Viyana’da tarihi bir işçi mahallesi: Margareten

Kentin küçük ama güzel mahallelerinden biridir Margareten. Eskiden geleneksel işçi mahallelerinden kabul edilirdi. Günümüzde bu durumun geçerli olduğunu söyleyemem. Zira Mahallenin şehir merkezine yakınlığı ve Viyana Belediyesinin başarılı çalışmaları sayesinde orta sınıfın ikamet ettiği bir yer hâline geldiğini söylemek yanlış olmaz.

On dördüncü yüzyılda mahallede toprak sahibinin büyük bir avlusu vardır. 1555 yılında burada bir şato/saray inşa edilir. Bu şatonun içine dua edilecek bir küçük bir ibadet yeri yapılır. Bu ibadet yerine de Margarete Kapelle adı verilir.

İşte mahallenin adı bu ibadet yerinin adı olan Margarete’den gelmektedir. Mahallede birçok yer bu isimle adlandırılır: Margareten Caddesi, Margareten Avlusu, Margareten Meydanı…MARGARETEN’DE ÇEK İŞÇİLERİNİN SİYASİ ÖRGÜTLENMESİBu Margareten Meydanının 7 numaralı binasında kısa bir süre öncesine kadar Çekçe bir yazı göze çarpmaktadır: Çekoslovak Sosyal Demokrat Partisi-Avusturya.

Bohemya ve Moravya’dan gelen Çek ve Slovak işçiler Avusturya’da sendikal ve siyasi çalışmalar içinde bulunurlarken, kendi ülkelerindeki siyasi gelişmelere soğuk durmamış olacaklar ki Viyana’da bir de parti kurarlar. Bu partinin merkezi ise 1902’den 1972 yılına kadar Margareten Meydanı 7 numaralı binadadır.

Burada ayrıca bir Vídeňské dělnické listy (İşçi Gazetesi) adlı yayın organının redaksiyonu ve Maj ve DTJ isimli örgütler de çalışmalarını yürütmüş. Siyasi çalışmalar parti, dernek ve gazeteler aracılığıyla yürütülür ve 1919’da birkaç Çekoslovak grup, Anayasa Kurucu Meclis seçimleri için ortak aday listesi çıkarır ve toplam 65.132 oyla bir milletvekilliği kazanır.

Federal mecliste seçilen bir milletvekilinin dışında Aşağı Avusturya Eyalet Parlamentosu’nda Çekler üç, Viyana Belediye Meclisi’nde sekiz, semt temsilciliklerinde toplam 41 sandalye kazanırlar. Siyasi çalışmalar bütün hızıyla devam ederken 1934’e gelinir.

1934’te tüm Çekoslovak sosyal demokrat örgütler ve gazeteler yasaklanır; Margaretenplatz’da artık “Viyana İşçi Gazetesi” yerine sıkı denetim altında “Viyana Gazetesi (Videnske noviny)” yayınlanır. Nazi yönetimi, Viyana’daki Çek azınlığın örgütlenme girişimlerini tamamen durdurur.

Okul dernekleri bile kapatılır, mal varlıklarına el konulur. Birçok Avusturyalı Çek ve Slovak, Bohemya ve Moravya veya Slovak uydusu devletlerine göç etmek zorunda kalırlar. Viyana’daki Çekler ve Slovaklar, antifaşist direnişin önemli bir parçasıdır ve bu yüzden özellikle ağır baskılara maruz kalırlar.

6 Kasım 1941’de Viyana’dan 20 Çek antifaşist Mauthausen toplama kampında “özel muamele” kapsamında infaz edilirler. 1943’te Margaretenplatz’taki matbaada yasa dışı broşürler bastığı için 1941’de tutuklanan Alois Houdek idam edilir.

SAVAŞ, GÖÇ VE DEĞİŞEN KUŞAKLARİkinci Dünya Savaşı sonrası, Çekoslovak hükümetinin Viyana’da kalan Çek ve Slovaklara yönelik yoğun bir yönlendirme başlatır. Viyana’da açlık, genel sıkıntı ve konut eksikliği yaşamı zorlaştırırken, anavatanlarında ihtiyaçsız bir yaşam garanti edilir.

20.000’den fazla Viyanalı Çek bu çağrıya uyar. Sadece sosyalist Josef Jirava önderliğindeki küçük bir grup, Viyana’daki Çek ve Slovak topluluklarının varlığını savunur. Jirava uzun süre 1945–1959 arasında Viyana Belediye Meclisi üyesi olarak görev yapar.1948’de Çekoslovakya’da komünistler iktidara gelince, “eve dönüş” propagandası yoğunlaşır ve ilk göçmenler tekrar Viyana’ya döner.

1946’da yeniden kurulan Çekoslovak Sosyalist Parti Avusturya, Viyana’daki azınlığın en güçlü temsilcisi olarak öne çıkar. Viyanalı Çekoslovaklar, 1968’de “Prag Baharı” sırasında “insancıl yüzlü sosyalizm” deneyine de aktif katılım gösteriliyor.

Varşova Paktı güçlerinin işgali sonrası, çok sayıda eski komünist parti üyesi Avusturya’ya gelir ve Viyana’daki Çekoslovak sosyalist örgütlerinde etkili olmaya çalışır, ya da kendi örgütlerini kurmak isterler. Her iki girişim de başarısız olur.

Çekoslovak Sosyalist Parti Avusturya, topluluk içindeki belirleyici güç olarak kalır.1972’de parti, Margaretenplatz’taki binayı satar, yalnızca tarihi toplantı salonunu korur. Örgütün sekretaryası önce Viyana’nın Meidling mahallesine taşınır; günümüzde sekreterlik Favoriten Mahallesinde bulunmaktadır.

Bu siyasi çalışmalar 1960’lı yıllardan itibaren meyvesini verir ve Avusturya’da siyasi yaşamın her alanında etkin mevkilere gelirler. Avusturya’nın doğusunda hemen hemen her aileyle akrabalık ilişkileri bulunan Çekler ve Slovaklar; partilerde, belediyelerde, parlamentoda ve bakanlıklarda önemli görevler üstlenirler.

Aralarından bakanlık ve başbakanlık görevlerinde bulunanlar da olur. Çeklerin Avusturya’da ev sahibi olmaları uzun bir zaman alır. Bugün onların torunları, dedelerinin hikâyelerini artık sadece kitaplardan okuyor. Üstelik çoğu zaman dedelerinin diliyle değil, Almanca.

Emek göçü böyle bir şey: Kök kalır, dil değişir, hafıza başka bir mekâna taşınır. Şimdi sıra 1960’lı yıllarda Avusturya’ya gelen Türklerin torunlarına geldi. Tıpkı bir zamanlar Çeklerin yaptığı gibi, emeklerini ve bilgilerini bu ülkenin hayatına katarak, yalnızca çalışan değil, söz sahibi olan bir topluluk olma yolundalar.