Şanlıurfa'da eskiden pazardan alınan yiyecekler gizlenirdi! Nedeni göz hakkı geleneği

Şanlıurfa'nın eski mahalle yaşamında yiyeceklerin başkalarının gözü önünde taşınmamasına özen gösteriliyordu. Pazardan alınan ürünlerin ve fırından getirilen yemeklerin üzeri kapatılırken, yiyecek gören kişiye ikramda bulunulması göz hakkı geleneğiyle ilişkilendiriliyordu.

Şanlıurfa'nın geleneksel mahalle kültüründe yemek paylaşımı, komşuluk ilişkilerinin önemli bir bölümünü oluşturuyordu. Evlerde hazırlanan yemeklerden komşulara pay ayrılması ve yiyeceklerin başkalarının gözü önünde açık biçimde taşınmaması, eski günlük yaşamın uygulamaları arasında bulunuyordu.

Şanlıurfa Kültür Atlası'nın geleneksel mutfak araştırmasında göz hakkı anlayışının bu davranışlarla bağlantılı olduğu anlatılıyor.

Pazardan alınan ürünlerin üzeri örtülüyordu

Kültür Atlası'nda aktarılan eski mahalle yaşamına ilişkin anlatımlarda, çarşıdan alınan sebze ve meyvelerin üzeri kapatılarak eve götürüldüğü belirtiliyor.

Ürünler sepet içerisinde veya büyük mendillerle örtülerek taşınıyordu. Böylece sokakta yürürken yiyecekler açık biçimde sergilenmiyordu.

Aynı uygulama fırından getirilen yemekler için de geçerliydi. Pişirilmiş yemeklerin üzerinin kapatılmasına özen gösteriliyordu.

Yiyecek gören kişiye ikram ediliyordu

Göz hakkı anlayışında, bir kişinin yemek yerken başkası tarafından görülmesi paylaşma davranışıyla ilişkilendiriliyordu.

Kültür araştırmasındaki anlatıma göre biri yemek yerken başka biri bunu görürse ona da yiyecekten tattırılması bekleniyordu.

Bu uygulama, yiyeceğin yalnızca tüketilen bir ürün değil, sosyal ilişkilerde paylaşımın parçası olduğunu gösteriyor.

Şanlıurfa'da evlerde hazırlanan yemeklerden komşulara pay ayrılması da geleneksel uygulamalar arasında bulunuyordu.

Kültür Atlası'nda özellikle cuma ve kandil akşamlarında, ramazan ayındaki iftar saatlerinde komşuların birbirlerine tabaklarla yemek gönderdiği anlatılıyor.

Yemeklerin çocuklar aracılığıyla komşu evlere ulaştırıldığı da eski mahalle yaşamına ilişkin hatıralar arasında yer alıyor.

Çocuklar geleneğinin parçasıydı

Eski Urfa mahallelerinde çocuklar, evler arasında yemek taşıma görevini de üstleniyordu. Akşam saatlerinde ellerinde yemek tabaklarıyla komşulara gidip gelen çocuklar, kültür araştırmasında anlatılan günlük yaşam görüntülerinden biri.

Böylece komşuluk ilişkileri yalnızca yetişkinler arasında gerçekleşmiyordu. Çocuklar da evler arasındaki paylaşımın bir parçası oluyordu.

Bu uygulama, yemek kültürünün mahalledeki sosyal ilişkilerle nasıl bağlantılı olduğunu gösteriyor.

Sofra kültürü evlerin dışına taşıyordu

Şanlıurfa'nın geleneksel yemek kültüründe misafir ağırlama ve komşularla paylaşma önemli yer tutuyor. Göz hakkı, komşu payı ve yiyeceklerin üzerinin kapatılması gibi uygulamalar bu kültürün farklı örneklerini oluşturuyor.

Kültür Atlası'nda yer alan anlatımlar, eski mahalle yaşamında yemekle ilgili davranışların toplumsal kurallarla da ilişkili olduğunu ortaya koyuyor.