Tarihte bugün: 8 Kasım'da Türkiye ve dünyada neler yaşandı?

8 Kasım, tarih boyunca birçok önemli gelişmeye sahne olan özel günlerden biri olarak dikkat çekiyor. Siyasi kararlar, bilimsel keşifler, toplumsal dönüşümler ve dünya tarihini etkileyen olaylar bu tarihte yaşandı. Bazı gelişmeler kendi dönemini şekillendirirken, bazıları ise yıllar sonra bile etkisini sürdürdü.

Tarihin akışını değiştiren olayların bir araya geldiği 8 Kasım, geçmişten günümüze uzanan önemli izler taşıyor. Dünya ve Türkiye tarihinde derin izler bırakan bu gelişmeler, bugün hâlâ önemini koruyor.

İşte tarihin sayfalarında 8 Kasım'da yaşanan dikkat çekici olaylar…1520 - Stockholm Katliamı başladı1520 yılında Danimarka Kralı II. Christian'ın emriyle İsveç'in başkenti Stockholm'de tarihe “Stockholm Katliamı” olarak geçen toplu infazlar gerçekleştirildi.

II. Christian, Danimarka, Norveç ve İsveç'i Kalmar Birliği çatısı altında tutmaya çalışıyordu ancak İsveç'te güçlü bir bağımsızlık hareketi vardı. Stockholm'ün teslim olmasının ardından Christian 4 Kasım'da İsveç Kralı olarak taç giydi.

Taç giyme töreninden birkaç gün sonra İsveçli soylular, din adamları ve yöneticiler sarayda toplandı. 7 Kasım'da bazı isimler sapkınlık suçlamasıyla gözaltına alındı. İnfazlar esas olarak 8 ve 9 Kasım 1520 tarihlerinde Stortorget Meydanı'nda gerçekleştirildi.

Öldürülenlerin sayısı kaynaklara göre değişmekle birlikte yaklaşık 80-90 kişi olduğu kabul edilir. Olay İsveç halkındaki Danimarka karşıtlığını daha da güçlendirdi. Gustav Vasa liderliğindeki isyanın büyümesiyle İsveç 1523 yılında Kalmar Birliği'nden ayrıldı.

Stockholm Katliamı bu nedenle İsveç'in bağımsız devlet olarak yeniden ortaya çıkışını hızlandıran önemli olaylardan biri oldu.

1708 - Yeni Valide Camii'nin temeli atıldı1708 yılında İstanbul Üsküdar'daki Yeni Valide Camii'nin yapımına başlandı. Cami, Sultan III. Ahmed'in annesi Emetullah Rabia Gülnuş Sultan tarafından yaptırıldı. Yapı bu nedenle “Yeni Valide Camii” veya “Valide-i Cedid Camii” adlarıyla anıldı.

Külliye Üsküdar'ın merkezinde cami, imaret, türbe, çeşme, sebil ve çeşitli sosyal yapılardan oluşacak biçimde planlandı. İnşaatın başlangıcı 1708 yılına tarihlenir ve bazı kronolojiler 8 Kasım'ı temel atma günü olarak verir.

Yapının mimarının Kayserili Mehmed Ağa olduğu kabul edilmektedir. Cami klasik Osmanlı mimarisinin geç dönem örnekleri arasında yer alırken Lale Devri'ne yaklaşan süsleme anlayışının da izlerini taşır. İnşaat birkaç yıl sürdü ve külliye 1710'lu yılların başlarında tamamlandı.

Gülnuş Sultan 1715 yılında öldüğünde caminin yanındaki açık türbeye defnedildi. Yeni Valide Camii bugün Üsküdar'ın en önemli tarihî ve mimari simgelerinden biri olarak kullanılmaya devam etmektedir.

1793 - Louvre Müzesi halka açıldı1793 yılında Paris'teki Louvre Sarayı'nın bir bölümü halka açık müze hâline getirildi. Fransız Devrimi öncesinde Louvre uzun süre kraliyet sarayı olarak kullanılmış, aynı zamanda kraliyet sanat koleksiyonlarının önemli bölümünü barındırmıştı.

Devrim sonrasında kraliyet koleksiyonlarının halka açılması fikri güç kazandı. Fransa'daki monarşinin kaldırılmasının ardından sarayın ulusal müzeye dönüştürülmesine karar verildi. Müze 10 Ağustos 1793 tarihinde resmen açıldı; bu nedenle 8 Kasım tarihini Louvre'un ilk açılış günü olarak vermek doğru değildir.

İlk koleksiyonda kraliyet ailesine ve kiliseye ait yüzlerce sanat eseri sergilendi. Napolyon döneminde Avrupa'nın çeşitli bölgelerinden getirilen çok sayıda eser de koleksiyona. Müze 19. ve 20. yüzyıllarda önemli ölçüde genişledi.

Leonardo da Vinci'nin Mona Lisa tablosu ve Milo Venüsü gibi dünyaca ünlü eserler Louvre koleksiyonunun simgeleri hâline geldi. Günümüzde Louvre dünyanın en büyük ve en çok ziyaret edilen sanat müzelerinden biridir.

1829 - Uzun Mehmet'in taşkömürünü bulduğu kabul edilen tarih tartışmalıdırTürkiye'de taşkömürünün Karadeniz Ereğlisi çevresinde Uzun Mehmet tarafından 1829 yılında bulunduğu anlatısı yaygın biçimde kabul edilir. Rivayete göre Osmanlı donanmasında askerlik yapan Uzun Mehmet, kendisine gösterilen kömür örneklerini tanımayı öğrenmiş ve memleketine döndükten sonra Ereğli çevresinde benzer taşlar aramaya başlamıştı.

Kestaneci veya Köseağzı çevresindeki bir dere yatağında taşkömürü bulduğu anlatılır. Bu keşif Zonguldak ve Ereğli havzasındaki modern kömür madenciliğinin sembolik başlangıcı kabul edilmiştir. Ancak 8 Kasım 1829 gibi kesin bir günün tarihsel belgelerle güvenilir biçimde doğrulanması güçtür.

Uzun Mehmet'in yaşamına ilişkin bilgiler de büyük ölçüde daha sonraki anlatılara ve yerel tarih geleneğine dayanmaktadır. Osmanlı Devleti'nin bölgede sistemli kömür üretimi 1840'lı yıllarda hız kazandı. Kömür özellikle buharlı gemiler ve sanayi için stratejik önem taşıyordu.

Zonguldak daha sonra Türkiye'nin en önemli taşkömürü üretim merkezi hâline geldi. Uzun Mehmet bugün Türkiye'de madencilik tarihinin simgesel öncülerinden biri olarak anılmaktadır.

1864 - Abraham Lincoln ikinci kez ABD Başkanı seçildi1864 yılında Abraham Lincoln, Amerika Birleşik Devletleri Başkanlık seçimlerini ikinci kez kazandı. Seçim 8 Kasım tarihinde Amerikan İç Savaşı devam ederken gerçekleştirildi.

Lincoln savaş döneminde Cumhuriyetçiler ile savaşı destekleyen bazı Demokratları bir araya getiren National Union Party adına aday oldu. Rakibi eski Birlik Ordusu komutanlarından Demokrat George B. McClellan'dı. Lincoln halk oylarının yaklaşık yüzde 55'ini aldı.

Seçiciler Kurulunda ise 212 oy kazanarak açık bir zafer elde etti. Birlik ordularının 1864 sonbaharında kazandığı askerî başarılar Lincoln'ün seçilme şansını önemli ölçüde artırmıştı. Zaferi köleliğin kaldırılması ve Birliğin korunması politikalarına verilen güçlü destek olarak yorumlandı.

Lincoln 4 Mart 1865 tarihinde ikinci dönemine başladı. Ancak İç Savaş'ın sona ermesinden yalnızca birkaç gün sonra, 14 Nisan 1865'te John Wilkes Booth tarafından vuruldu ve ertesi gün hayatını kaybetti.

1887 - Emile Berliner gramofon teknolojisi için patent aldı1887 yılında Alman asıllı Amerikalı mucit Emile Berliner, ses kaydı teknolojisini değiştirecek gramofon sistemi üzerinde önemli patentler aldı. Thomas Edison'un fonografı sesleri silindir üzerine kaydederken Berliner düz disk kullanımına yöneldi.

Berliner 1887 yılında “gramophone” adını verdiği sistem için patent başvurularını gerçekleştirdi. ABD'deki temel gramofon patenti 8 Kasım 1887 tarihiyle ilişkilendirilmektedir. Sistemin en önemli avantajı düz disk kayıtların kalıp kullanılarak seri biçimde çoğaltılabilmesiydi.

Bu özellik müzik endüstrisinin ilerleyen yıllarda kitlesel üretime geçmesini kolaylaştırdı. Berliner ayrıca kayıt diskinin yatay döndüğü ve iğnenin yanal hareket ettiği bir yöntem geliştirdi. Gramofon kayıtları 20. yüzyılın başında hızla yaygınlaştı.

Berliner'in çalışmaları plak şirketlerinin ve modern kayıt endüstrisinin ortaya çıkmasında temel rol oynadı. Bugünkü plak teknolojisinin tarihsel kökleri büyük ölçüde onun geliştirdiği disk kayıt sistemine dayanır.

1889 - Montana ABD'nin 41. eyaleti oldu1889 yılında Montana, Amerika Birleşik Devletleri'nin 41. eyaleti olarak Birliğe kabul edildi. Bölge 19. yüzyılın ortalarında maden kaynakları, özellikle altın ve bakır nedeniyle hızla yerleşim almaya başlamıştı.

Montana Territory 1864 yılında oluşturulmuştu. Nüfusun artmasıyla eyalet statüsü talepleri güçlendi. ABD Kongresinin kabul ettiği Enabling Act sonrasında Montana'da yeni bir eyalet anayasası hazırlandı. Başkan Benjamin Harrison 8 Kasım 1889 tarihinde Montana'nın eyalet statüsünü onaylayan bildiriyi imzaladı.

Helena eyalet başkenti olarak kaldı. Madencilik, hayvancılık ve demiryolu faaliyetleri Montana ekonomisinin uzun yıllar temelini oluşturdu. Eyalet geniş doğal alanları ve Rocky Dağları'nın bir bölümünü barındırmasıyla tanındı.

Glacier ve Yellowstone çevresindeki doğal alanlar turizm açısından büyük önem kazandı. Montana bugün yüzölçümü bakımından ABD'nin en büyük eyaletlerinden biridir.

1892 - Grover Cleveland yeniden ABD Başkanı seçildi1892 yılında Demokrat Parti adayı Grover Cleveland Amerika Birleşik Devletleri Başkanlık seçimini kazandı. Cleveland daha önce 1885-1889 yılları arasında Başkan olarak görev yapmış ancak 1888 seçiminde Benjamin Harrison'a yenilmişti.

8 Kasım 1892 tarihinde yapılan seçimde Cleveland yeniden Harrison'ın karşısına çıktı. Popülist Parti adayı James B. Weaver da yarışta önemli sayıda oy aldı. Cleveland halk oylarında ve Seçiciler Kurulunda üstünlük sağlayarak yeniden Başkan seçildi.

Böylece Amerikan tarihinde görev dönemleri kesintili biçimde iki kez Başkanlık yapan ilk kişi oldu. Cleveland 22. ve 24. ABD Başkanı olarak tarihe geçti. İkinci döneminde 1893 ekonomik krizi ve büyük işçi çatışmalarıyla karşı karşıya kaldı.

Görevini 1897 yılında William McKinley'e devretti. Donald Trump'ın 2024 seçimlerini kazanmasına kadar Cleveland kesintili iki dönem Başkanlık yapan tek ABD Başkanı olarak kalmıştı.

1895 - Wilhelm Röntgen X ışınlarını keşfetti1895 yılında Alman fizikçi Wilhelm Conrad Röntgen, Würzburg Üniversitesi'ndeki laboratuvarında yaptığı deneyler sırasında daha önce bilinmeyen bir ışınım türünü keşfetti. Röntgen 8 Kasım tarihinde katot ışınlarıyla çalışırken yakınındaki floresan ekranın ışıldadığını fark etti.

Deney tüpü kapalı olmasına rağmen görünmeyen ışınların bazı maddelerin içinden geçebildiğini anladı. Ne olduklarını henüz bilmediği için bunlara matematikte bilinmeyeni ifade eden “X” harfinden hareketle X ışınları adını verdi.

Röntgen sonraki haftalarda deneylerini gizlilik içinde sürdürdü. Eşi Anna Bertha'nın elinin kemiklerini ve yüzüğünü gösteren ünlü görüntüyü de bu süreçte oluşturdu. Keşif Aralık 1895 sonunda bilim dünyasına duyuruldu ve kısa sürede dünya çapında büyük ilgi gördü.

X ışınları tıp alanında vücudun içini ameliyat yapmadan görüntüleme imkânı sağladı. Röntgen 1901 yılında verilen ilk Nobel Fizik Ödülü'nü kazandı. Keşfi modern tıbbi görüntülemenin temel taşlarından biri oldu.

1899 - Bronx Hayvanat Bahçesi 8 Kasım'da değil 1899'un eylül ayında açıldıNew York'taki Bronx Hayvanat Bahçesi'nin 8 Kasım 1899 tarihinde açıldığı bilgisi doğru değildir. Kurum ilk kez 8 Kasım'dan önce, 8 Kasım'a yakın olmayan bir tarihte değil, 8 Kasım kronolojilerinde sıkça yanlış aktarılan biçimiyle; esas olarak 8 Kasım yerine 8 Kasım'dan önceki sonbaharda ziyaretçilerini kabul etmeye başladı.

New York Zoological Park adıyla kurulan tesisin resmî açılışı 8 Kasım değil 8 Kasım 1899'dan yaklaşık iki ay önce, 8 Eylül 1899 tarihinde gerçekleştirildi. Parkın kuruluş amacı hayvanları yalnızca sergilemek değil, doğal yaşam alanlarına daha yakın koşullarda korumak ve bilimsel araştırmaları desteklemekti.

William Temple Hornaday kurumun ilk yöneticilerinden biri oldu. Hayvanat bahçesi Bronx Park içinde çok geniş bir araziye kuruldu. Zamanla dünyanın en büyük kent hayvanat bahçelerinden biri hâline geldi. Koruma programları nesli tehlike altındaki birçok türün korunmasına katkı sağladı.

Kurum günümüzde Wildlife Conservation Society tarafından işletilmektedir. Dolayısıyla 1899 yılı doğru olmakla birlikte 8 Kasım açılış tarihi düzeltilmelidir.

1922 - Lüleburgaz işgalden kurtuldu1922 yılında Lüleburgaz, Kurtuluş Savaşı'nın ardından Doğu Trakya'nın yeniden Türkiye yönetimine geçmesi sürecinde işgalden kurtuldu. Bölge, I. Dünya Savaşı sonrasındaki siyasi gelişmeler ve 1920 Sevr sürecinde Yunan kuvvetlerinin kontrolüne geçmişti.

Büyük Taarruz'un başarıyla sonuçlanmasının ardından 11 Ekim 1922 tarihinde Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalandı. Anlaşmaya göre Yunan kuvvetleri Doğu Trakya'yı boşaltacak ve bölge belirli bir geçiş sürecinden sonra TBMM Hükûmetine teslim edilecekti.

Türk jandarma ve mülki idare görevlileri kasım ayında bölgedeki kentleri sırayla teslim almaya başladı. Lüleburgaz 8 Kasım 1922 tarihinde Türk yönetimine geçti. Kentte kurtuluş dolayısıyla törenler düzenlendi. Doğu Trakya'nın devri savaş yapılmadan tamamlandı.

Edirne de 25 Kasım tarihinde Türk yönetimine teslim edildi. Lüleburgaz'da 8 Kasım her yıl kurtuluş günü olarak anılmaktadır.

1923 - Hitler'in Birahane Darbesi Münih'te başladı1923 yılında Adolf Hitler ve Nazi Partisi taraftarları Bavyera'daki yönetimi ele geçirmek amacıyla Münih'te başarısız bir darbe girişiminde bulundu. Olay 8 Kasım akşamı Bürgerbräukeller adlı büyük bir birahanede başladı.

Hitler ve silahlı SA mensupları, Bavyera'nın önde gelen yöneticilerinin katıldığı toplantıyı bastı. Hitler “ulusal devrim” başladığını ilan ederek bölgesel yöneticileri kendi darbe girişimine katılmaya zorladı. Ancak gece ilerledikçe Bavyera yönetimi ve askerî makamlar Hitler'e verdikleri sözlerden geri çekildi.

9 Kasım sabahı Hitler ve yaklaşık iki bin destekçisi Münih merkezinde yürüyüşe geçti. Polis Feldherrnhalle yakınlarında yürüyüşü durdurdu ve çıkan çatışmada 16 Nazi taraftarı ile dört polis öldü. Hitler kısa süre sonra tutuklandı ve vatana ihanet suçundan yargılandı.

Hapiste bulunduğu dönemde Kavgam adlı kitabının önemli bölümünü yazdı. Birahane Darbesi başarısız olmasına rağmen Hitler'in ülke çapında tanınmasına ve daha sonra iktidara seçim ve siyasi yollarla ulaşma stratejisine yönelmesine katkıda bulundu.

1928 - Atatürk'ün Başöğretmenliği 24 Kasım ile ilişkilidirMustafa Kemal Atatürk'ün Millet Mekteplerinin Genel Başkanlığı ve Başöğretmenliğini 8 Kasım 1928 tarihinde kabul ettiği yönündeki bilgi yaygın olmakla birlikte tarihsel süreç birkaç aşamadan oluşmaktadır. 1 Kasım 1928 tarihinde yeni Türk harflerine ilişkin kanun TBMM'de kabul edildi.

Yeni alfabenin halka hızla öğretilmesi amacıyla Millet Mekteplerinin kurulması kararlaştırıldı. Millet Mektepleri Talimatnamesi 11 Kasım'da Bakanlar Kurulunda kabul edildi ve 24 Kasım 1928 tarihinde yürürlüğe girdi. Mustafa Kemal bu düzenleme çerçevesinde Millet Mekteplerinin Başöğretmeni unvanını aldı.

Türkiye'de 24 Kasım'ın Öğretmenler Günü olarak kutlanmasının tarihsel dayanaklarından biri de bu gelişmedir. Millet Mektepleri 1 Ocak 1929 tarihinde ülke genelinde eğitime başladı. On binlerce vatandaş yeni Latin kökenli Türk alfabesini bu kurslarda öğrendi.

Mustafa Kemal daha önce de şehir gezilerinde kara tahta başında halka yeni harfleri öğretmişti. Bu nedenle 8 Kasım maddesi yerine Başöğretmenlik için 24 Kasım 1928 tarihini esas almak daha doğru olur.

1932 - Nazi Partisi seçimlerde birinci kaldı ancak oy kaybetti1932 yılında Almanya'da birkaç ay içinde ikinci kez Reichstag seçimleri yapıldı. 6 Kasım tarihinde gerçekleştirilen seçimlerde Adolf Hitler liderliğindeki Nazi Partisi yine en fazla sandalyeyi kazanan parti oldu.

Dolayısıyla olayın 8 Kasım'a tarihlenmesi doğru değildir. Naziler temmuz seçimlerinde yüzde 37,3 oy ve 230 sandalye elde etmişti. Kasım seçiminde oy oranları yaklaşık yüzde 33,1'e geriledi ve milletvekili sayıları 196'ya düştü.

Buna rağmen Reichstag'daki en büyük parti olmayı sürdürdüler. Komünist Parti ise oylarını ve sandalye sayısını artırdı. Parlamentodaki siyasi parçalanma istikrarlı bir hükûmet kurulmasını giderek zorlaştırdı. Cumhurbaşkanı Paul von Hindenburg başlangıçta Hitler'i Şansölye yapmaya isteksizdi.

Ancak muhafazakâr siyasetçilerin yürüttüğü görüşmeler sonucunda Hitler 30 Ocak 1933 tarihinde Almanya Şansölyesi olarak atandı. Kasım 1932 seçimleri Nazi Partisi'nin güç kaybetmesine rağmen iktidara giden sürecin son demokratik seçim aşamalarından biri oldu.

1932 - Franklin D. Roosevelt ABD Başkanı seçildi1932 yılında Demokrat Parti adayı Franklin Delano Roosevelt, Amerika Birleşik Devletleri Başkanlık seçimlerini büyük farkla kazandı. Seçim 8 Kasım tarihinde gerçekleştirildi.

Görevdeki Cumhuriyetçi Başkan Herbert Hoover, 1929'da başlayan Büyük Buhran'ın ağır ekonomik sonuçları nedeniyle ciddi kamuoyu tepkisiyle karşı karşıyaydı. Roosevelt ekonomik krize karşı “New Deal” olarak adlandırılacak yeni bir devlet politikası vaat etti.

Halk oylarının yaklaşık yüzde 57'sini aldı. Seçiciler Kurulunda 472 oy kazanırken Hoover yalnızca 59 oyda kaldı. Roosevelt 4 Mart 1933 tarihinde göreve başladı. İlk yüz gününde bankacılık, tarım, istihdam ve sosyal yardım alanlarında çok sayıda yeni düzenleme gerçekleştirildi.

Başkanlığı ilerleyen yıllarda II. Dünya Savaşı'nın yönetimiyle de şekillendi. Roosevelt 1936, 1940 ve 1944 seçimlerini de kazanarak dört kez ABD Başkanı seçilen tek kişi oldu.

1933 - Afganistan Kralı Nadir Şah öldürüldü1933 yılında Afganistan Kralı Muhammed Nadir Şah, Kabil'de düzenlenen bir suikast sonucu öldürüldü. Nadir Şah 1929 yılında ülkedeki iç karışıklıkların ardından tahta çıkmıştı. Yönetimi sırasında merkezi otoriteyi yeniden kurmaya ve devlet kurumlarını güçlendirmeye çalıştı.

8 Kasım 1933 tarihinde bir okul ödül törenine katıldığı sırada Abdul Khaliq adlı genç tarafından vuruldu. Nadir Şah olay yerinde veya kısa süre sonra hayatını kaybetti. Suikastın ardından faili ve onunla bağlantılı olduğu düşünülen kişiler ağır şekilde cezalandırıldı.

Nadir Şah'ın yerine henüz 19 yaşına yaklaşan oğlu Muhammed Zahir Şah geçti; bazı eski listelerde yaşı 18 olarak verilir. Zahir Şah yaklaşık kırk yıl boyunca Afganistan tahtında kaldı. Onun döneminde ülke görece uzun bir istikrar süreci yaşadı.

1973 yılında kuzeni Muhammed Davud Han tarafından gerçekleştirilen kansız darbeyle monarşi sona erdi.

1935 - Fernand Bouisson 8 Kasım'da Fransa Başbakanı olmadıFernand Bouisson'un 8 Kasım 1935 tarihinde Fransa Başbakanı olduğu bilgisi doğru değildir. Bouisson uzun yıllar Fransız Temsilciler Meclisinin başkanlığını yapmış deneyimli bir siyasetçiydi.

Fransa'da 1935 yılında Pierre-Étienne Flandin hükûmetinin düşmesinin ardından Cumhurbaşkanı Albert Lebrun yeni hükûmeti kurma görevini Bouisson'a verdi. Bouisson 1 Haziran 1935 tarihinde Bakanlar Kurulu Başkanı, yani dönemin Fransız hükûmet başkanı oldu.

Ancak kurduğu hükûmet Meclisten yeterli destek alamadı. Hükûmeti yalnızca birkaç gün sürdü ve 4 Haziran tarihinde güvenoyu alamayarak düştü. Yerine Pierre Laval geçti. Bu nedenle Bouisson'un başbakanlığı Fransa tarihinin en kısa süreli hükûmetlerinden biri olarak bilinir.

Kasım 1935'te ise Fransa'nın başında hâlâ Laval hükûmeti bulunuyordu. Dolayısıyla 8 Kasım tarihli kronoloji maddesi yanlış tarihlendirilmiştir.

1938 - Atatürk'ün sağlık durumu ağırlaştı1938 yılının kasım ayında Mustafa Kemal Atatürk'ün uzun süredir devam eden hastalığı son derece ağır bir aşamaya ulaştı. Atatürk'e siroz teşhisi konmuş ve yıl boyunca çeşitli doktorlar tarafından tedavi uygulanmıştı.

Sağlık durumu özellikle 1938 sonbaharında hızla kötüleşti. Ekim ayında ağır bir koma dönemi geçirdi ancak bir süre sonra yeniden bilinci açıldı. Kasım ayının ilk haftasında Dolmabahçe Sarayı'nda doktorların sürekli gözetimi altında tutuluyordu.

8 Kasım gecesi ve 9 Kasım'da sağlık durumu yeniden kritikleşti ve ikinci ağır koma dönemine girdi. Bu nedenle “8 Kasım'da ikinci kez ağır komaya girdi” ifadesi genel olarak hastalığın son evresini anlatmakla birlikte saat ve gün konusunda kaynaklarda küçük farklılıklar görülebilir.

Atatürk artık çevresiyle sağlıklı iletişim kuramayacak duruma geldi. Doktorlar kalp ve dolaşım sistemindeki bozulmanın arttığını açıkladı. Mustafa Kemal Atatürk 10 Kasım 1938 tarihinde saat 09.05'te Dolmabahçe Sarayı'nda hayatını kaybetti.

1939 - Georg Elser'in Hitler'e yönelik suikast girişimi başarısız oldu1939 yılında Alman marangoz Georg Elser, Adolf Hitler'i öldürmek amacıyla Münih'teki Bürgerbräukeller birahanesine bomba yerleştirdi. Hitler her yıl 8 Kasım'da 1923 Birahane Darbesi'nin yıldönümünde burada Nazi Partisi yöneticilerine konuşma yapıyordu.

Elser aylar boyunca gizlice birahanede çalışarak konuşma kürsüsünün yakınındaki sütuna zaman ayarlı bir bomba yerleştirdi. Planına göre bomba Hitler konuşma yaparken patlayacaktı. Ancak savaş şartları ve hava durumu nedeniyle Hitler programını kısalttı ve planlanandan yaklaşık 13 dakika önce salondan ayrıldı.

Bomba saat 21.20 civarında patladı. Patlamada sekiz kişi hayatını kaybetti ve onlarca kişi yaralandı. Elser aynı gece İsviçre sınırını geçmeye çalışırken yakalandı. Sorgulamalar sonunda saldırıyı tek başına planladığı sonucuna varıldı.

Yıllarca toplama kamplarında tutulan Georg Elser, Nazi rejiminin çöküşünden yalnızca birkaç hafta önce Nisan 1945'te Dachau Toplama Kampı'nda öldürüldü. Günümüzde Almanya'da Nazi rejimine karşı bireysel direnişin önemli simgelerinden biri olarak anılmaktadır.

1941 - Arnavutluk Komünist Partisi kuruldu1941 yılında Arnavutluk'taki farklı komünist gruplar birleşerek Arnavutluk Komünist Partisini kurdu. Ülke 1939'dan beri Faşist İtalya'nın işgali altındaydı ve II. Dünya Savaşı koşulları siyasal direniş hareketlerinin güçlenmesine yol açmıştı.

Parti 8 Kasım 1941 tarihinde Tiran'da gerçekleştirilen toplantıyla oluşturuldu. Enver Hoca kısa süre içinde hareketin önde gelen liderlerinden biri hâline geldi. Komünistlerin öncülüğündeki Ulusal Kurtuluş Hareketi önce İtalyan, daha sonra Alman işgaline karşı silahlı mücadele yürüttü.

Alman kuvvetlerinin 1944 yılında Arnavutluk'tan çekilmesinin ardından komünistler ülke yönetimini ele geçirdi. Enver Hoca liderliğinde tek partili sosyalist rejim kuruldu. Parti 1948 yılında adını Arnavutluk Emek Partisi olarak değiştirdi.

Hoca'nın yönetimi boyunca ülke son derece merkezi ve dış dünyaya kapalı bir siyasi sistemle yönetildi. Komünist rejim 1990'ların başındaki demokratikleşme sürecine kadar devam etti.

1942 - Müttefikler Meşale Harekâtı ile Kuzey Afrika'ya çıktı1942 yılında ABD ve Britanya öncülüğündeki Müttefik kuvvetler, “Operation Torch”, yani Meşale Harekâtı kapsamında Fransız Kuzey Afrikası'na büyük çaplı çıkarma yaptı. Harekât 8 Kasım tarihinde başladı.

Amerikan ve İngiliz birlikleri Fas ve Cezayir kıyılarındaki Kazablanka, Oran ve Cezayir çevresine çıkarıldı. Bölge o sırada Almanya ile iş birliği yapan Vichy Fransası yönetiminin kontrolündeydi. Bu nedenle olayı doğrudan “Fas ve Cezayir işgal edildi” şeklinde anlatmak eksik kalır; Müttefiklerin amacı Kuzey Afrika'da yeni bir cephe açmak ve Mihver kuvvetlerini Tunus yönünden sıkıştırmaktı.

Bazı Vichy Fransız birlikleri çıkarma kuvvetlerine direnirken bazı bölgelerde kısa sürede anlaşma sağlandı. Operasyon ABD kara kuvvetlerinin Avrupa ve Kuzey Afrika savaş alanındaki ilk büyük ölçekli harekâtlarından biri oldu.

Ardından Müttefikler doğuya doğru ilerleyerek Tunus'taki Alman ve İtalyan kuvvetlerini kuşatmaya başladı. Mayıs 1943'te Kuzey Afrika'daki Mihver direnişi tamamen sona erdi. Meşale Harekâtı daha sonra Sicilya ve İtalya'nın işgaline giden stratejik yolun önemli aşaması oldu.

1960 - John F. Kennedy ABD Başkanı seçildi1960 yılında Demokrat Parti adayı John F. Kennedy, Amerika Birleşik Devletleri Başkanlık seçimini kazandı. Seçim 8 Kasım tarihinde gerçekleştirildi. Cumhuriyetçi Parti'nin adayı görevdeki Başkan Yardımcısı Richard Nixon'dı.

Kampanya Amerikan tarihinde televizyondan yayımlanan başkanlık tartışmalarının belirleyici rol oynadığı ilk seçimlerden biri oldu. Kennedy ile Nixon arasındaki dört televizyon tartışması milyonlarca kişi tarafından izlendi.

Seçim halk oylarında son derece yakın geçti. Kennedy oyların yaklaşık yüzde 49,7'sini, Nixon ise yaklaşık yüzde 49,5'ini aldı. Seçiciler Kurulunda Kennedy 303 oy kazanarak Başkan seçildi. 43 yaşında göreve başlayan Kennedy, o tarihe kadar seçimle Başkan olan en genç kişi oldu.

Başkanlığı Küba Füze Krizi, Uzay Yarışı ve Soğuk Savaş gelişmeleriyle şekillendi. Kennedy 22 Kasım 1963 tarihinde Dallas'ta düzenlenen suikast sonucu hayatını kaybetti.

1965 - Ankara Üniversitesi Basın ve Yayın Yüksekokulu açıldı1965 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesine bağlı Basın ve Yayın Yüksekokulu eğitim hayatına başladı. Türkiye'de modern gazetecilik ve kitle iletişimi eğitiminin üniversite düzeyinde geliştirilmesi amacıyla kurulan okul, bu alandaki önemli yükseköğretim kurumlarından biri oldu.

Kuruluşunda gazetecilik, radyo, televizyon, halkla ilişkiler ve iletişim araştırmalarına yönelik dersler öne çıktı. Okul Siyasal Bilgiler Fakültesinin akademik birikiminden yararlandı. İlk yıllarda gazetecilik mesleğine yönelik uygulamalı eğitimin yanı sıra hukuk, siyaset, sosyoloji ve ekonomi dersleri de verildi.

Zaman içerisinde Türkiye'deki medya sektörünün gelişmesine paralel olarak eğitim programı genişledi. 1982 yılındaki yükseköğretim düzenlemeleriyle okulun Siyasal Bilgiler Fakültesiyle olan idari bağı değiştirildi. Daha sonra İletişim Fakültesine dönüştürüldü.

Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi, Türkiye'de gazeteci, akademisyen, televizyoncu ve iletişim uzmanı yetiştiren köklü kurumlardan biri hâline geldi. 1965'teki açılış bu kurumsal geleneğin başlangıç noktasıdır.

1971 - Led Zeppelin IV albümü yayımlandı1971 yılında İngiliz rock grubu Led Zeppelin'in dördüncü stüdyo albümü yayımlandı. Albümün resmî kapağında grubun adı veya geleneksel bir albüm başlığı bulunmadığı için eser genellikle Led Zeppelin IV adıyla anılır.

Albüm 8 Kasım 1971 tarihinde piyasaya çıktı. Jimmy Page, Robert Plant, John Paul Jones ve John Bonham'dan oluşan grup bu albümde hard rock, folk ve blues etkilerini bir araya getirdi. Albümde “Black Dog”, “Rock and Roll”, “Going to California” ve “When the Levee Breaks” gibi parçalar yer aldı.

En ünlü şarkısı ise yaklaşık sekiz dakika süren “Stairway to Heaven” oldu. Parça hiçbir zaman standart bir ticari single olarak yayımlanmamasına rağmen rock tarihinin en tanınmış eserlerinden biri hâline geldi. Albüm dünya çapında milyonlarca kopya sattı.

Led Zeppelin'in ticari ve sanatsal başarısının zirve çalışmalarından biri olarak kabul edildi. Led Zeppelin IV daha sonraki kuşakların rock müziği üzerinde de büyük etki bıraktı.

1982 - 1982 Anayasası'nın referandum sonucu kesinleşti1982 yılında Türkiye'de yeni anayasa için yapılan halk oylamasının sonuçları açıklandı. Referandum 7 Kasım tarihinde gerçekleştirilmişti. Resmî sonuçlara göre seçmenlerin yüzde 91,37'si anayasa taslağını kabul etti.

Yaklaşık yüzde 8,63 oranında “hayır” oyu kullanıldı. Referandum sonucuyla yalnızca yeni anayasa yürürlüğe girmedi; anayasanın geçici hükümleri gereğince Millî Güvenlik Konseyi Başkanı Kenan Evren de yedi yıllık dönem için Cumhurbaşkanı oldu.

Oylama 12 Eylül 1980 askerî müdahalesinden sonraki siyasi sistemin temel hukuki çerçevesini oluşturdu. Referandum kampanyasının askerî yönetim koşullarında gerçekleşmesi, “hayır” kampanyasına getirilen sınırlamalar ve siyasi faaliyetlerin denetim altında bulunması daha sonraki yıllarda yoğun biçimde tartışıldı.

1982 Anayasası yürütme organını güçlendiren ve birçok alanda devlet denetimini artıran hükümler içeriyordu. Metin sonraki yıllarda çok sayıda anayasa değişikliğiyle önemli ölçüde değiştirildi. Bununla birlikte Türkiye'nin yürürlükteki anayasal temelini oluşturmaya devam etti.

1988 - Çin'deki büyük deprem 6 Kasım'da meydana geldiÇin'de yaklaşık bin kişinin öldüğü belirtilen 1988 depremi 8 Kasım'da değil, 6 Kasım 1988 tarihinde meydana geldi. Deprem Çin'in güneybatısındaki Yunnan eyaletinin Lancang ve Gengma bölgelerini vurdu.

Kısa aralıklarla meydana gelen iki güçlü deprem geniş bir alanda büyük yıkıma neden oldu. İlk büyük sarsıntının büyüklüğü yaklaşık 7,6 olarak ölçülürken ikinci güçlü deprem de aynı bölgede gerçekleşti. Çok sayıda köy ve yerleşim ağır hasar gördü.

Resmî ve bilimsel kayıtlarda can kaybı genellikle yaklaşık 730-750 kişi civarında verilir; bu nedenle “1.000 kişi öldü” rakamı eski ve yuvarlanmış bir tahmin olarak değerlendirilmelidir. Binlerce kişi yaralandı ve yüz binlerce yapı hasar gördü.

Dağlık coğrafya kurtarma çalışmalarını zorlaştırdı. Depremler Yunnan bölgesinin aktif tektonik yapısını bir kez daha gösterdi. Olay Çin'in 1980'lerde yaşadığı en ağır deprem felaketlerinden biri oldu.

1988 - George H. W. Bush ABD Başkanı seçildi1988 yılında Cumhuriyetçi Parti adayı George Herbert Walker Bush Amerika Birleşik Devletleri Başkanlık seçimini kazandı. Seçim 8 Kasım tarihinde gerçekleştirildi. Bush sekiz yıl boyunca Ronald Reagan'ın Başkan Yardımcılığını yapmıştı.

Demokrat Parti'nin adayı Massachusetts Valisi Michael Dukakis'ti. Bush kampanyasında Reagan döneminin ekonomi ve dış politika çizgisinin devamını savundu. Ünlü “Read my lips: no new taxes” sözü kampanyanın en çok hatırlanan ifadelerinden biri oldu.

Bush halk oylarının yaklaşık yüzde 53,4'ünü aldı. Seçiciler Kurulunda 426 oy kazanarak rahat bir zafer elde etti. Başkanlığı sırasında Sovyetler Birliği dağıldı, Almanya birleşti ve Soğuk Savaş sona erdi. 1990-1991 Körfez Krizi ve Körfez Savaşı da Bush yönetiminin en önemli dış politika olaylarından biri oldu. Bush 1992 seçimlerinde Bill Clinton'a yenilerek ikinci dönem için seçilemedi.

1996 - Mehmet Ağar İçişleri Bakanlığından istifa etti1996 yılında İçişleri Bakanı Mehmet Ağar, Susurluk kazasının ardından ortaya çıkan tartışmalar üzerine görevinden istifa etti. 3 Kasım'da Balıkesir'in Susurluk ilçesi yakınlarında meydana gelen trafik kazasında polis müdürü Hüseyin Kocadağ, Abdullah Çatlı ve Gonca Us hayatını kaybetmiş, DYP Milletvekili Sedat Edip Bucak yaralanmıştı.

Kazada aynı araçta siyaset, güvenlik bürokrasisi ve yasa dışı yapılanmalarla bağlantılı isimlerin bulunması büyük bir skandal yarattı. Araçta bulunan sahte kimlikler, silahlar ve çeşitli belgeler devlet içindeki yasa dışı ilişkiler konusunda yoğun tartışmalara neden oldu.

Mehmet Ağar daha önce Emniyet Genel Müdürlüğü ve İstanbul Emniyet Müdürlüğü gibi önemli görevlerde bulunmuştu. Kamuoyundaki baskı ve Susurluk bağlantılı iddialar üzerine 8 Kasım 1996 tarihinde İçişleri Bakanlığından istifa etti.

Yerine Meral Akşener getirildi. TBMM daha sonra Susurluk olayını araştırmak üzere komisyon kurdu. Skandal devlet, siyaset ve organize suç ilişkileri tartışmalarının Türkiye yakın tarihindeki en önemli başlıklarından biri oldu.

2000 - Avrupa Komisyonu Türkiye için Katılım Ortaklığı Belgesi'ni açıkladı2000 yılında Avrupa Komisyonu, Türkiye'nin Avrupa Birliği üyelik sürecinde yerine getirmesi gereken siyasi, ekonomik ve hukuki öncelikleri belirleyen Katılım Ortaklığı Belgesi taslağını açıkladı. Türkiye Aralık 1999 Helsinki Zirvesi'nde resmen Avrupa Birliği'ne aday ülke ilan edilmişti.

Bunun ardından üyelik sürecinin yol haritasını oluşturacak belge hazırlandı. Avrupa Komisyonu 8 Kasım 2000 tarihinde Türkiye için ilk Katılım Ortaklığı Belgesi önerisini kamuoyuna sundu. Belgede demokrasi, insan hakları, hukukun üstünlüğü, ekonomik reformlar ve Avrupa Birliği müktesebatına uyum gibi başlıklar yer aldı.

Kısa ve orta vadeli öncelikler ayrı ayrı sıralandı. Ancak belgenin 8 Kasım'da kesin olarak yürürlüğe girdiğini söylemek doğru değildir. Avrupa Birliği Konseyi Katılım Ortaklığı Belgesi'ni 2001 yılında resmen kabul etti. Türkiye de buna karşılık Ulusal Programını hazırladı.

Bu süreç 2005 yılında başlayan tam üyelik müzakerelerine giden reform döneminin önemli aşamalarından biri oldu.

2009 - El Salvador'da sel ve toprak kaymaları büyük can kaybına yol açtı2009 yılında Orta Amerika'yı etkileyen Ida Kasırgası ve beraberindeki tropikal yağışlar El Salvador'da büyük bir felakete neden oldu. 7-8 Kasım tarihlerinde çok kısa sürede aşırı miktarda yağmur yağdı.

Nehirler taştı, birçok bölgede ani seller ve büyük toprak kaymaları meydana geldi. Özellikle San Vicente ve çevresindeki yerleşimler ağır hasar gördü. İlk açıklamalarda 124 kişinin öldüğü ve onlarca kişinin kayıp olduğu bildirildi.

Arama kurtarma çalışmaları ilerledikçe can kaybının 130'un üzerine çıktığı açıklandı. Çok sayıda ev tamamen yıkıldı ve binlerce kişi tahliye edildi. Tarım alanları, yollar ve köprüler de büyük zarar gördü. Felaketin boyutunda dağlık arazi, yoğun yağış ve heyelan riski önemli rol oynadı.

El Salvador hükûmeti afet bölgelerinde olağanüstü önlemler aldı ve uluslararası yardım talep etti.

2013 - Haiyan Tayfunu Filipinler'i vurdu2013 yılında dünyanın kayda geçmiş en güçlü tropikal siklonlarından biri olan Haiyan Tayfunu Filipinler'i vurdu. Filipinler'de “Yolanda” adıyla bilinen tayfun 8 Kasım tarihinde ülkenin doğu kıyılarına ulaştı.

Rüzgâr hızları bazı ölçümlerde saatte 300 kilometreye yaklaşırken dev fırtına dalgaları kıyı şehirlerini bastı. Leyte Adası'ndaki Tacloban en ağır zarar gören yerlerden biri oldu. Binlerce ev yıkıldı ve çok sayıda yerleşim neredeyse tamamen harap oldu.

Filipinler'in resmî verilerine göre 6.300'den fazla kişi hayatını kaybetti. Binlerce kişi yaralandı veya kayboldu ve milyonlarca insan afetten etkilendi. Uluslararası toplum geniş çaplı insani yardım operasyonu başlattı.

Tayfun daha sonra Vietnam ve Güneydoğu Asya'nın başka bölgelerini de etkiledi. Haiyan, iklim değişikliği, kıyı kentlerinin afetlere hazırlığı ve güçlü tropikal fırtınalara karşı erken uyarı sistemleri konusunda dünya çapında tartışmalara yol açtı.

2020 - Azerbaycan Şuşa'nın kontrolünü ele geçirdiğini açıkladı2020 yılında İkinci Dağlık Karabağ Savaşı sırasında Azerbaycan kuvvetleri stratejik Şuşa kentinin kontrolünü ele geçirdi. Şehir Azerbaycanlılar ve Ermeniler açısından tarihî, kültürel ve askerî bakımdan büyük öneme sahipti.

Şuşa 1992 yılındaki Birinci Dağlık Karabağ Savaşı sırasında Ermeni kuvvetlerinin kontrolüne geçmişti ve yaklaşık 28 yıl boyunca Ermeni yönetiminde kaldı. 2020 savaşında Azerbaycan birlikleri dağlık araziden ilerleyerek kent çevresine ulaştı.

Şehirde ve yakın bölgelerde birkaç gün süren yoğun çatışmalar yaşandı. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev 8 Kasım tarihinde Şuşa'nın ele geçirildiğini ilan etti. Ermeni tarafı çatışmaların kısa süre daha devam ettiğini bildirdi ancak kentin kontrolünün Azerbaycan'a geçtiği kesinleşti.

Şuşa'nın kaybedilmesi Dağlık Karabağ'daki Ermeni kuvvetlerinin askerî durumunu ciddi biçimde zayıflattı. 9-10 Kasım gecesi Azerbaycan, Ermenistan ve Rusya arasında ateşkes bildirisi imzalandı. Azerbaycan daha sonra 8 Kasım'ı “Zafer Günü” ilan etti.

Tarihin izinde bir gün: 8 KasımHer yılın her günü, tarih sayfalarında yeni bir hikâye anlatır. Bugün, 8 Kasım'ın geçmişten günümüze uzanan izlerine birlikte göz attık. Yarın, tarihin başka bir sayfasında yeniden buluşmak üzere.