Konya’da uzmanından uyarı: Yüksek kan şekeri tüm organları tehdit ediyor

Çağın en yaygın kronik metabolizma hastalıklarından biri olan diyabet, kontrol altında tutulmadığında vücuttaki pek çok hayati organı doğrudan tehdit ediyor. Konuya ilişkin önemli değerlendirmelerde bulunan Medicana Konya Hastanesi Beslenme ve Diyetetik Uzmanı Dyt.

Merve Sena Nazlı, kan şekerinin uzun süre yüksek seyretmesinin yalnızca anlık değer artışı anlamına gelmediğini, zaman içerisinde damarlar başta olmak üzere kalp, böbrek, göz ve sinir sisteminde kalıcı hasarlara yol açabileceğini ifade etti.

Vücudun kan şekerini (glikozu) düzenleme mekanizmasının bozulmasıyla ortaya çıkan diyabetin işleyişini anlatan Dyt. Merve Sena Nazlı, yemek yenildiğinde özellikle karbonhidrat içeren ekmek, pirinç, makarna, patates ve meyve gibi besinlerin sindirilerek glikoza dönüştüğünü ve kana geçtiğini söyledi.

Nazlı,'Kandaki glikozun hücrelere taşınarak enerji olarak kullanılmasını sağlayan temel hormon ise pankreastan salgılanan insülindir. İnsülin, kandaki şekerin hücrelerin içine girmesine yardımcı olan bir anahtar gibi düşünülebilir ancak diyabet geliştiğinde bu mekanizma gerektiği gibi çalışmaz.

Bazen pankreas yeterli miktarda insülin üretemez, bazen de vücut ürettiği insülini etkili bir şekilde kullanamaz. Bunun sonucunda glikoz hücrelere yeterince taşınamaz ve kanda birikmeye başlar. Bunun yanında diyabeti yalnızca tatlı tüketimiyle ilişkilendirmek doğru olmaz.

Genetik yatkınlık, insülin direnci, beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite düzeyi, vücut ağırlığı ve çevresel faktörler hastalığın gelişiminde etken faktörlerdir' dedi.

DİYABETİ VE TÜRLERİNİ TANIYOR MUYUZ? Diyabetin, ortaya çıkış nedenlerine ve vücuttaki insülin mekanizmasının nasıl etkilendiğine göre farklı türlere ayrıldığını, en sık karşılaşılan türlerin Tip 1 diyabet, Tip 2 diyabet ve gebelik diyabeti olduğunu vurgulayan Dyt. Merve Sena Nazlı, şu bilgileri paylaştı:

'Tip 1 diyabet, bağışıklık sisteminin pankreasta insülin üreten hücrelere yanlışlıkla saldırması sonucu gelişir. Bu nedenle pankreas yeterli insülin üretemez veya üretimi tamamen durur. Genellikle çocukluk ve gençlik döneminde ortaya çıksa da her yaşta görülebilir.

Tip 1 diyabetli bireylerin yaşam boyu insülin tedavisi alması gerekir. Bu diyabet türü beslenme hatalarından veya fazla şeker tüketiminden kaynaklanmaz. Tip 2 diyabet ise en sık görülen diyabet türüdür. Bu durumda vücut insülin üretmeye devam etse de hücreler insüline karşı duyarsızlaşır.

Zamanla pankreasın insülin üretme kapasitesi de azalabilir. Genetik yatkınlık, fazla kilo, hareketsiz yaşam, sağlıksız beslenme alışkanlıkları ve yaş gibi faktörler hastalığın gelişme riskini artırabilir. Tip 2 diyabetin yönetiminde kişiye uygun beslenme, düzenli fiziksel aktivite, kilo kontrolü ve gerektiğinde ilaç veya insülin tedavisi önemli yer tutar.

Gestasyonel diyabet dediğimiz ise gebelik öncesinde bilinen bir diyabeti olmayan anne adaylarında, gebelik sırasında ortaya çıkan kan şekeri yüksekliğidir. Gebelikte salgılanan bazı hormonlar, annenin insüline karşı duyarlılığını azaltabilir.

Pankreas bu durumu karşılayacak kadar insülin üretemediğinde kan şekeri yükselir. Genellikle gebeliğin 24-28. haftaları arasında yapılan tarama testleriyle değerlendirilir. Anne ve bebek sağlığı açısından düzenli takip, uygun beslenme ve gerekli durumlarda tıbbi tedavi oldukça önemlidir.

Gebelik şekeri doğum sonrasında çoğunlukla düzelse de ilerleyen yıllarda Tip 2 diyabet gelişme riskini artırabilir.'

'İNSÜLİN DİRENCİ METABOLİK BİR DURUMDUR ' İnsülin direncinin bir diyabet türü değil, Tip 2 diyabet gelişiminde rol oynayabilen metabolik bir durum olduğunu belirten Dyt. Merve Sena Nazlı,'İnsülin direnci, hücrelerin insülin hormonuna yeterince yanıt verememesi durumudur.

Yani insülin görevini yerine getirmekte zorlanır ve glikozun hücrelere taşınabilmesi için pankreas daha fazla insülin üretmek zorunda kalır. Özellikle karın çevresinde yağlanma, fazla kilo, hareketsiz yaşam ve genetik yatkınlık insülin direncinin gelişiminde etkili olabilir.

İnsülin direnci tek başına diyabet anlamına gelmez. Ancak zaman içerisinde pankreasın insülin üretme kapasitesi yetersiz kalırsa prediyabet ve Tip 2 diyabet gelişme riski artabilir. Bu süreçte dengeli beslenme, düzenli egzersiz, yeterli uyku ve kişiye uygun kilo yönetimi önemli rol oynar' şeklinde konuştu.

DİYABET TANISI NASIL KONUR VE BESLENME NASIL OLMALIDIR? Diyabet tanısının, kan şekeri ölçümleri ve bazı laboratuvar testleriyle konulduğunu anlatan Dyt. Merve Sena Nazlı, sözlerini şöyle sürdürdü:

'Tanıda kullanılan temel testler açlık kan şekeri, HbA1c, oral glikoz tolerans testi (OGTT) ve rastgele kan şekeri ölçümüdür. Diyabet tanısında kullanılan bazı değerler vardır. Açlık kan şekeri en az 8 saatlik açlık sonrasında ölçülen kan şekeridir.

HbA1c, son yaklaşık 2-3 aylık kan şekeri düzeyleri hakkında bilgi verir. OGTT'de kişiye 75 gram glikoz içeren sıvı içirildikten 2 saat sonra kan şekeri ölçülür. Rastgele kan şekeri ise günün herhangi bir saatinde, açlık durumuna bakılmaksızın ölçülür.

Diyabet tanı sınırlarına ulaşmamış ancak kan şekeri normalin üzerine çıkmış kişilerde prediyabet açısından değerlendirilir. Değerlerin kontrolünün yanında diyabet yönetiminde beslenme, kan şekeri kontrolünün sağlanmasında en önemli basamaklardan biridir.

Burada amaç yalnızca kan şekerini düşürmek değil; kan şekeri dalgalanmalarını azaltmak, vücudun ihtiyaç duyduğu besin ögelerini yeterli miktarda almasını sağlamak ve uzun vadede metabolik sağlığı korumaktır. Diyabetli bireylerin beslenmesinde herkese uygun tek bir liste yoktur.

Çünkü kişinin yaşı, kilosu, fiziksel aktivitesi, kullandığı ilaçlar, kan şekeri değerleri ve eşlik eden hastalıkları beslenme planını doğrudan etkiler. Bu nedenle beslenme tedavisi kişiye özel olarak planlanmalıdır.'

Beslenme planlamasındaki altın kurallara değinen Nazlı, beyaz ekmek, şekerli içecekler ve rafine un içeren ürünler yerine kurubaklagiller, sebzeler ve tam tahıllı alternatiflerin tercih edilmesi gerektiğini söyledi. Karbonhidratların yanında yoğurt, ayran gibi protein kaynakları ile ceviz, badem ve fındık gibi sağlıklı yağların porsiyon kontrolüyle tüketilmesinin önemine değinen Nazlı, tabağın yarısının nişastasız sebzelere, dörtte birinin proteine, kalan dörtte birinin ise karbonhidratlara ayrılmasının pratik bir yöntem olduğunu aktardı.

Fiziksel aktivitenin de tedavi sürecindeki rolüne dikkat çeken Dyt. Merve Sena Nazlı,'Diyabet yönetiminde başarı, yalnızca kan şekeri değerlerini kontrol altında tutmakla sınırlı değildir. Beslenme alışkanlıklarının düzenlenmesi, fiziksel aktivitenin artırılması, yeterli uyku ve düzenli sağlık kontrolleri bir bütün olarak ele alınmalıdır.

Sağlıklı bir yaşam için önemli olan, yalnızca ne yediğimize değil, ne kadar hareket ettiğimize de dikkat ederek bu alışkanlıkları hayatımızın bir parçası haline getirmektir' ifadelerini kullandı.