Ulusal sinema kavramının öncüsü yönetmen Halit Refiğ Esenler’de anıldı

Paylaş Kaydet En Son Dakika Google'da tercih edilen kaynak Ulusal sinema kavramının öncüsü yönetmen Halit Refiğ Esenler’de anıldı Güncel Haber — Kültür Sanat Haberleri Müdürü Bünyamin Yılmaz'ın üstlendiği programda Refiğ'in dünya ya ve toplumsal meselelere bakışını yansıtan yazılarının bulunduğu "Tek Umut Türkiye " kitabı ele alındı.

Söyleşide konuşan Halit Refiğ'in eşi Gülper Refiğ, "Tek Umut Türkiye" kitabının ortaya çıkış sürecini ve usta yönetmen in hayatı boyunca savunduğu fikirleri paylaştı.

Gülper Refiğ, Halit Refiğ'in Batı merkezli sanat ve sinema anlayışına karşı kendi kültürünü ve toplumunu anlatan bir sinema oluşturmak istediğini dile getirdi.

"'Kendi sinemamı yapmak istiyorum.' dedi. Ülkesini tanımak istedi ki ona hitap edebilsin." diyen Gülper Refiğ, şunları ifade etti:

"O dönemde köy edebiyatı ve geri kalmış toplumları anlatan eserler ön plandaydı ancak Halit Refiğ, ülkesinin olduğundan farklı gösterilmesini istemiyordu. Kendi onurundan çok ülkesinin onuruna düşkün bir insandı. Türkiye'ye efendilik taslamaya, ülkemizi küçümsemeye ve kendi değerlerimizi yok saymaya çalışanlara karşı mücadele etti. Onun en belirgin özelliklerinden biri, ülkesinin onurunu her şeyin üstünde tutmasıydı."

Bu düşünceleri savunmanın kendisi için kolay olmadığını, Halit Refiğ'in filmlerinin engellendiğini, eserlerinin yakıldığını ve ağır eleştirilere maruz kaldığını anlatan Gülper Refiğ, buna rağmen eşinin mücadelesinden vazgeçmediğini söyledi.

Halit Refiğ'in kendi çıkarlarını ve şöhreti hiçbir zaman ön planda tutmadığını vurgulayan Gülper Refiğ, Hollywood'dan gelen bir teklifi de bu duruşuyla reddettiğini anlattı.

Gülper Refiğ, eşiyle evlerinin iki odalı olduğunu, mütevazı hayat sürdürdüklerini ve buna rağmen pek çok sanatçı ve düşünce insanının evlerine gelip gittiklerini söyledi.

Oğuz Atay, Adnan Saygun ve Tomris Uyar gibi isimlerin evlerinde bir araya geldiğini dile getiren Gülper Refiğ, "Antrede kırık dökük masa ve sandalyelerimiz vardı ama kahkahalar vardı evimizde. Fikri hür bir insandı. Onun mutluluğu sahip olduklarında değil düşüncelerinden ve değerlerinden vazgeçmemesindeydi. Türkiye'nin geleceğinden hiçbir zaman umudunu kesmedi." diye konuştu.

Gazeteci yazar Ali Saydam da Halit Refiğ ile tanışmasının hayatında önemli bir dönüm noktası olduğunu ve gençlik yıllarında bir dergi çıkarmak istediğini, sinema yazıları yazması için de Refiğ'e başvurduğunu anlattı.

Refiğ'den ilk görüşmelerinde olumsuz yanıt aldığını ancak vazgeçmeyerek yeniden kapısını çaldığını söyleyen Saydam, şunları kaydetti:

"Tanışmamız böyle başladı. Aşağı yukarı yani ilk 10 sene diyelim. Hiç kimseden bu kadar çok fırça yemedim.'Bak Alicim' diye söze başlar, arkasından çok ciddi fırçalardı. Ben de o sırada tabii sol sularda yüzüyorum. Marksizmin dibini bulmuşum.

Çok disiplinli yatılı okulda okudum. Hayatı ciddiye alan bir adamım. Halit Refiğ de zaten ciddi. Şu lafı yeter sanırım:'Düşünmek zor iştir Alicim.' yani bana hiç uğraşma diyordu fakat benim ergenlikten çıkmamda kendisinin çok büyük etkisi olmuştur.

Hayatımda birçok üniversite olmuştur. Bir tanesi Cemil Meriç, bir tanesi Kemal Tahir, bir tanesi Attila İlhan'dır. Sonuncusu da Halit Refiğ olmuştur."

Saydam, Halit Refiğ ile aralarındaki en önemli tartışmalardan birinin onun kimliği üzerine olduğunu ve onu her zaman bir düşünür ve filozof gibi gördüğüne dikkati çekerek, Refiğ'in ise kendisini sinemacı olarak tanımladığını anlattı.

Refiğ’in sinemayı, dünyayı ve toplumu okumak için kullandığını ifade eden Saydam, "Tek Umut Türkiye" kitabının da bu açıdan değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

Halit Refiğ'in bağımsızlığının ve hiçbir beklenti içinde olmadan yaşamasının onun mutluluğunun temelini oluşturduğunu belirten Saydam, "Halit Bey'in devletten, özel sektörden bir talebi yoktu. Onun mutluluğunun sebebi buydu. Talepsiz olabilmek. İyi ki hayatımdan geçmiş. Ben ondan yaşamayı öğrendim." dedi.

Doğu ve Batı medeniyetleri üzerine Refiğ'in dikkat çekici tespitlerinin bulunduğuna işaret eden Ali Saydam, onun kullandığı manevi, gönül, vefa, huzur, insaf ve namus gibi kavramların başka dillerde tam karşılığını bulmanın güç olduğunu, Refiğ'in "Doğu'da aşkı, Batı'da ölümü gördüm." sözünün onun medeniyetlere bakışını özetlediğini ifade etti.

Sinemacı Emine Uysal Berger de Halit Refiğ ile üniversite yıllarında öğrenciyken tanıştığını, filmlerinin yalnızca sinema eserleri olmadığını, aynı zamanda hayata bakışını ve düşüncelerini ortaya koyduklarını söyledi.

Berger, "Bence onu sinemacı ve düşünce adamı olarak ayırmak mümkün değil. Zaten sinema da böyle bir sanat. O yüzden bizi içine çekiyor. Her filminde onun düşünce yapısını, hayata bakışını, yaşam şeklini ilmek ilmek ördüğünü görürseniz.

Hiç anlatılmamış meseleleri anlatmasıyla da aslında kendisi çok önemli." görüşünü paylaştı.

Usta yönetmenin her filminde farklı bir toplumsal meseleyi derinlemesine ele aldığını söyleyen Berger, "Gurbet Kuşları" filminde iç göç meselesinin, "Haremde Dört Kadın" filminde ise dönemin toplumsal yapısının farklı boyutlarıyla işlendiğini anlattı.

Berger, Halit Refiğ'in sinemasında ayrıca felsefe, psikoloji, dünya tarihi ve Türk müziğinin de önemli yer tuttuğunun altını çizdi.

Refiğ'in oyuncuların kariyerlerinde de önemli rol oynadığını belirten Berger, Cüneyt Arkın, Müjde Ar ve Özgü Namal gibi isimlerin sinema yolculuklarındaki katkısına dikkati çekti.

Berger, Refiğ'in sinemasındaki temel meselelerden birinin insanın doğayla ilişkisi olduğunu belirterek, özellikle "Köpekler Adası" filminde insanın doğadan kopuşunun ve yalnızlaşmasının güçlü biçimde anlatıldığını söyledi.

Halit Refiğ'in sinemayı kendisini ifade edebileceği bir alan olarak gördüğünü dile getiren Berger, zaman geçtikçe eserlerinin değerinin daha iyi anlaşıldığını sözlerine ekledi.