce yıllık sırrı

Şanlıurfa’daki Çakmaktepe arkeolojik kazılarında ana kayaya oyulmuş dairesel konutlar ile çapları 16 metreye ulaşan özel yapılar belgelendi. Fatma Şahin ve Yutaka Miyake tarafından hazırlanan, akademik araştırma, Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ’ın başlangıcına tarihlendirilen yerleşimde avcı-toplayıcı toplulukların nasıl yaşadığına ilişkin bulguları ele aldı.

Araştırmacılar, büyük yapıların erken yerleşik toplulukların sosyal ilişkilerini anlamak açısından önemli veriler sunduğunu belirtti.

Çakmaktepe’deki kalıntılar, 2021 yılında başlatılan Şanlıurfa Neolitik Çağ Araştırmaları (Taş Tepeler Projesi) kapsamında yürütülen kazılarda incelendi. Yerleşimdeki konutlar ile özel yapıların mimari özellikleri, erken Neolitik dönemin yaşam biçimlerine ilişkin değerlendirmelere temel oluşturdu.

Çakmaktepe’de ana kayaya oyulmuş konutlar belgelendi

Kazılarda tespit edilen konutların en dikkat çekici özelliklerinden biri, doğrudan ana kayaya oyularak oluşturulmaları oldu. Dairesel planlı ve çukur tabanlı bu yapılar, yerleşimde yaşayan avcı-toplayıcı toplulukların günlük yaşamına ilişkin arkeolojik veriler sağladı.

Araştırmacılar, konutların mimari özelliklerini yerleşik yaşamın erken aşamaları kapsamında değerlendirdi. Çakmaktepe’deki bu yapıların incelenmesi, avcı-toplayıcı toplulukların barınma biçimlerinin anlaşılmasına katkı sundu.

Çapları 16 metreye ulaşan özel yapılar dikkat çekti

Çakmaktepe kazılarında konutların yanı sıra çapları 16 metreye kadar ulaşan özel yapılar da belgelendi. Araştırmada bu büyük yapıların, günlük barınma alanlarından farklı bir işleve sahip olabileceği üzerinde duruldu.

Fatma Şahin ve Yutaka Miyake, söz konusu yapıların erken yerleşik toplulukların sosyal ilişkileri ve toplu etkinlikleri hakkında ipuçları verdiğini değerlendirdi. Araştırmacılara göre bu mimari kalıntılar, toplulukların yalnızca besin teminine odaklanmadığını, insanları bir araya getiren sosyal faaliyetlerin ve ritüellerin de yaşamlarında önemli bir yer tutmuş olabileceğini düşündürüyor.

Özel yapıların ritüel amaçlarla kullanılmış olabileceği değerlendirmesi, arkeolojik bulgulara dayanan bilimsel bir yorum niteliği taşıyor.

Göbeklitepe ve Karahantepe ile mimari benzerlikler

Akademik çalışmada Çakmaktepe’deki özel yapılar, Şanlıurfa’nın diğer Neolitik yerleşmeleriyle birlikte ele alındı. Araştırmacılar, bu yapıların Göbeklitepe, Karahantepe ve Sayburç gibi alanlardan bilinen benzer mimari örneklerin erken biçimleri arasında değerlendirilebileceğini belirtti.

Çakmaktepe’deki konutlar ve büyük yapılar arasındaki farklılıklar, yerleşimde gündelik yaşamın yanı sıra topluluk ilişkilerinin de mimari üzerinden incelenmesine imkân sağladı.

Çakmaktepe’nin geçmişi yaklaşık MÖ 9600-8800 dönemine uzanıyor

Araştırmada Çakmaktepe yerleşimi, Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ’ın başlangıcına, yaklaşık MÖ 9600-8800 aralığına tarihlendirildi. Makalede bu tarih aralığı kesin bir kronoloji olarak değil, araştırmaya dayanan yaklaşık bir tarihlendirme şeklinde ele alındı.

Araştırmada kazı çalışmalarının Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Geleceğe Miras Şubesi, Çukurova Üniversitesi, Tsukuba Üniversitesi, Japonya Bilimi Destekleme Kurumu, Şanlıurfa Valiliği ve Türk Hava Yolları tarafından desteklendiği belirtildi.