Uçuş güvenliğinde yeni dönem! Seyrüsefer sistemlerinde kurallar değişti

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan Uydu ve Yer Tabanlı Radyo Seyrüsefer Sistemleri ve Gözetim Sistemleri Uçuş Kontrol Yönetmeliği (SHY-UK), 2 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı.
Yeni yönetmelikle Türkiye hava sahasında sivil havacılığa hizmet veren uydu ve yer tabanlı radyo seyrüsefer sistemleri, gözetim sistemleri ve görsel yaklaşma yardımcılarının uçuş kontrol işlemlerine ilişkin usul ve esaslar yeniden düzenlendi.
Düzenleme; uçuş kontrollerini gerçekleştirmek üzere yetkilendirilen veya yetkilendirilecek tüzel kişiliğe sahip kurum ve kuruluşlar ile bu faaliyetlerde görev alan personeli kapsıyor.
SEYRÜSEFER SİSTEMLERİ KONTROLDEN GEÇECEK Yönetmelik kapsamında uçuş kontrolü, uydu ve yer tabanlı radyo seyrüsefer sistemleri ile gözetim sistemlerinin uçuş sırasında belirlenen toleranslar çerçevesinde test edilmesi ve değerlendirilmesi olarak tanımlandı.
Bu kapsamda GPS, GLONASS, Galileo ve BeiDou gibi uydu tabanlı sistemlerin yanı sıra VOR, DME, NDB ve ILS gibi yer tabanlı seyrüsefer sistemleri de düzenlemenin kapsamına giriyor.
Radar algılayıcıları ve radar bilgi işlem sistemleri de kontrol edilecek sistemler arasında bulunuyor.
Görsel yaklaşma yardımcıları da yeni düzenlemede ayrıca ele alındı. PAPI, yaklaşma ışıklandırma sistemleri ve pist ışıklandırma sistemleri gibi hava araçlarının görerek yaklaşmasına ve inişine yardımcı olan sistemlerin kontrolleri de belirlenen kurallara göre gerçekleştirilecek.
UÇUŞ KONTROLLERİ 4 FARKLI TİPTE YAPILACAKYeni yönetmelikte uçuş kontrol uygulamaları dört farklı kategoriye ayrıldı.
Buna göre kontroller;
İstasyon yer seçimi uçuş kontrolü, İlk hizmete verme uçuş kontrolü, Periyodik uçuş kontrolü, Özel uçuş kontrolüolmak üzere gerçekleştirilecek.
Yeni kurulacak bir seyrüsefer veya gözetim sisteminin kurulacağı yerin uygunluğunun belirlenmesi amacıyla istasyon yer seçimi kontrolü yapılacak.
Sistemin kurulumu tamamlandıktan sonra işletmeye alınmadan önce ise ilk hizmete verme uçuş kontrolü gerçekleştirilecek.
Periyodik kontroller, sistemlerin belirlenen standartlara ve operasyonel gerekliliklere uygunluğunu doğrulamak amacıyla belirli aralıklarla yapılacak.
Sistemlerin performansında veya fonksiyonlarında bozukluk meydana gelmesi, bozukluk şüphesi bulunması ya da herhangi bir olay veya kaza yaşanması halinde ise özel uçuş kontrolü uygulanacak.
ACİL DURUMLARA ÖNCELİK VERİLECEKUçuş kontrol işlemlerinin planlanmasında önceliklendirme sistemi de getirildi.
En yüksek öncelik; hava aracı kaza incelemeleri, planlanmamış kesintilerin ardından sistemin yeniden hizmete alınması ve sinyal bozulmasına ilişkin raporların değerlendirilmesine verilecek.
İkinci öncelik kapsamında periyodik kontroller ile yeni tesis edilen sistemlerin ilk kez hizmete alınmasına yönelik kontroller gerçekleştirilecek.
Üçüncü öncelik ise istasyon yer seçimi değerlendirmeleri ve diğer incelemeler için uygulanacak.
Acil emniyet gerekliliklerinin ortaya çıkması halinde önceliklendirme esaslarının Genel Müdürlük tarafından yeniden değerlendirilebilmesinin de önü açıldı.
UÇUŞ KONTROL EKİBİNE YENİ ŞARTLARYönetmelikle uçuş kontrol ekiplerinin yapısı ve personelin taşıması gereken nitelikler de ayrıntılı biçimde düzenlendi.
Uçuş kontrol ekibi; alanında uzman, uçuş kontrol prosedürleri konusunda bilgi ve deneyime sahip, uçuş kontrol eğitimi almış iki pilot ile en az bir uçuş kontrol uzmanından oluşacak.
Personelin sağlık, yabancı dil ve diğer mesleki gereklilikleri Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından belirlenecek.
Uçuş kontrol pilotlarının ATPL veya CPL lisansına, aletli uçuş sertifikasına ve gerekli eğitimlere sahip olması gerekecek.
Ayrıca pilotların en az ICAO Level 4 dil yeterliliğine veya Genel Müdürlük tarafından gerçekleştirilen havacılık İngilizcesi sınavından 80 puana sahip olması şartı getirildi.
Uçuş kontrol uzmanlarında ise ilgili ATSEP lisansı ve lisansa işlenmiş haberleşme, seyrüsefer veya gözetim derecesinin yanı sıra gerekli eğitim, deneyim ve dil yeterlilikleri aranacak.
UÇUŞ KONTROL RAPORLARI EN AZ 5 YIL SAKLANACAKGerçekleştirilen uçuş kontrollerinin ardından resmi uçuş kontrol raporu hazırlanacak.
Raporda uçuş kontrol sonuçları, ölçüm parametreleri, tesis performansının standartlara uygunluğuna ilişkin değerlendirmeler ve ilgili ekler yer alacak.
Yetkilendirilmiş kuruluşlar, onaylanmış ve gerçekleştirilen uçuş kontrol raporları ile veri kayıtlarını en az 5 yıl muhafaza edecek.
İlk hizmete verme uçuş kontrolüne ilişkin kayıtlar ise sistemin kullanım ömrü boyunca CNS hizmet sağlayıcı kuruluş ile uçuş kontrolünü gerçekleştiren kuruluş tarafından saklanacak.
Ayrıca uçuş kontrol raporlarının bir örneği ilgili CNS hizmet sağlayıcı kuruluşa ve Sivil Havacılık Genel Müdürlüğüne iletilecek.
TEST EKİPMANLARININ KALİBRASYONU ZORUNLU OLACAKUçuş kontrol faaliyetlerinde kullanılan ölçüm, test ve kayıt ekipmanları da yeni düzenlemenin önemli başlıkları arasında yer aldı.
Yetkili uçuş kontrol kuruluşları tarafından kullanılan ekipmanlar envanter halinde listelenecek. Bu cihazların üretici tarafından belirlenen veya akredite kuruluşlarca tanımlanan sürelerde kalibrasyonlarının yapılması gerekecek.
Kalibrasyon sonuçları kayıt altına alınacak ve her ekipman için geçerli kalibrasyon sertifikası ile izlenebilir kayıtlar bulundurulacak.
Ayrıca uçuş kontrol alıcıları ve pozisyon sabitleme sistemlerinin düzenli kalibrasyonları ulusal ve uluslararası standartlara uygun şekilde gerçekleştirilecek.
UÇUŞ KONTROL UÇAKLARI İÇİN DE ŞARTLAR GETİRİLDİUçuş kontrollerinde kullanılacak hava araçlarının da belirli özelliklere sahip olması gerekecek.
Uçuş kontrol hava aracında geçerli Uçuşa Elverişlilik Sertifikası ve IFR operasyonları için gerekli yetki belgesinin bulunması şartı aranacak.
Hava aracının elektronik donanım, ölçüm ve kayıt ekipmanları ile yedek parçalar ve uçuş mürettebatı için yeterli taşıma kapasitesine sahip olması gerekecek.
Ayrıca hava aracında geçerli Gürültü Sertifikası bulunması ve gerçekleştirilecek operasyonların gerektirdiği hız ve irtifa koşullarında emniyetli uçuş yapabilmesi şart olacak.
Uçuş kontrol sistemlerinde kullanılan hassas test ekipmanlarının sıcaklık ve nemden olumsuz etkilenmesini azaltacak kabin çevresel kontrol ekipmanlarının bulunması da zorunlu tutuldu.
CNS HİZMET SAĞLAYICILARINA YILLIK PLAN ZORUNLULUĞUYeni yönetmelikle CNS hizmet sağlayıcı kuruluşların sorumlulukları da açık biçimde belirlendi.
Kuruluşlar her yıl uydu ve yer tabanlı radyo seyrüsefer sistemleri, gözetim sistemleri ve görsel yaklaşma yardımcıları için gerçekleştirecekleri uçuş kontrollerine ilişkin yıllık plan hazırlayarak Genel Müdürlüğe bildirecek.
Ayrıca bir önceki yıl gerçekleştirilen uçuş kontrol faaliyetlerini kapsayan yıllık faaliyet raporu hazırlanacak.
Bu raporun takip eden yılın Mart ayı sonuna kadar Genel Müdürlüğe sunulması gerekecek.
GEREKLİ DURUMLARDA NOTAM YAYIMLANACAKUçuş kontrolü öncesinde gerekli görülmesi halinde sistemlerin hizmetten çekilmesi ve buna ilişkin NOTAM yayımlanması CNS hizmet sağlayıcı kuruluşların sorumluluğunda olacak.
Uçuş kontrolünün ardından hazırlanan rapora göre ilgili sisteme ait NOTAM'ın yürürlükte tutulması, güncellenmesi veya iptal edilerek sistemin yeniden hizmete verilmesine ilişkin işlemler de kuruluş tarafından gerçekleştirilecek.
Böylece uçuş kontrol sonuçları ile hava sahası kullanıcılarına yapılan havacılık duyuruları arasında doğrudan bağlantı kurulacak.
KALICI KISITLAMALAR AIP'DE YAYIMLANABİLECEKUçuş kontrolü sonucunda ortaya çıkan sürekli veya uzun süreli sınırlamalar için Türkiye Havacılık Bilgi Yayını'nda (AIP) gerekli yayımlama işlemlerinin yapılması sağlanacak.
Yetkilendirilen kuruluş tarafından gerçekleştirilen uçuş kontrolü sonucunda onaylanan usulün AIP'de doğru şekilde yayımlanmasından ise CNS hizmet sağlayıcı kuruluş sorumlu olacak.
GENEL MÜDÜRLÜK DENETİM YAPACAKSivil Havacılık Genel Müdürlüğü, uçuş kontrol ekipleri ve uçuş kontrol yer ekiplerinin faaliyetlerini denetleyebilecek.
Denetimler kapsamında personelin lisans ve eğitim süreçleri ile yönetmelikte belirtilen diğer şartlara uygunluk kontrol edilecek.
Kurallara aykırı hareket edilmesi halinde ise ilgili mevzuat kapsamında idari yaptırımlar uygulanabilecek.
ESKİ YÖNETMELİK YÜRÜRLÜKTEN KALDIRILDIYeni düzenlemeyle birlikte 15 Eylül 2012 tarihli Yer Tabanlı Radyo Seyrüsefer Sistemleri Uçuş Kontrol Yönetmeliği (SHY-UK) yürürlükten kaldırıldı.
Daha önce Genel Müdürlük tarafından uçuş kontrol faaliyetlerinde yetkilendirilmiş personelin kazanılmış haklarının ise korunacağı belirtildi.
Mevcut personel, yönetmelikle ilk kez düzenlenen veya kapsamı genişletilen yeni yetki ve dereceleri gerekli eğitim, tecrübe ve yetkilendirme şartlarını sağlamaları halinde edinebilecek.
KURULUŞLARA 2 YILLIK GEÇİŞ SÜRECİYeni kurallara uyum için uçuş kontrol kuruluşları ve CNS hizmet sağlayıcı kuruluşlara 2 yıllık geçiş süresi tanındı.
Bu kuruluşların yönetmelikte belirtilen düzenlemeleri iki yıl içerisinde tamamlaması ve uçuş kontrol ekibinde görev alan personelin yeni düzenleme kapsamında Genel Müdürlüğe yetkilendirme başvurusunda bulunması gerekecek.
Yönetmelik, Resmî Gazete'de yayımlandığı 2 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe girdi.