Habermetrik
← Ana Sayfa
19 Kasım 2026 09:13
✍ Editör: Habermetrik · Editör Politikası

Trump, Şi ve Putin aynı masada: Dünya yeni bir Yalta'ya mı, Çin merkezli bir düzene mi gidiyor?

Trump, Şi ve Putin aynı masada: Dünya yeni bir Yalta'ya mı, Çin merkezli bir düzene mi gidiyor?
Görsel kaynağı: kisadalga.net
⏱️ 7 dk okuma 🛡️ %85 Doğruluk · 1 Kaynak
WhatsApp Paylaş
⚡ 30 Saniyede Özet Habermetrik Yapay Zeka Özeti
  • Donald Trump, Şi Cinping ve Vladimir Putin, ilk kez bir araya geliyor
  • Nükleer silahların denetimi, Ukrayna ve İran savaşları, ticaret ve küresel güç dengelerinin masada olduğu buluşma, 1945'te dünyanın savaş sonrası düzeninin şekillendirildiği Yalta Konferansı'yla karşılaştırılıyor
Hukuki not: Hassas içerik: doğrulama düzeyi editör onayından geçmiştir; detaylar adli/kurumsal açıklamalara bağlıdır.

Donald Trump, Şi Cinping ve Vladimir Putin, ilk kez bir araya geliyor. Nükleer silahların denetimi, Ukrayna ve İran savaşları, ticaret ve küresel güç dengelerinin masada olduğu buluşma, 1945'te dünyanın savaş sonrası düzeninin şekillendirildiği Yalta Konferansı'yla karşılaştırılıyor.

Bazı yorumcular Çin'in yeni küresel liderlik rolünü vurgularken, bazıları üç büyük gücün dünyayı kendi aralarında yönetme eğiliminin Avrupa ve küçük devletler için tehdit oluşturabileceğini savunuyor.

Paylaş Paylaş WhatsApp Kopyala Kısa Dalga - Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi için Çin'e giden Trump, Şi ve Putin, 18 Kasım'da düzenlenen karşılama töreninde ilk kez birlikte görüntülendi. Trump ve Putin, Şi'nin yanında el sıkışırken bu görüntüler uluslararası basında geniş yer buldu. Üçlü görüşmenin 19 Kasım'da yapılması kararlaştırıldı.

Buluşma, ABD, Rusya ve Çin liderlerinin ilk kez bu formatta bir araya gelmeleri nedeniyle önem taşıyor. Dünyanın en büyük üç askerî gücünün liderlerinin aynı masaya oturması, nükleer güvenlik ve büyük güçler arasındaki rekabetin yönetilmesi açısından da dikkat çekiyor.

Şıncın toplantısının uluslararası basında en sık karşılaştırıldığı tarihsel olay, Şubat 1945'te gerçekleşen Yalta Konferansı.

İkinci Dünya Savaşı'nın sonuna yaklaşılırken ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt, Sovyet lideri Josef Stalin ve İngiltere Başbakanı Winston Churchill, savaş sonrası Avrupa'nın geleceğini görüşmek üzere Kırım'da buluşmuştu.

Yalta Konferansı, Almanya'nın savaş sonrası yönetimi, Birleşmiş Milletlerin kurulması ve Avrupa'da oluşacak güç dengeleri açısından belirleyici adımlardan biri oldu. Bununla birlikte Avrupa'nın sonraki dönemde iki nüfuz alanına ayrılması yalnızca Yalta'da alınan kararların sonucu değildi; savaşın askerî sonuçları ve izleyen yıllardaki siyasi gelişmeler de bu düzeni şekillendirdi.

Bugünkü karşılaştırmanın merkezinde ise iki soru bulunuyor: ABD, Çin ve Rusya dünyanın geleceğine ilişkin kuralları kendi aralarında mı belirleyecek? Yoksa aralarındaki ekonomik ve askerî rekabet böyle bir anlaşmayı imkânsız mı kılacak?

Aşağıdaki bölümler, ilgili yayınların değerlendirmelerinden kısa doğrudan alıntılar ve Türkçe özetler içeriyor. Her yorumun sonunda özgün metne bağlantı bulunuyor.

İngiltere merkezli Chatham House'un 18 Kasım'da yayımladığı değerlendirmede kurumun direktörü Bronwen Maddox, zirvenin Çin'e diplomatik üstünlük sağladığını, ABD'nin ise elde edebileceği kazanımların sınırlı olduğunu savundu. Maddox'a göre toplantı bir dünya paylaşımından çok siyasi güç gösterisi niteliğinde.

Şi'nin ev sahibi olarak üç liderin ortasında bulunması yalnızca protokol açısından değil, Pekin'in diğer iki liderden daha az tavize ihtiyaç duyması bakımından da sembolik önem taşıyor. Yorumda Trump'ın toplantıdan en fazla kayıpla çıkabilecek lider olduğu, Avrupa'nın ise kendi ittifaklarını ve uluslararası hukuk kurumlarını güçlendirmesi gerektiği belirtildi.

Chatham House – Yalta this is not: The Xi–Trump–Putin meeting is China's show and America's loss

Amerikan gazetesi The Washington Post, 18-19 Kasım'daki analizinde üç liderin aynı masaya farklı öncelikler ve uluslararası düzene ilişkin farklı tasarımlarla oturduğunu yazdı. Gazeteye göre Washington, nükleer silahlar ve küresel çatışmalar konusunda sonuç almak isterken Moskova, Ukrayna savaşı üzerinden Batı'yla güvenlik ilişkilerini yeniden düzenlemeye çalışıyor.

Çin ise büyük güç olarak tanınmak istiyor ancak başka ülkelerin kaderinin onların katılımı olmadan kararlaştırıldığı bir Yalta benzetmesinden rahatsızlık duyuyor. Haberde, Çin'in 19. yüzyılda büyük güçlerin baskısı altında yaşadığı tarihsel deneyimin, Pekin'in bu yaklaşımında etkili olduğu belirtildi.

The Washington Post – Conflicting agendas and a weakened Trump mark historic three-way summit

Avustralya merkezli Lowy Institute'un The Interpreter yayınındaki analiz, diğer değerlendirmelerden farklı olarak toplantının Çin'e sağlayacağı kazanımların sınırlı olabileceğini savundu. Pekin'in Washington ve Moskova'nın gündeme taşıdığı üçlü format karşısında başlangıçta temkinli davrandığı belirtilen yazıda, böyle bir görüntünün Çin'in Ukrayna savaşına ilişkin tartışmalarda Avrupa'yı dışlayan bir güç olarak algılanmasına neden olabileceği vurgulandı.

Analize göre Çin, ABD ve Rusya'dan çok daha küçük bir nükleer cephaneliğe sahip olduğu için üç ülkenin eşit yükümlülükler üstlendiği bir silah kontrol rejimine de mesafeli.

Lowy Institute – Yalta 2.0: A Trump-Xi-Putin summit has little upside for Beijing

Katar merkezli Al Jazeera'nın 19 Kasım tarihli analizinde uluslararası siyaset profesörü Scott Lucas toplantıyı, Trump'ın kişisel diplomasi arayışını, Putin'in taktik hesaplarını ve Çin'in uzun vadeli stratejisini bir araya getiren bir zirve olarak yorumladı. Haberde yer verilen King's College London akademisyeni Vuk Vuksanovic ise yeni bir Yalta'dan söz etmenin erken olduğunu belirtti.

Vuksanovic'e göre 1945'te büyük güçler savaş sonrası dünyanın nasıl şekilleneceğine ilişkin daha belirgin bir tasarıma sahipti; bugün ise böyle bir ortak planın ana hatları bile bulunmuyor.

Al Jazeera – What do Trump, Putin and Xi want from their Shenzhen meeting?

Amerikan haber ajansı Associated Press (AP), görüşmenin uluslararası ilişkilerde önemli bir dönüşümün başlangıcı olabileceği gibi somut sonuç vermeyen sembolik bir buluşma olarak da kalabileceğine dikkat çekti. AP'ye göre Trump, Şi ve Putin ile kişisel ilişkilerini diplomatik sonuç almak için kullanmayı amaçlıyor.

Ancak Ukrayna ve İran savaşlarındaki farklı çıkarlar, ABD ile Çin arasındaki ticaret rekabeti ve nükleer silahların sınırlandırılmasına ilişkin görüş ayrılıkları büyük anlaşmaların önünde engel oluşturuyor. Ajans, görüşmeden önemli bir diplomatik atılım çıkacağına ilişkin beklentilerin uzmanlar arasında düşük olduğunu aktardı.

Associated Press – Nuclear arms and ending wars in Iran and Ukraine will top the agenda

Mısır merkezli Ahram Online'da 18 Kasım'da yayımlanan Alexander Korolev imzalı analiz, toplantıyı uluslararası siyasette daha geniş bir değişimin parçası olarak değerlendirdi. Korolev'e göre İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki çok taraflı diplomasi ve kurumlar üzerinden yönetim anlayışı, yerini büyük güç liderlerinin doğrudan pazarlıklarına bırakıyor.

Bu durum resmî bir ABD-Çin-Rusya ittifakı anlamına gelmese de Avrupa ve orta ölçekli devletlerin karar alma süreçlerinden dışlanması riskini taşıyor. Korolev, yeni düzende yalnızca hangi kararların alındığının değil, bu kararların görüşüldüğü masaya kimlerin davet edildiğinin de güç ilişkileri tarafından belirlendiğini vurguladı.

Ahram Online – When great powers want to call all the shots, what does it mean for everyone else?

Harvard Üniversitesi Belfer Center'dan araştırmacı Hui Zhang, 18 Kasım'da yayımladığı değerlendirmede zirvenin tarihsel önemini nükleer silahların denetimi üzerinden ele aldı. Zhang, Yeni START anlaşmasının Şubat 2026'da sona ermesiyle ABD ve Rusya'nın stratejik nükleer cephaneliklerini sınırlayan bağlayıcı düzenin ortadan kalktığını belirtti.

ABD ve Rusya'nın binlerce, Çin'in ise yaklaşık 620 nükleer savaş başlığına sahip olduğu bir ortamda, sayısal eşitliğe dayalı bir anlaşmanın mümkün görünmediğini savundu. Bunun yerine üç liderin nükleer savaşın önlenmesi konusunda ortak ilkeler açıklamasını ve uzmanlar düzeyinde müzakere süreci başlatmasını önerdi.

Belfer Center – What Xi, Trump, and Putin Should Agree on in Shenzhen

Cumhuriyet yazarı Ergin Yıldızoğlu ise 19 Kasım tarihli Yalta değil, Tianxia başlıklı yazısında Şıncın buluşmasına farklı bir tarihsel perspektiften yaklaştı.

Yıldızoğlu'na göre 1945 Yalta Konferansı'nda İngiltere gerileyen bir imparatorluk olarak masadaydı; ABD ve Sovyetler Birliği ise yeni dünya düzeninin iki belirleyici gücüne dönüşüyordu.

Bugün de ABD'nin kurduğu uluslararası düzenin kurumları ve kuralları aşınıyor. Ancak Yıldızoğlu, Rusya'nın askerî gücüne rağmen ekonomik ve teknolojik kapasitesiyle küresel bir hegemonya kurabilecek durumda olmadığını, yükselen asıl gücün Çin olduğunu belirtiyor.

Yıldızoğlu, Çin'in hedeflerini açıklamak için tarihsel Tianxia kavramına başvuruyor. Çincede “göğün altındaki her şey” anlamına gelen kavram, imparatorluk döneminde Çin'i siyasal ve kültürel merkeze yerleştiren bir dünya anlayışını ifade ediyordu.

Yıldızoğlu'na göre bugünkü Çin politikasında bu tarihsel anlayışın izleri bulunuyor. Ancak Çin'in hedefi mutlaka ABD'nin yerini alarak bütün dünyayı yönetmek değil; ülkelerin ekonomik, diplomatik ve teknolojik kararlarında Çin'in çıkarlarını hesaba katmak zorunda olduğu bir uluslararası ortam oluşturmak olabilir.

Bu yaklaşımın dayanakları arasında Kuşak ve Yol Girişimi, teknoloji yatırımları, Küresel Güney ülkeleriyle ilişkiler, ticaret ağları ve Çin'in askerî kapasitesindeki büyüme bulunuyor.

Yıldızoğlu, Çin'in Küresel Yönetişim Girişimi'ni de bu çerçevede değerlendiriyor: Pekin mevcut uluslararası kurumları ortadan kaldırmaktan çok, bu kurumların güç dağılımını ve karar alma önceliklerini değiştirmeye çalışıyor.

Ancak Yıldızoğlu, Çin'in büyüyen etkisinin otomatik olarak yeni bir hegemonya kurma isteğine dönüştüğünü söylemenin de doğru olmadığı görüşünde.

Çin'in ekonomik çekim gücü ve askerî kapasitesi arttıkça dünya düzeninde daha büyük bir rol üstlenmesi kaçınılmaz görünse de bunun hangi biçimi alacağı henüz belirsiz.

Yıldızoğlu'nun temel sorusu da burada ortaya çıkıyor: Çin, ülkelerin kendi ağırlığını kabul ettiği çok merkezli bir uluslararası ilişki düzeni mi oluşturacak, yoksa ABD'nin geçmişte üstlendiğine benzer küresel hegemonya rolüne mi yönelecek?

Ergin Yıldızoğlu – Yalta değil, Tianxia, Cumhuriyet, 19 Kasım 2026.

Pekin, uluslararası ticaretteki ağırlığının yanında nadir toprak elementleri, bataryalar, elektrikli araçlar, dijital altyapı ve yapay zekâ alanlarında da etkisini artırıyor.

Bununla birlikte Çin'in güçlenmesi, bütün ülkelerin Pekin liderliğinde birleşeceği bir düzenin kurulacağı anlamına gelmiyor.

💬 Habere Tepkinizi Belirtin:
Habermetrik WhatsApp Kanalına Katılın

Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.

Kanalı Takip Et →
Kaynaklar: kisadalga.net
Haber metni ve görseller kisadalga.net sitesine aittir; tam içerik kaynak sitede yayınlanır.
Haber Künyesi
Kategori: Genel
Yayın: 19 Kasım 2026 09:13 · Kaynak: kisadalga.net
Kaynağı Oku ↗