Mirasçılıktan Çıkarma (Iskat) Nedir, Saklı Pay Nasıl Korunur?

Bir ailede miras paylaşımı gündeme geldiğinde çoğu zaman tartışma yalnızca malların bölüşülmesiyle sınırlı kalmaz; miras bırakanın bazı mirasçıları paylaşımın dışında bırakmak istediği durumlar da ortaya çıkar. Türk Medeni Kanunu bu isteğe sınır çizer ve hangi koşullarda bir mirasçının pay almaktan yoksun bırakılabileceğini belirler.

Bu noktada en çok karıştırılan kavram, mirasçılıktan çıkarma, yani hukuki adıyla ıskattır. Aşağıda bu kurumun ne olduğu, hangi sebeplere dayandığı ve saklı paylı mi

Mirasçılıktan çıkarma ne demektir? Mirasçılıktan çıkarma, miras bırakanın belirli bir sebebe dayanarak bir yasal mirasçısını miras hakkından yoksun bırakmasıdır. Bu kurum Türk Medeni Kanunu'nun 510 ile 513. maddeleri arasında düzenlenmiştir.

Burada önemli olan ayrım, mirasçılıktan çıkarmanın gelişigüzel bir tercih olmamasıdır; miras bırakan dilediği kişiyi keyfî biçimde dışarıda bırakamaz. Çıkarma yalnızca kanunun saydığı sebepler varsa ve usulüne uygun bir tasarrufla yapıldığında geçerli olur.

Çıkarma, mirastan feragat veya mirastan yoksunlukla da karıştırılmamalıdır. Feragatte mirasçı kendi iradesiyle hakkından vazgeçer; yoksunluk ise kanun gereği kendiliğinden işleyen bir durumdur. Iskatta ise inisiyatif tamamen miras bırakandadır: hayattayken, iradesini belirli bir şekle sokarak bir mirasçısını devre dışı bırakmak ister. Bu nedenle ıskat, hem gerekçe hem de biçim yönünden sıkı kurallara bağlıdır.

Hangi sebeplerle mirasçılıktan çıkarılabilir? Kanun, mirasçılıktan çıkarmayı iki ana durumda mümkün görür. Birincisi, mirasçının miras bırakana veya onun yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemiş olmasıdır. İkincisi, mirasçının aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesidir; örneğin bakım, ilgi ve dayanışma beklentisinin sürekli biçimde ihlal edilmesi bu kapsamda değerlendirilebilir.

Bunların dışında, borç ödemekten aciz durumda olan bir altsoyun saklı payıyla ilgili koruyucu nitelikte farklı bir çıkarma türü de bulunur ve bu tür, cezalandırıcı ıskattan amacı bakımından ayrılır. Her iki halde de ortak nokta şudur: çıkarma sebebinin somut ve gerçek olması gerekir.

Soyut bir kırgınlık, aile içi anlaşmazlık ya da gönül kırıklığı tek başına geçerli bir ıskat sebebi sayılmaz. Sebebin kanundaki tanıma oturması aranır.

Iskatın şekli: ölüme bağlı tasarruf ve sebep gösterme Mirasçılıktan çıkarma ancak ölüme bağlı bir tasarrufla, yani vasiyetname ya da miras sözleşmesiyle yapılabilir. Sözlü bir beyan, aile içinde dile getirilen bir niyet veya tanıkların hatırladığı bir istek, hukuken ıskat sonucu doğurmaz.

Miras bırakanın bu iradesini geçerli bir ölüme bağlı tasarruf biçimine sokmuş olması şarttır.

Şekil kadar önemli bir diğer koşul, çıkarma sebebinin tasarrufta açıkça gösterilmesidir. Miras bırakan yalnızca "şu mirasçımı mirasımdan çıkarıyorum" demekle yetinemez; hangi sebebe dayandığını da yazmak zorundadır. Sebep gösterilmemişse veya gösterilen sebep sonradan gerçeğe aykırı bulunursa, çıkarma amacına ulaşamaz.

Bu yüzden ıskatta en kritik aşama, iradenin hem doğru biçime sokulması hem de dayanağının somut olarak ortaya konmasıdır.

Saklı paylı mirasçının itiraz hakkı Çıkarmanın karşısında saklı paylı mirasçının elinde önemli bir koruma vardır. Saklı pay, belirli yakın mirasçılara kanunen tanınan ve miras bırakanın tasarruflarıyla tümüyle ortadan kaldıramayacağı asgari paydır.

Güncel düzenlemeye göre bu koruma miras bırakanın altsoyuna, anne ve babasına ve sağ kalan eşine tanınmıştır; kardeşlerin saklı payı ise 2007 yılında yürürlükten kaldırılmış, dolayısıyla kardeşler bu korumadan artık yararlanamaz hale gelmiştir.

Bir mirasçı, kendisine yöneltilen çıkarma işleminin geçerli bir sebebe dayanmadığını düşünüyorsa buna karşı dava yoluyla itiraz edebilir. Böyle bir uyuşmazlıkta tasarrufun iptali ve saklı payın korunması gündeme gelir. Çıkarma sebebinin gerçekliğini ispat yükü genellikle çıkarmaya dayanan tarafa ait olur; sebep ispatlanamazsa mirasçı saklı payı oranında miras hakkına yeniden kavuşabilir.

Bu aşamada süreç karmaşık hale gelebildiğinden, dosyanın hazırlanışı ve sebep ile ispat ilişkisinin doğru kurulması için Erzurum'da miras hukuku davaları alanında yürütülen hukuki değerlendirme süreci belirleyici olabilir.

Davaya hangi mahkeme bakar? Mirasçılıktan çıkarmaya ve saklı payın korunmasına ilişkin çekişmeli uyuşmazlıklar, çekişmesiz işlerden ayrı bir usule tabidir. Erzurum'da bu tür davalar Erzurum Adliyesindeki asliye hukuk mahkemelerinde görülür.

Tasarrufun iptali, sebebin gerçekliği ve saklı payın ihlal edilip edilmediği gibi çekişmeli hususlar Erzurum Asliye Hukuk Mahkemesinin görev alanındadır.

Buna karşılık mirasçılık belgesinin alınması gibi çekişmesiz işler sulh hukuk mahkemesinin yetkisindedir ve bu işler için Erzurum Sulh Hukuk Mahkemesine başvurulur. İlk derece mahkemesinin kararına karşı kanun yoluna gidilmek istenirse istinaf incelemesi Erzurum Bölge Adliye Mahkemesinde yapılır.

Davaların süresi dosyanın niteliğine ve toplanacak delillere göre değiştiğinden, dava açma ve itiraz hakları bakımından kanunda öngörülen süreler içinde hareket etmek büyük önem taşır. Bu yazı, miras hukuku alanındaki genel bilgiyi okuyucuya aktarmak amacıyla Av. Harun Raşit Özdemir'in katkılarıyla hazırlanmıştır.

Son bir ayda karamandan.com sitesinde 1.098.559 gerçekleşti.