Şanlıurfa’nın eski elbise örtülerinde 6 motif türü! 14 örnekte dikkat çeken ayrıntılar

Şanlıurfa’nın geleneksel tekstil kültürüne ait 14 elbise örtüsünü inceleyen akademik araştırmada altı farklı motif türü tespit edildi. Bitkisel, geometrik, figürlü, sembolik, nesneli ve yazılı süslemelerin bulunduğu örneklerde genellikle beyaz zemin üzerine canlı renklerin kullanıldığı belirlendi.

Araştırma, yöresel elbise örtülerinin desen ve kompozisyon özelliklerini kayıt altına aldı.

Feriha Akpınarlı ve Pınar Arslan tarafından hazırlanan ‘Geleneksel Tekstil Ürün Tasarımlarının Değerlendirilmesi: Şanlıurfa Elbise Örtüleri’ başlıklı makale, 2020 yılında IBAD Sosyal Bilimler Dergisi’nin 6. sayısında yayımlandı. Çalışmada Şanlıurfa yöresinden seçilen örneklerin kumaş, renk, motif ve süsleme düzenleri ele alındı.

Şanlıurfa elbise örtülerinde altı farklı motif belirlendi

Araştırmacılar, tarama yöntemiyle inceledikleri 14 elbise örtüsünün yüzey bezemelerinde altı motif grubu belirledi. Bunlar bitkisel, geometrik, figürlü, sembolik, nesneli ve yazılı motifler olarak sınıflandırıldı.

Bu sınıflandırma, geleneksel örtülerde süslemenin tek bir desen anlayışıyla sınırlı olmadığını gösterdi. Araştırmada motiflerin yalnızca türleri değil, kumaş yüzeyindeki yerleşimleri ve renklerle kurdukları ilişki de değerlendirildi.

Beyaz zemin ve canlı renkler öne çıktı

İncelenen elbise örtülerinin renk özelliklerinde belirgin tercihler tespit edildi. Araştırma sonuçlarına göre örtülerin zemininde çoğunlukla beyaz kullanılırken süslemelerde canlı ve sıcak renkler tercih edildi.

Çalışmada renklerin yanı sıra motiflerin kumaş üzerindeki dağılımı da incelendi. Böylece örtülerin görsel özellikleri, yalnızca kullanılan desenler üzerinden değil, renk ve kompozisyon bütünlüğü bakımından da ele alındı.

Geleneksel örtülerde üç kompozisyon düzeni kullanıldı

Araştırmada Şanlıurfa elbise örtülerinin süsleme düzenlerinde tam, ayna simetri ve birim raport uygulamalarının bulunduğu kaydedildi. Ayna simetri, desenlerin birbirinin yansıması olacak biçimde yerleştirilmesini; birim raport ise belirli bir motif düzeninin yüzey boyunca tekrarlanmasını ifade ediyor.

Bu özellikler, geleneksel tekstil ürünlerinde motif seçimi kadar desenlerin yerleştirilme biçiminin de önemli olduğunu ortaya koydu. Araştırmacılar, örtülerin kumaş ve yüzey bezeme özelliklerini Şanlıurfa’nın yöresel tekstil kültürü kapsamında değerlendirdi.

Akademik araştırma 2020 yılında yayımlandı

Feriha Akpınarlı ve Pınar Arslan’ın çalışması, IBAD Sosyal Bilimler Dergisi’nde 285-295. sayfalar arasında yer aldı. Araştırmanın temelini oluşturan 14 elbise örtüsü, geleneksel ürün tasarımlarının belgelenmesi açısından incelendi.

Makalede ortaya konulan motif, renk ve kompozisyon bulguları araştırmaya alınan örneklerle sınırlı. Çalışma, Şanlıurfa’daki bütün elbise örtülerinin aynı özellikleri taşıdığını ya da bu ürünlerin günümüzde aynı yöntemlerle üretildiğini göstermiyor.