15 yaş altına sosyal medya kısıtlaması

Sosyal medya platformlarında çocuk hesaplarına yönelik yeni dönem başladı. 1 Kasım’da yürürlüğe giren düzenleme, 15 yaşını doldurmamış çocuklara sosyal ağ hizmeti sunulmasını engelliyor. 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını tamamlamamış kullanıcılar ise çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet koşullarına alınacak. Platformların mevcut hesaplarda yaş doğrulaması yapması için son tarih 31 Mart 2027.

Doç. Dr. Zindan Çakıcı, düzenlemenin teknik altyapısını, yaş doğrulama sistemini, ebeveyn denetimini ve çocukların dijital güvenliği için alınması gereken önlemleri değerlendirdi. Çakıcı, yeni kuralların uygulanmasında yalnızca yaş kontrolünün yeterli olmayacağını; çocuk hesaplarının gizlilik ayarları, içerik sunumu, iletişim özellikleri ve öneri sistemlerinin de düzenlemeye uygun hâle getirilmesi gerektiğini söyledi.

YAŞ DOĞRULAMA BELİRTECİ E-DEVLET ÜZERİNDEN OLUŞTURULACAKYeni sistemin temelinde e-Devlet üzerinden oluşturulacak yaş doğrulama belirteci bulunuyor. Kullanıcı kimliğini e-Devlet üzerinden doğrulayacak, Siber Güvenlik Başkanlığının sunduğu hizmet aracılığıyla belirteç oluşturacak ve bunu sosyal medya platformuna iletecek. Platform, belirteci doğrulayarak kullanıcının hangi yaş grubunda olduğunu görecek.

Çakıcı, belirteçte kişinin kimlik bilgilerinin veya doğum tarihinin bulunmayacağını belirtti. Sistem yalnızca kullanıcının 15 ve 18 yaş eşiklerini karşılayıp karşılamadığı bilgisini platforma aktaracak. Böylece sosyal medya şirketleri, kişinin kim olduğunu ya da doğum tarihini değil, ilgili yaş koşulunu sağlayıp sağlamadığını öğrenecek.

Düzenleme yaş gruplarına göre farklı uygulamalar öngörüyor. 15 yaşını doldurmamış çocuklara sosyal ağ hizmeti sunulamayacak. 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını tamamlamamış kullanıcılar ise çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmetlerden yararlanacak.

MEVCUT HESAPLAR 31 MART 2027’YE KADAR DOĞRULANACAKYaş doğrulama yükümlülüğü yalnızca yeni hesaplarla sınırlı değil. Sosyal medya platformlarının mevcut kullanıcı hesaplarını da sisteme dâhil etmesi gerekiyor. Çakıcı, mevcut hesapların 31 Mart 2027’ye kadar en az bir kez yaş doğrulamasından geçirilmesi gerektiğini belirtti.

Platformların sorumluluğunun yaş kontrolüyle bitmediğini vurgulayan Çakıcı, çocuk hesaplarında gizlilik ayarlarının, içerik sunumunun, iletişim özelliklerinin ve öneri sistemlerinin de Yönetmelik hükümlerine uygun biçimde düzenlenmesi gerektiğini söyledi. Bu düzenlemelerin, çocukların karşılaştığı içerikleri ve platformlardaki diğer kullanıcılarla iletişim biçimlerini de kapsadığını ifade etti.

Çakıcı ayrıca, son tarihe kadar yaş doğrulamasını tamamlamayan bütün hesapların otomatik olarak kapatılmasının ya da bu hesaplara ait verilerin silinmesinin Yönetmelik’te ayrıca düzenlenmediğine dikkat çekti. Yaş doğrulama yükümlülüğü ile doğrulamayı tamamlamayan hesaplara uygulanacak yaptırımların birbirinden ayrı değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.

KİMLİK BİLGİLERİ SOSYAL MEDYA ŞİRKETLERİNE AKTARILMAYACAKYaş doğrulama sisteminin kişisel verilerin korunması bakımından önemli bir yaklaşım içerdiğini belirten Çakıcı, belirtecin kullanıcının 15 yaşını doldurup doldurmadığını, doldurmuşsa 18 yaş eşiğini geçip geçmediğini göstereceğini söyledi. Kimlik bilgileri sosyal medya platformlarına aktarılmayacak; platformlar yalnızca kullanıcının ilgili yaş koşulunu sağlayıp sağlamadığını öğrenecek.

Bu yöntemin kişisel verilerin korunması açısından olumlu olduğunu belirten Çakıcı, hiçbir dijital doğrulama sisteminin tamamen risksiz olmadığını da vurguladı. Sistemin güvenilirliğinin belirtecin güvenli biçimde oluşturulmasına, platformlar tarafından doğru şekilde doğrulanmasına ve uygulamanın etkili biçimde denetlenmesine bağlı olduğunu ifade etti.

SAHTE YAŞ DOĞRULAMA MESAJLARINA KARŞI UYARIYeni düzenlemenin dolandırıcılar tarafından kötüye kullanılabileceği uyarısında bulunan Çakıcı, sahte SMS, e-posta ve internet bağlantıları üzerinden kişisel veya finansal bilgilerin ele geçirilmeye çalışılabileceğini söyledi. Kullanıcıların yaş doğrulama işlemlerini yalnızca resmî e-Devlet Kapısı veya resmî mobil uygulama üzerinden yapması gerektiğini belirtti.

Çakıcı, mesaj yoluyla gönderilen şüpheli bağlantılara tıklanmaması ve e-Devlet şifrelerinin üçüncü kişilerle paylaşılmaması gerektiği konusunda da uyardı. Kullanıcıların, yaş doğrulama bahanesiyle kendilerinden şifre ya da ödeme bilgisi isteyen mesajlara karşı dikkatli olması gerektiğini kaydetti.

VPN YAŞ DOĞRULAMA ZORUNLULUĞUNU ORTADAN KALDIRMIYORÇocukların yaşlarını yanlış beyan ederek, ebeveyn hesaplarını kullanarak veya VPN gibi araçlara başvurarak kısıtlamaları aşma ihtimalini değerlendiren Çakıcı, yaş doğrulamasının kullanıcı beyanına değil, resmî doğrulama sürecine dayandığını söyledi. VPN kullanımının yaş doğrulama belirtecinin yerine geçemeyeceğini ve belirteci geçersiz kılamayacağını belirtti.

Çünkü yaş tespiti kullanıcının bulunduğu konuma göre değil, doğrulanmış yaş bilgisine göre yapılacak.

Bununla birlikte, bir çocuğun ebeveynine ait hesabı kullanması gibi durumları bütünüyle engellemenin daha güç olduğunu ifade eden Çakıcı, platformların hesap açılışından sonra da denetim yapması gerektiğini vurguladı. Kullanıcının yaş grubuyla uyumsuz davrandığına ilişkin makul şüphe oluşursa hesap askıya alınabilecek ve yeniden yaş doğrulaması istenebilecek.

Çakıcı, düzenlemenin kısıtlamaları aşmayı zorlaştırabileceğini, ancak bütün aşma yöntemlerini kesin olarak ortadan kaldıracağını söylemenin gerçekçi olmadığını kaydetti.

HESAPLAR KAPATILIRSA İTİRAZ SÜRECİ İŞLETİLEBİLECEKGeçiş sürecinde 15 yaşını doldurmamış çocukların mevcut hesapları kapatılacak. 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını tamamlamamış kullanıcıların hesapları ise çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet koşullarına geçirilecek.

Kapatılan bir hesapla ilgili başvuru veya itiraz süreci başlatılırsa, süreç sonuçlanana kadar hesaba ait içerikler ve kişisel veriler silinemeyecek. İtiraz prosedürü işletilmezse verilerin gecikmeksizin silinmesi gerekecek.

Çakıcı, bu süreçte kullanıcılara açık ve erişilebilir bir başvuru yolu sunulmasının önemine işaret etti.

İtirazların yalnızca otomatik sistemlerle değerlendirilemeyeceğini belirten Çakıcı, platformların ücretsiz, Türkçe ve erişilebilir başvuru mekanizması sunması gerektiğini söyledi. Başvuruların anlamlı bir insan incelemesinden geçirilmesinin de zorunlu olduğunu ifade etti.

ÇOCUKLARA ALGORİTMALARIN ETKİSİ DE ANLATILMALIÇocukların dijital ortamda güvenli biçimde bulunabilmesinin yalnızca yaş sınırlamalarıyla sağlanamayacağını belirten Çakıcı, okullarda dijital okuryazarlık eğitimlerinin güçlendirilmesi gerektiğini söyledi. Çocukların teknolojiyi kullanmayı öğrenmesinin yanında çevrim içi riskleri tanıyabilmesi de gerekiyor.

Çakıcı’ya göre çocuklara kişisel verilerini koruma, siber zorbalığı tanıma ve yanlış bilgiyi ayırt etme becerileri kazandırılmalı. Ayrıca sosyal medya algoritmalarının kullanıcılara gösterilen içerikleri ve içerik tercihlerini nasıl etkilediği de çocuklara anlatılmalı.

DÜZENLEMENİN BAŞARISI FARKLI GÖSTERGELERLE ÖLÇÜLMELİDüzenlemenin etkinliğinin yalnızca kapatılan hesap sayısına bakılarak değerlendirilemeyeceğini belirten Çakıcı, ölçülebilir göstergelerin birlikte izlenmesi gerektiğini söyledi. Yaş doğrulama sisteminin doğruluk oranı, çocukların yaş kısıtlamalarını aşma girişimleri, zararlı içeriklere maruz kalma ve siber zorbalık vakalarındaki değişim değerlendirmede dikkate alınmalı.

Kişisel veri ihlalleri ve çocukların dijital okuryazarlık düzeyi de izlenmesi gereken başlıklar arasında yer alıyor. Çakıcı, bu göstergelerin bağımsız araştırmalarla düzenli olarak takip edilmesinin uygulamanın sonuçlarını anlamak açısından önemli olduğunu ifade etti.

Çakıcı, düzenlemenin temel amacının çocukları yalnızca sosyal medyadan uzaklaştırmak olarak görülmemesi gerektiğini belirterek çocukların dijital ortamda daha güvenli ve bilinçli bireyler olarak yetiştirilmesinin önemini vurguladı.