177 Sene önce üzeri Kapatıldı

Ayasofya Camii’nde devam eden restorasyon, minareler ve ana kubbeden sonra şimdi de yarım kubbelere uzandı. Cumhuriyet tarihinin bu en büyük Ayasofya restorasyonu, temelde yapının depreme karşı mukavemetini artırmak için yapılıyor ama bazı sürprizlere de gebe...

Onlardan biri ise yarım kubbelere işlenmiş tarihî Nur suresi hattı… Klasik devirde caminin ana kubbesine Nur suresi işleniyor. Buraya sığmayan ayetler ise mabedin doğu yarım kubbesi üzerine yazılıyor. Ancak Fossati Kardeşler , 1847-1849 yılları arasında Ayasofya Camii’nde daha sonra çok tartışılacak bir restorasyona girişiyorlar.

Fossatiler bu restorasyonda yarım kubbede yer alan söz konusu hattı da kapatarak üzerine süslemeler yapıyor. Hâlihazırda devam eden yeni restorasyonda 177 sene evvel üzeri kapatılan Ayasofya’daki bu tarihî yazı katmanının tekrar gün yüzüne çıkarılabileceği düşünülüyor.

Ancak Fossatilerin hatları tamamen kazıyıp kazmadığı net olarak bilinmiyor. Mabette önümüzdeki aylarda yapılacak araştırma raspası sonrasında Nur suresi yazılarının korunduğu anlaşılırsa, gün yüzüne çıkarılarak sergilenmesi bekleniyor.

Sanat tarihçileri klasik dönemde yapılan bu katmanın büyük ihtimalle üzeri örtülerek korunduğunu düşünüyor. Kayıp hattın sanatçısının adı kesin olarak bilinmezken bazı kaynaklarda Teknecizâde İbrahim Efendi olduğu rivayet ediliyor.

Öte yandan camideki diğer tarihî katmanların da ortaya çıkarılarak teşhirinin gündeme gelmesi bekleniyor. Ayasofya Camii’nin yan kubbelerinin Fossati Kardeşler’in restorasyonundan evvel süslemesiz ve beyaz renkte olduğu düşünülüyor.

Ayasofya’nın kemerlerinin de şimdikinden farklı olarak diğer Osmanlı camilerinde olduğu gibi kırmızı-beyaz somaki taklidi taş görünümünde olduğu ifade ediliyor. Avrupalı sanatçılar tarafından o devirlerde yapılan realist Ayasofya gravürlerinde de bu durum görülebiliyor.

Ayasofya Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Hasan Fırat Diker’in 2016’da kaleme aldığı “Ayasofya ve Onarımları” adlı eserde buna temas ediliyor. Diker, Fossatilerin yaptıkları restorasyonda kullandıkları süslemelerde Neo-Bizanten bir yaklaşım sergilediklerini ve Ayasofya’yı klasik Osmanlı görünümünden uzaklaştırdıklarını savunuyor.

Bazı sanat tarihçileri ise Fossati restorasyonunun caminin ömrünü uzattığını ve yıpranmış olan yazılarının Kazasker Mustafa İzzet Efendi tarafından estetik bir görünüme kavuşturulduğunu düşünüyor.