Hiçbir belirti vermeden ilerleyebilir: Kanser taramalarında doğru bilinen yanlışlar

Bazı kanserler uzun süre belirti vermiyor!

Kanserin erken tanısındaki en önemli güçlüklerden biri, bazı tümörlerin başlangıç döneminde herhangi bir şikâyete neden olmaması. Meme, akciğer, böbrek, karaciğer, pankreas, prostat ve beyin gibi farklı organlarda gelişen tümörlerin bir kısmı erken dönemde sessiz ilerleyebiliyor.

Ancak her kanser türünün aynı şekilde gelişmediğini belirten Prof. Dr. Ercan Karaarslan, “Bazı tümörler erken dönemde belirti verirken bazıları uzun süre fark edilmeyebilir. Hastanın ağrısının olmaması, kendisini iyi hissetmesi ya da günlük yaşamını sorunsuz sürdürmesi, mutlaka sağlıklı olduğu anlamına gelmez” diyor.

Erken tanıda temel amacın hastalığı tedavinin daha etkili olabileceği aşamada saptamak olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Karaarslan, bunun için bilimsel olarak yararı gösterilmiş tarama programlarından uygun zamanda yararlanılması gerektiğini belirtiyor.

Herkese aynı test uygulanmıyor!

Kanser taramalarında kullanılan yöntemler, kanserin türüne ve kişinin taşıdığı risklere göre değişiyor. Dünya Sağlık Örgütü'nün yararı bilimsel olarak gösterilmiş tarama programlarını ön plana çıkardığını belirten Prof. Dr.

Karaarslan, “Meme kanserinde mamografi, rahim ağzı kanserinde HPV temelli testler, kalın bağırsak kanserinde ise dışkı temelli testler ve kolonoskopi gibi yöntemler kullanılıyor. Akciğer kanserinde de yoğun sigara kullanımı öyküsü bulunan belirli yüksek risk gruplarında düşük doz bilgisayarlı tomografi önerilebiliyor” diyor.

Ailede kanser öyküsü olanlar dikkat

Özellikle ailesinde kanser öyküsü bulunan kişilerin risklerinin ayrıca değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çeken Prof. Dr. Karaarslan, ailede görülen kanserin türü, hastalık tanısı alan kişinin yakınlık derecesi ve tanı yaşı gibi bilgilerin tarama planını etkileyebildiğini belirtiyor.

Gerekli durumlarda genetik danışmanlık ve kişiye özel takip programları da gündeme gelebiliyor.

Tüm vücut MR ile hangi organlar incelenebiliyor?

Gelişen görüntüleme teknolojileri, bazı hastalıkların henüz belirti vermeden saptanmasına yardımcı olabiliyor. Bu yöntemlerden biri olan tüm vücut manyetik rezonans (MR) görüntüleme, iyonlaştırıcı radyasyon kullanılmadan vücudun birçok bölgesinin aynı seansta değerlendirilmesine olanak tanıyor.

Radyoloji Uzmanı Prof. Dr. Ercan Karaarslan, “Tüm Vücut MR ile kullanılan çekim protokolüne göre beyin, boyun, gövde, karaciğer, böbrek, pankreas gibi karın içi organlar, omurga, kemik ve yumuşak dokular değerlendirilebiliyor. İnceleme süresi kullanılan cihaza ve protokole göre değişmekle birlikte yaklaşık

50-60 dakika olabiliyor. Sağlıklı kişilerde tarama amaçlı protokoller kapsamında damar yoluyla kontrast madde verilmesine gerek olmadan incelemeler tamamlanır. Kritik lezyon saptanan ya da tümör takipli hastalarda ise iv kontrastlı ek incelemeler yapılabiliyor.” ifadelerini kullanıyor.

Tüm Vücut MR'ın özellikle belirli kalıtsal kanser yatkınlığı sendromlarında ve seçilmiş yüksek riskli hasta gruplarında kullanılabildiğini belirten Prof. Dr. Karaarslan, kanser tanısı almış hastalarda hastalığın yaygınlığını değerlendirmek veya tedavi yanıtını izlemek amacıyla da farklı MR protokollerinden yararlanılabildiğini söylüyor.

Tüm vücut MR, standart kanser taramalarının yerini tutar mı?

Tüm Vücut MR, birçok organı aynı seansta görüntüleyebilmesine rağmen her kanser türünü aynı başarıyla ortaya koyamıyor. Özellikle akciğerdeki düşük yoğunluklu ve küçük lezyonların, bağırsak yüzeyindeki erken değişikliklerin ve erken evre meme lezyonlarının değerlendirilmesinde ilgili organa özgü tarama yöntemleri önemini koruyor.

Tek bir görüntüleme yöntemiyle bütün kanser türlerini güvenilir biçimde dışlamanın mümkün olmadığını belirten Prof. Dr. Karaarslan, Tüm Vücut MR'ın mamografi, rahim ağzı kanseri taramaları, kalın bağırsak taramaları veya uygun risk gruplarında kullanılan düşük doz akciğer tomografisinin yerine geçmediğini vurguluyor.

Tüm Vücut MR, kişinin sağlık durumu ve bireysel risk faktörleri doğrultusunda uygun görülen durumlarda tamamlayıcı bir görüntüleme yöntemi olarak kullanılabiliyor. Erken tanıda kişiye özel yaklaşımın önem taşıdığı bu süreçte, yalnızca şikâyetlerin ortaya çıkmasını beklemek yerine yaş, aile öyküsü, klinik durum ve bireysel risklere uygun tarama yöntemlerinden yararlanılması, sağlığın korunmasına ve olası risklerin erken dönemde belirlenmesine katkı sağlıyor.

Kan tahlilleri normalse her şey yolunda mı?

Kan tahlillerinin normal çıkması, vücutta hiçbir hastalık bulunmadığı anlamına gelmiyor. Özellikle bazı kanser türlerinin erken evrelerinde rutin kan değerlerinde belirgin bir değişiklik görülmeyebiliyor. Benzer şekilde tümör belirteçleri de tek başına bütün kanser türlerini taramak için güvenilir bir yöntem olarak kabul edilmiyor.

Prof. Dr. Karaarslan, sağlık değerlendirmesinde kan tahlillerinin, klinik muayenenin ve standart tarama yöntemlerinin birlikte ele alınması gerektiğini belirterek Tüm Vücut MR'ın da gerekli görülen durumlarda ek bilgiler sağlayabileceğine dikkat çekiyor.

Ancak herhangi bir görüntüleme yönteminde saptanan her bulgunun ciddi bir hastalık anlamına gelmediğini, bazı bulguların açıklığa kavuşturulması için ek incelemeler gerekebileceğini hatırlatıyor.

Beyin damarlarındaki sessiz riskler de görüntülenebiliyor!

Bazı damar hastalıkları da uzun süre belirti vermeden ilerleyebiliyor. Beyin MR incelemesi beynin yapısal özelliklerinin değerlendirilmesini sağlarken, gerekli görülen durumlarda uygulanan MR anjiyografi ile beyin damarları da incelenebiliyor.

Prof. Dr. Ercan Karaarslan, MR anjiyografinin beyin damarlarındaki bazı darlıkların ve anevrizmaların görüntülenmesine yardımcı olabildiğini belirtiyor. Ancak bu durum, herhangi bir şikâyeti bulunmayan herkesin beyin damarlarına yönelik tarama yaptırması gerektiği anlamına gelmiyor.

İncelemenin kimler için uygun olduğu, kişinin klinik özellikleri ve risk faktörleri doğrultusunda değerlendiriliyor.

Erken tanı kadar bulguların doğru değerlendirilmesi de önemli!

Sağlığın korunmasında sigaradan uzak durmak, düzenli fiziksel aktivite yapmak ve dengeli beslenmek kadar, yaşa ve kişisel risklere uygun sağlık kontrollerini ihmal etmemek de önem taşıyor.

Görüntüleme yöntemleriyle saptanan bulguların doğru yorumlanması gerektiğine dikkat çeken Prof. Dr. Karaarslan, özellikle şüpheli bulguların değerlendirilmesinde farklı uzmanlık alanlarının birlikte çalışmasının önemini vurguluyor.

Çünkü bazı bulgular yalnızca takip gerektirirken bazıları ileri inceleme veya tedavi gerektirebiliyor.