Şanlıurfa'da dere kenarında iki ayrı taş üretim alanı! Kayalarda kesim izleri duruyor

Ceylanpınar'ın Alaca Mahallesi'nde, Çırçıp Deresi'nin batı yakasında bulunan tarihî taş ocağında iki ayrı üretim bölümü tespit edildi. Kireç taşı kayalara işlenmiş yatay ve dikey kesim izleri, geçmişte blok taşların nasıl çıkarıldığına ilişkin bilgiler sunuyor.

Alaca Mahallesi'nin doğusundaki Çırçıp Deresi'nin batı yakasında bulunan alanda, kireç taşı bloklarının çıkarıldığı iki ayrı üretim bölümü tespit edildi.

Taş ocağı Çırçıp Deresi'nin batısında

Alaca, diğer adıyla Sabuni Mahallesi sınırları içerisindeki taş ocağı, dere yatağının yakınındaki kayalık arazide bulunuyor.

Şanlıurfa Valiliğinin Kültür Envanteri'ne göre tarihî üretim alanı yaklaşık 0,25 hektarlık bir bölümü kapsıyor.

Bu alan, günümüzde çalışan bir taş ocağı olarak değil, geçmişteki taş çıkarma faaliyetlerinden kalan izlerin bulunduğu kültür varlığı olarak kayıtlı.

Kayalar kademeli biçimde kesilmiş

Taş ocağındaki en belirgin özellik, kireç taşı ana kayanın yatay ve dikey düzlemlerde işlenmiş olması.

Envanter çalışmasında taş bloklarının kademeli biçimde derine inilerek çıkarıldığı belirtiliyor.

Bu yöntemin izleri, kaya yüzeylerinde bulunan farklı seviyelerdeki kesim basamaklarında görülebiliyor.

Taşların tek bir düzlemden değil, çeşitli seviyelerden çıkarılmış olması, alanın geçmişteki kullanım biçimine ilişkin somut mimari izler oluşturuyor.

İki ayrı taş çıkarma bölümü belirlendi

Kültür Envanteri'nde Alaca Mahallesi Taş Ocağı içerisinde iki üretim ve çıkarım biriminin tespit edildiği belirtiliyor.

Bu bölümlerde kireç taşının bloklar hâlinde kesildiğini gösteren birden fazla basamak izi bulunuyor.

Taş çıkarma işlemi sırasında ana kaya üzerinde bırakılan izler, üretimin nasıl ilerlediğini anlamak için değerlendiriliyor.

Bununla birlikte çıkarılan taşların hangi yapılarda kullanıldığına ilişkin kesin bir bilgi envanter kaydında yer almıyor.

Batı bölümünde dikdörtgen niş bulunuyor

Alaca'daki taş ocağının batı yönünde dikdörtgen biçimli, nişi andıran bir bölüm de tespit edildi.

Bu mimari ayrıntı, üretim basamaklarının dışında kalan farklı bir kaya düzenlemesini oluşturuyor.

Ancak niş benzeri bölümün ne amaçla kullanıldığı kesin olarak belirtilmiyor.

Dolayısıyla bu alanı bir depo, dinlenme yeri veya ibadet bölümü olarak tanımlamak için ek araştırma gerekiyor.

Tarihî alan tahribata uğramış

Şanlıurfa Valiliğinin 2026 Kültür Envanteri'nde taş ocağının doğal ve insan kaynaklı tahribata maruz kaldığı belirtiliyor.

Alan, envanterde Roma, Bizans, Orta Çağ ve İslami dönemlerle ilişkili başlıklar altında gösteriliyor.

Ancak taş ocağındaki bütün kesim izlerinin hangi tarihlerde oluşturulduğunu gösteren kesin bir yıl bilgisi bulunmuyor.

Ceylanpınar'daki Alaca Mahallesi Taş Ocağı, iki üretim bölümü, kademeli kesim izleri ve dikdörtgen niş benzeri bölümüyle kayıtlı kültür varlıkları arasında yer alıyor.