Cumhuriyet 1923’te ilan edildi ama 29 Ekim neden 1925’te resmî bayram oldu?

Türkiye Cumhuriyeti’nin ilan edildiği 29 Ekim 1923, ülke tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri oldu. Ankara’da ilanı duyurmak amacıyla 101 pare top atışı yapılırken gelişme yurt genelinde kutlandı. Ancak Cumhuriyetin ilan edilmesiyle bu tarihin resmî millî bayram olarak kabul edilmesi, hukuken birbirinden ayrı iki aşamaydı.29 Ekim’in 1925’te resmiyet kazanması, Cumhuriyetin kuruluşunun o tarihte kabul edildiği anlamına gelmiyordu.

Asıl mesele, Cumhuriyetin ilan edildiği günün devlet adına kutlanacak millî bayram olarak kanunla belirlenmesi ve törenlerin resmî bir çerçeveye oturtulmasıydı. CUMHURİYETİN İLK YIL DÖNÜMÜNDE TÖREN DÜZENLENDİCumhuriyetin ilanından sonra 29 Ekim’in yıl dönümünün nasıl kutlanacağına ilişkin ilk önemli adımlardan biri 1924’te atıldı.

26 Ekim 1924 tarihli ve 986 sayılı kararnameyle, Cumhuriyetin ilanının yıl dönümünde 101 pare top atışı yapılması ve özel bir kutlama programı hazırlanması kararlaştırıldı.29 Ekim 1924’te Cumhuriyetin birinci yıl dönümü devlet tarafından düzenlenen törenlerle kutlandı. Böylece tarih, daha ilk yıl dönümünden itibaren resmî kutlamaların konusu oldu.

Bununla birlikte, millî bayram törenlerinin hukuki dayanağını oluşturan özel kanun henüz çıkarılmamıştı. Bu nedenle 1925’e kadar Cumhuriyet Bayramı’nın kutlanmadığını söylemek doğru değil. Kutlamalar başlamıştı; sonraki aşamada bu uygulamanın kanunla güvence altına alınması gerekiyordu.29 EKİM’İN SEÇİLMESİNİN NEDENİ NEYDİ?Millî bayramın hangi tarihte kutlanacağı belirlenirken Türkiye’nin siyasi dönüşümündeki önemli aşamalar da değerlendirildi.

TBMM’nin 19 Nisan 1925 tarihli görüşmelerinde yer alan kanun teklifinin gerekçesinde, 23 Nisan 1920’de Meclisin açılmasıyla millî hükûmetin temellerinin atıldığı, 29 Ekim 1923’te ise Cumhuriyetin ilanıyla yeni yönetim biçiminin resmiyet kazandığı vurgulandı. Bu değerlendirmede 23 Nisan, millî mücadelenin siyasi örgütlenmesi ve TBMM’nin açılması açısından önemli bir tarih olarak ele alındı.

29 Ekim ise Cumhuriyet yönetiminin ilanını simgelemesi nedeniyle millî bayram olarak belirlenmeye uygun görüldü. Kanun teklifinin gerekçesinde, diğer ülkelerde de tarihî olayları temsil eden günlerin millî gün olarak kabul edildiğine dikkat çekildi.

Bu günlerin yalnızca ülke içinde değil, yurt dışındaki diplomatik temsilciliklerde de resmî törenlerle anılabildiği belirtildi. Türkiye için de benzer bir uygulamanın oluşturulması hedeflendi.628 SAYILI KANUN 19 NİSAN 1925’TE KABUL EDİLDİCumhuriyetin ilan edildiği günün resmî millî bayram statüsüne kavuşmasını sağlayan düzenleme, dönemin adıyla Cumhuriyetin İlanına Müsadif 29 Teşrinievvel Gününün Millî Bayram Addi Hakkında Kanun oldu.

TBMM’de yapılan görüşmelerin ardından 628 sayılı kanun, 19 Nisan 1925’te kabul edildi ve 23 Nisan 1925 tarihli Resmî Ceride’de yayımlandı. Düzenleme, Türkiye’de ve yurt dışında devlet adına gerçekleştirilecek millî bayram törenlerinin 29 Ekim’de yapılmasını hükme bağladı.

Ayrıca törenlerin uygulama esaslarını belirleme yetkisi dönemin Bakanlar Kuruluna verildi. Böylece Cumhuriyetin ilan edildiği gün, yalnızca tarihî bir olayın yıl dönümü olarak kutlanmakla kalmadı; devletin resmî millî bayramı olarak kanuni bir zemine kavuştu.1923 İLE 1925 ARASINDAKİ FARK NEYDİ?İki tarih arasındaki farkı üç aşamada özetlemek mümkün:29 Ekim 1923: Cumhuriyet ilan edildi ve gelişme ülke genelinde kutlandı.29 Ekim 1924: Cumhuriyetin birinci yıl dönümü için resmî kutlama programı uygulandı.19 Nisan 1925: 29 Ekim’in millî bayram olarak kabul edilmesini düzenleyen 628 sayılı kanun çıkarıldı.

Dolayısıyla 1925, Cumhuriyetin ilan edildiği tarih değil, ilan gününün resmî millî bayram statüsünün kanunla belirlendiği yıldır.