Azerbaycan-İsrail ilişkileri: Enerji, silah ticareti ve stratejik ortaklığın arka planı

Azerbaycan ile İsrail arasındaki ilişkiler, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından Azerbaycan'ın bağımsızlığını kazanmasıyla gelişmeye başladı. İki ülke arasındaki diplomatik ilişkiler 1992 yılında kuruldu. Aradan geçen yıllarda enerji, savunma sanayisi, güvenlik ve ticaret alanlarında genişleyen ortaklık, zamanla stratejik bir nitelik kazandı.

Azerbaycan'ın Türkiye ile siyasi ve askerî ilişkilerini derinleştirmesine rağmen İsrail'le de yakın bağlarını koruması, ülkenin çok yönlü dış politikasının dikkat çeken örneklerinden biri. Özellikle İsrail'in enerji ihtiyacında Azerbaycan petrolünün önemli bir yere sahip olması ve Bakü'nün savunma alanında İsrail teknolojilerinden yararlanması, bu ilişkinin temelini oluşturuyor.

DİPLOMATİK İLİŞKİLER 1992'DE BAŞLADIAzerbaycan ile İsrail arasındaki diplomatik ilişkiler, Azerbaycan'ın bağımsızlığını kazanmasının ardından 1992 yılında kuruldu. İsrail, Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra bağımsızlığını ilan eden Azerbaycan'la ilişkilerini geliştiren ülkeler arasında yer aldı.

Bakü yönetimi açısından İsrail'le kurulan bağlar, Batı dünyasıyla ilişkileri çeşitlendirme ve uluslararası alandaki ortaklıklarını genişletme politikasının bir parçasıydı. İki ülke arasındaki ilişkilerin gelişmesinde Azerbaycan'da yaşayan Yahudi topluluğunun da etkisi bulunuyor.

Azerbaycan, farklı dinî toplulukların bir arada yaşadığı ülke kimliğini uluslararası ilişkilerinde öne çıkarırken İsrail'le diplomatik ve ekonomik bağlarını da bu çerçevede geliştirdi. İsrail açısından Azerbaycan, Güney Kafkasya'da önemli bir ortak konumunda.

Ülkenin coğrafi konumu, enerji kaynakları ve İran'la sınır komşusu olması, Bakü'yü Tel Aviv'in bölgesel politikası bakımından önemli hale getiriyor. PETROL TİCARETİ İLİŞKİLERİN EN ÖNEMLİ AYAĞIAzerbaycan-İsrail ilişkilerinin ekonomik temelinde petrol ticareti bulunuyor.

Azerbaycan, İsrail'in petrol ihtiyacının önemli bir bölümünü karşılayan ülkeler arasında yer alıyor. Hazar Denizi'nden çıkarılan petrol, Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattı üzerinden Akdeniz'e ulaştırılıyor. Buradan tankerlerle farklı ülkelere taşınan petrolün önemli alıcılarından biri de İsrail.

Bu ticaret, iki ülke açısından karşılıklı ekonomik çıkar sağlıyor. Azerbaycan enerji kaynaklarını uluslararası pazarlara ulaştırırken İsrail de enerji tedarikinde farklı kaynaklardan yararlanıyor. Enerji alanındaki bu bağ, iki ülke arasındaki siyasi ilişkilerin devamlılığını destekleyen temel unsurlardan biri olarak öne çıkıyor.

Azerbaycan'ın İsrail'le enerji ticaretini sürdürmesi, Türkiye'nin İsrail politikasıyla zaman zaman farklılaşan bir tablo ortaya çıkarıyor. Ankara, Gazze'deki saldırılar nedeniyle İsrail'e yönelik siyasi ve ekonomik yaptırımlar uygularken Bakü, petrol ticaretini ve ikili ekonomik ilişkilerini sürdürüyor.

SİLAH TİCARETİ VE KARABAĞ SAVAŞLARIİki ülke arasındaki yakınlaşmanın en dikkat çekici alanlarından biri de savunma sanayisi. İsrail, uzun yıllardır Azerbaycan'ın önemli silah ve askerî teknoloji tedarikçileri arasında bulunuyor.

Bakü yönetimi, özellikle insansız hava araçları, füze sistemleri, hava savunma teknolojileri ve mühimmat alanlarında İsrail şirketlerinden alımlar gerçekleştirdi. Bu iş birliği, Azerbaycan'ın askerî kapasitesini geliştirme politikası açısından önem taşıyor.

Özellikle 2020 yılında yaşanan İkinci Karabağ Savaşı sırasında İsrail yapımı insansız hava araçları ve diğer askerî sistemlerin kullanılması, iki ülke arasındaki savunma ortaklığını uluslararası gündeme taşıdı. Azerbaycan, savunma tedarikinde yalnızca İsrail'e bağlı bir politika izlemiyor.

Türkiye, Pakistan ve farklı ülkelerle de askerî iş birliğini geliştiriyor. Ancak İsrail'den alınan sistemler, Bakü'nün askerî teknolojisini çeşitlendirme stratejisinde önemli bir yer tutuyor. İsrail açısından ise Azerbaycan, savunma sanayisi ürünleri için önemli bir pazar olmasının yanında bölgesel güvenlik politikaları bakımından da stratejik değer taşıyor.

İRAN FAKTÖRÜ İLİŞKİLERİ DAHA DA ÖNEMLİ HALE GETİRİYORAzerbaycan ile İsrail arasındaki yakınlığın arka planında İran faktörü de bulunuyor. İran, Azerbaycan'ın güney komşusu olmasının yanı sıra İsrail'in bölgedeki en önemli rakiplerinden biri.

Bu durum, Bakü-Tel Aviv ilişkilerine yalnızca ekonomik ve askerî değil, jeopolitik bir boyut da kazandırıyor. İsrail'in Azerbaycan'la geliştirdiği ilişkiler, Güney Kafkasya'daki etkisini artırması açısından önem taşıyor.

Azerbaycan ise farklı ülkelerle kurduğu savunma ve güvenlik ortaklıkları sayesinde dış politikadaki hareket alanını genişletiyor. İran yönetimi, geçmiş yıllarda Azerbaycan ile İsrail arasındaki askerî iş birliğine yönelik endişelerini dile getirdi.

Bakü ise ülkesinin topraklarının başka devletlere karşı kullanılmasına izin vermediğini savundu. Bu karşılıklı açıklamalar, iki ülke arasındaki ilişkilerin bölgesel dengelerle ne kadar yakından bağlantılı olduğunu gösteriyor.

TÜRKİYE İLE AZERBAYCAN ARASINDAKİ FARKLI YAKLAŞIMTürkiye ile Azerbaycan, siyasi, askerî ve ekonomik alanlarda yakın müttefiklik ilişkisi yürütüyor. Karabağ sürecinde Türkiye'den verilen destek, iki ülke arasındaki iş birliğini daha da güçlendirdi.

Ancak İsrail politikası söz konusu olduğunda Ankara ile Bakü'nün yaklaşımları farklılaşıyor. Türkiye, Gazze'deki gelişmeler nedeniyle İsrail yönetimine yönelik eleştirilerini artırırken Azerbaycan, Tel Aviv'le ilişkilerini kesmedi.

Petrol ticareti ve savunma alanındaki iş birliği devam etti. Bu farklılık, iki ülkenin bütün dış politika başlıklarında aynı çizgide hareket etmediğini ortaya koyuyor. Azerbaycan'ın İsrail'le ilişkilerini sürdürmesi, Türkiye ile stratejik ortaklığına son verdiği anlamına gelmiyor.

Bakü yönetimi, bir yandan Ankara ile yakınlığını korurken diğer yandan İsrail, Rusya, Avrupa ülkeleri ve Orta Asya devletleriyle ilişkilerini kendi çıkarları doğrultusunda şekillendiriyor. İSRAİL-AZERBAYCAN YAKINLAŞMASI NEDEN ÖNEMLİ?Azerbaycan ile İsrail arasındaki ilişkiler, tek bir ziyaret veya diplomatik açıklamayla ortaya çıkmış geçici bir yakınlaşma değil.

1992'den bu yana gelişen diplomatik ilişkiler; petrol ticareti, askerî teknoloji, güvenlik iş birliği ve bölgesel çıkarlar üzerine kurulu. Bu ortaklığın devam etmesinde iki ülkenin karşılıklı ihtiyaçları belirleyici rol oynuyor.

İsrail enerji tedarikini çeşitlendirmek ve Güney Kafkasya'daki ilişkilerini güçlendirmek isterken Azerbaycan da savunma kapasitesini artırmak, enerji ihracatını sürdürmek ve farklı güç merkezleriyle ilişkilerini geliştirmek istiyor. Dolayısıyla Azerbaycan-İsrail yakınlaşmasını yalnızca Türkiye ile yaşanan son gerilim üzerinden değerlendirmek, ilişkinin tarihsel ve stratejik boyutunu gözden kaçırmak anlamına geliyor.

Bakü'nün Ankara ile müttefikliğini sürdürürken Tel Aviv'le ortaklığını da koruması, Azerbaycan'ın dış politikasında farklı aktörlerle eş zamanlı ilişki yürütme yaklaşımının bir sonucu olarak öne çıkıyor.