Karanlık Üçlü ve Bipolar Bozukluk Aynı Kişide Görülebilir mi? Bilimsel Bulgular

Psikolojide narsisizm, Makyavelizm ve psikopatik eğilimlerden oluşan Karanlık Üçlü (Dark Triad) kişilik modeli ile bipolar bozukluk arasındaki ilişki, bilimsel araştırmalarda birlikte ele alınıyor. Avusturya ve İspanya'da yürütülen çalışmalar, bu kişilik özellikleri ile duygudurum belirtileri arasında bazı ilişkiler bulunduğunu gösteriyor.

Ancak araştırmalar bipolar bozukluğu Karanlık Üçlü'nün yeni bir bileşeni olarak tanımlamıyor.

Karanlık Üçlü, insanların düşünce, duygu ve davranışlarında ortaya çıkabilen üç kişilik eğilimini açıklayan psikolojik bir model. Bipolar bozukluk ise mani veya hipomani dönemleriyle, sıklıkla depresyon dönemlerinin de görüldüğü psikiyatrik bir hastalık.

Bu iki alanın zaman zaman benzer davranışlarla kendini gösterebilmesi, araştırmacıları aralarındaki ilişkileri incelemeye yöneltiyor.

Karanlık Üçlü hangi kişilik özelliklerinden oluşuyor?

Karanlık Üçlü kavramı, 2002 yılında psikologlar Delroy Paulhus ve Kevin Williams tarafından bilimsel literatürde tanımlandı.

Model üç temel özellikten oluşuyor.

Narsisizm, kişinin kendisini aşırı önemli görmesi, üstünlük duygusu taşıması ve başkalarının hayranlığına ihtiyaç duyması gibi özelliklerle ilişkilendiriliyor.

Makyavelizm, kişisel hedeflere ulaşmak için hesapçı, çıkar odaklı ve manipülatif davranışlara eğilim göstermeyi ifade ediyor.

Psikopatik özellikler ise düşük empati, pişmanlık eksikliği, duygusal duyarsızlık ve dürtüsellik gibi eğilimleri kapsıyor.

Bu özellikler kişiden kişiye farklı düzeylerde bulunabiliyor. Bir kişinin bu ölçeklerde yüksek puan alması, kendisine psikiyatrik bir hastalık veya kişilik bozukluğu tanısı konulduğu anlamına gelmiyor.

Avusturya'daki araştırmada 657 kişi değerlendirildi

2023 yılında Frontiers in Psychology dergisinde yayımlanan bir araştırma, Karanlık Üçlü kişilik özellikleri ile duygudurum bozuklukları ve uyku kalitesi arasındaki ilişkiyi inceledi.

Avusturya Graz Tıp Üniversitesi araştırmacılarının da yer aldığı çalışmada toplam 657 kişinin verileri değerlendirildi.

Katılımcıların 390'ında duygudurum bozukluğu bulunurken 267 kişi sağlıklı kontrol grubunu oluşturdu. Duygudurum bozukluğu grubunda bipolar tanısı bildiren 49 kişi de yer aldı.

Araştırmacılar katılımcıların narsisizm, Makyavelizm ve psikopatik özelliklerini psikolojik değerlendirme ölçekleriyle ölçtü. Ardından bu özelliklerin uyku kalitesiyle ilişkisini araştırdı.

Sonuçlar, Makyavelizm ve psikopatik eğilimlerdeki artışın daha düşük uyku kalitesiyle ilişkili olduğunu gösterdi. Narsisizm için ise aynı yönde istatistiksel olarak anlamlı bir etki saptanmadı.

Ancak önemli bir ayrıntı bulunuyor: Çalışmada bipolar bozukluğu olan kişiler diğer duygudurum bozukluğu hastalarıyla birlikte değerlendirildi. Bu nedenle elde edilen sonuçları yalnızca bipolar bozukluğa özgü bir bulgu olarak yorumlamak mümkün değil.

Araştırmacılar ayrıca uyku düzeni üzerindeki farklı etkileri nedeniyle araştırma sırasında mani veya hipomani döneminde bulunan 10 bipolar hastayı analiz dışında bıraktı.

Tanı bilgileri katılımcıların bildirimine dayanıyordu. Kesitsel araştırma tasarımı da kişilik özellikleri ile uyku sorunları arasında neden-sonuç ilişkisi kurulmasına izin vermiyordu.

İspanya'daki araştırmada bipolar belirtilerle bağlantı bulundu

Karanlık Üçlü ile psikiyatrik belirtiler arasındaki ilişkiyi ele alan bir başka araştırma, İspanya'daki ceza infaz kurumlarında gerçekleştirildi.

Journal of Investigative Psychology and Offender Profiling dergisinde yayımlanan çalışmada 63 katılımcının kişilik özellikleri ve psikolojik belirtileri incelendi.

Araştırmacılar Makyavelizm, narsisizm ve psikopatik özelliklerin bipolar belirti ölçeğiyle ilişkilerini de değerlendirdi.

Sonuçlarda Makyavelizm ile bipolar belirti puanları arasında 0,401 düzeyinde pozitif korelasyon saptandı.

Psikopatik özelliklerde ise bu değer 0,266 olarak bulundu. Her iki ilişki de istatistiksel olarak anlamlıydı.

Narsisizm ile bipolar belirti puanları arasında ise anlamlı bir ilişki gösterilemedi.

Burada araştırmanın kapsamı özellikle önemli. Kullanılan ölçek, bipolar belirtileri değerlendiriyordu; yüksek ölçek puanı tek başına doğrulanmış bipolar bozukluk tanısı anlamına gelmiyordu.

Ayrıca araştırmanın ceza infaz kurumlarında bulunan sınırlı sayıda kişiyle gerçekleştirilmiş olması, sonuçların genel nüfusa veya bipolar tanısı bulunan bütün hastalara uygulanmasını engelliyor.

Narsisizm ile bipolar bozukluk neden birbirine benzetiliyor?

Clinical Psychology & Psychotherapy dergisinde 2023 yılında yayımlanan bilimsel bir derleme, bipolar bozukluk ile narsisizm arasındaki ortak özellikleri ve tanısal ayrımları değerlendirdi.

Araştırmacılar özellikle büyüklük düşünceleri, ödül arayışı, sosyal ilişkiler ve duygudurum değişkenliği üzerinde durdu.

Bipolar bozukluğun mani döneminde kişi kendisini olağanüstü yetenekli, güçlü veya başarılı hissedebiliyor. Gerçekçi olmayan büyük hedefler belirleyebiliyor ve bu hedefler doğrultusunda yoğun faaliyet gösterebiliyor.

Benzer biçimde, narsisistik özellikleri belirgin kişilerde de kendini üstün görme ve özel muamele bekleme gibi davranışlar bulunabiliyor.

Ancak iki durumun aynı davranış üzerinden birbirinden ayrılması her zaman mümkün değil.

Bipolar bozuklukta büyüklük düşünceleri, uyku ihtiyacının azalması, enerji artışı ve diğer mani belirtileriyle birlikte belirli dönemlerde ortaya çıkabiliyor.

Narsisistik kişilik özellikleri ise kişinin farklı yaşam alanlarında ve zaman içinde sergilediği daha süreğen davranış örüntüleriyle ilişkili olabiliyor.

Bu nedenle psikiyatrik değerlendirmede yalnızca kişinin ne yaptığına değil, davranışın ne zaman başladığına, ne kadar sürdüğüne ve duygudurum dönemleriyle nasıl değiştiğine de bakılıyor.

Bipolar bozukluk psikopatik özelliklere neden olur mu?

Mevcut araştırmalar böyle bir neden-sonuç ilişkisini ortaya koymuyor.

Bipolar bozukluk sırasında özellikle mani dönemlerinde dürtüsellik, aşırı özgüven, riskli kararlar ve davranışların sonuçlarını yeterince değerlendirememe görülebiliyor.

Bunların bazıları psikopatik kişilik özelliklerini ölçen değerlendirmelerde ele alınan davranışlarla yüzeysel benzerlik taşıyabiliyor.

Ancak dürtüsel davranmak, empati eksikliğine veya psikopatiye sahip olmakla aynı şey değil.

Benzer şekilde bipolar bozukluk tanısı bulunması, kişinin manipülatif, sadist veya başkalarına zarar verme eğiliminde olduğu anlamına gelmiyor.

Birlikte bulunabilen belirtiler ile birbirine neden olan hastalıklar arasında bilimsel açıdan önemli bir fark var.

Karanlık Dörtlü'ye bipolar bozukluk eklenebilir mi?

Karanlık Üçlü modeline daha sonra sadizm olarak tanımlanan, başkalarının acısından haz alma eğilimi de eklenerek Karanlık Dörtlü (Dark Tetrad) kavramı geliştirildi.

Ancak bipolar bozukluk bu sınıflandırmanın bir parçası değil.

Çünkü Karanlık Üçlü ve Karanlık Dörtlü, toplumsal ilişkiler açısından olumsuz sonuçlarla bağlantılı olabilen kişilik özelliklerini inceliyor. Bipolar bozukluk ise duygudurum dönemleri ve klinik belirtileriyle tanımlanan ayrı bir hastalık.

Dolayısıyla bipolar bozukluğun bu modellere eklenmesiyle Karanlık Beşli oluştuğunu söylemek bilimsel olarak doğru değil.

Karanlık Beşli adıyla önerilen farklı kişilik modelleri üzerinde çalışmalar bulunsa da bipolar bozukluk bunların beşinci bileşeni olarak kabul edilmiş değil.

Kişilik özellikleri ile hastalık belirtileri birlikte görülebilir mi?

Bir insanda belirli kişilik özellikleri ile bipolar bozukluk aynı anda bulunabilir. Hatta bazı belirtiler birbirine benzediği için klinik değerlendirmeyi karmaşıklaştırabilir.

Ancak bunun ne sıklıkta görüldüğünü, hangi özelliklerin hastalık dönemleri dışında da sürdüğünü ve uzun vadeli sonuçlarını belirlemek için daha geniş, bipolar hastalara özgü araştırmalara ihtiyaç bulunuyor.

Özellikle mani dönemindeki davranışlarla kişinin hastalık belirtilerinin bulunmadığı dönemlerdeki davranışlarını karşılaştıran uzun süreli çalışmalar, bu ilişkinin daha iyi anlaşılmasını sağlayabilir.

Bugüne kadar elde edilen bulgular, bipolar bozukluk ile Karanlık Üçlü kişilik özelliklerinin birlikte araştırılabileceğini gösteriyor. Fakat bu durum, bipolar bozukluğun karanlık bir kişilik özelliği olduğu anlamına gelmiyor.

TIBBİ UYARI

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Bipolar bozukluk ve kişilik bozukluklarının değerlendirilmesi psikiyatri uzmanı tarafından yapılmalıdır. Tek bir davranıştan veya kişilik testinden hareketle tanı konulamaz.

KAYNAKLAR

1. Schönthaler E. M. D. ve arkadaşları. Machiavellianism and psychopathy affect sleep quality in people with affective disorders and mentally healthy individuals. Frontiers in Psychology, 2023; 14:1248931. DOI: 10.3389/fpsyg.2023.1248931.

2. Brugués Català G., Caparrós Caparrós B. Exploring the associations between dark triad personality and psychopathology in convicted offenders: Identifying their role in reincarceration. Journal of Investigative Psychology and Offender Profiling, 2024; 21(1):35–51. DOI: 10.1002/jip.1622.

3. Nagel M. G., Marcus D. K., Zeigler-Hill V. Bipolar disorders and narcissism: Diagnostic concerns, conceptual commonalities and potential antecedents. Clinical Psychology & Psychotherapy, 2023; 30(2):235–249. DOI: 10.1002/cpp.2796.