Şanlıurfa Kalesi’nde Osmanlı döneminden 9 farklı lüle tipi ortaya çıktı!

Şanlıurfa Kalesi’nde 2020 yılında başlayan sistemli arkeolojik kazılarda ele geçirilen Osmanlı dönemine ait pişmiş toprak tütün lüleleri, dokuz farklı biçimde sınıflandırıldı. Akarcan Güngör tarafından hazırlanan ve yayımlanan akademik araştırmada, buluntuların 18. yüzyıldan 20. yüzyılın ilk çeyreğine kadar uzanan döneme ait olduğu belirtildi.

Balıklıgöl’ün güneyindeki kireçtaşı kayalığı üzerinde bulunan Şanlıurfa Kalesi’nden çıkarılan nesneler, Osmanlı dönemindeki gündelik yaşamın izlerini taşıyor. Farklı renk ve biçimlerdeki lüleler, kalenin geç dönem yapı katlarının tarihlendirilmesine de yardımcı oluyor.

Şanlıurfa Kalesi’nde 9 farklı lüle biçimi belirlendi

Araştırmada incelenen pişmiş toprak tütün lüleleri, çanak ve kaide özelliklerine göre dokuz gruba ayrıldı. Bunlar lale çanaklı, krater çanaklı, silindir çanaklı, basık yuvarlak çanaklı, karinalı çanaklı, torba biçimli, yuvarlak çanaklı, disk kaideli ve çokgen kenarlı çanaklı örneklerden oluşuyor.

Lüleler arasındaki biçim farklılıkları, araştırmanın temel inceleme konularından birini oluşturdu. Buluntuların yapısal özellikleri ve tarihlendirmeleri üzerinden Osmanlı dönemine ait arkeolojik katmanlar değerlendirildi.

Osmanlı döneminin gündelik yaşamına ilişkin izler

Akarcan Güngör’ün çalışmasında tütün lüleleri, yalnızca kullanım eşyası olarak değil, dönemin sosyal, kültürel ve ekonomik yaşamına ilişkin bilgi sağlayan arkeolojik buluntular olarak ele alındı.

18. yüzyıldan 20. yüzyılın ilk çeyreğine tarihlendirilen örnekler, Şanlıurfa Kalesi’nin Osmanlı dönemindeki kullanım geçmişinin araştırılmasına katkı sunuyor. Araştırmacı, lülelerin biçimsel özelliklerini kalede tespit edilen geç yapı katlarının tarihlendirilmesinde destekleyici veri olarak değerlendiriyor.

Şanlıurfa Kalesi’nde kazılar 2020 yılında başladı

Balıklıgöl’ün güneyinde, doğu-batı doğrultusunda uzanan büyük bir kireçtaşı kayalığı üzerinde yer alan Şanlıurfa Kalesi’nde sistemli arkeolojik kazılar 2020 yılında başladı. Çalışmalarda farklı tarihsel dönemlere ait mimari kalıntılar ve küçük buluntular incelendi.

Akademik araştırmada kalenin geçmişine ilişkin yazılı kaynaklar da değerlendirildi. Bu kaynaklara dayanılarak kalenin ilk kuruluşu I. Seleukos dönemiyle ilişkilendirilirken, kentin tarihsel bağlamında Edessa adına yer verildi.

Arkeolojik araştırma 2025 yılında yayımlandı

Şanlıurfa Kalesi Kazıları Işığında Bir Grup Osmanlı Lülesi başlıklı makale, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi’nin 25. cilt, 4. sayısında yayımlandı.