Çameli’den UNESCO’ya Uzanan Bir Kültür Mirası: Hayri Dev

Denizli’nin Çameli ilçesinden dünyaya açılan, üç telli sazı ve çam düdüğüyle Anadolu’nun köklü müzik geleneğini yaşatan Hayri Dev, UNESCO tarafından “Yaşayan İnsan Hazinesi” ilan edilerek kültürel mirasın ölümsüz isimleri arasına adını yazdırdı. 18 Temmuz 2018’de hayatını kaybeden büyük usta, ardında gelecek nesillere aktarılması gereken eşsiz bir müzik mirası bıraktı.

Anadolu’nun zengin halk kültürünü kendine özgü ezgileriyle dünyaya tanıtan Hayri Dev, 1933 yılında Denizli’nin Çameli ilçesine bağlı Gökçeyaka köyünde dünyaya geldi. Müziğe olan ilgisi henüz 15 yaşındayken, çobanlık yaptığı yıllarda başladı.

Okuma yazmayı okula giden bir arkadaşından öğrenen Dev, müzik yolculuğuna ise yöreye özgü üç telli cura ile adım attı.

Çameli ve Gireniz yöresinin kültürel değerleri arasında özel bir yere sahip olan üç telli bağlama, ardıç ağacından yapılan ve bölgeye özgü yapısıyla diğer çalgılardan ayrılan geleneksel bir enstrüman olarak dikkat çekiyor. Hayri Dev, bu çalgıyla Gökçeyaka köyünün eski adı Masıt'tan gelen “Masıt Kırığı” olarak bilinen dokuz sekizlik yöresel ezgileri çalıp söylemeye başladı.

Hayri Dev'in ustalığı yalnızca üç telli bağlamayla sınırlı değildi. Geleneksel çam düdüğü yapımında da kendini geliştiren usta, bu özel enstrümanı çam ağacının ince dallarından, ilkbaharda ağaçların yeşermeye başladığı dönemde hazırlıyordu.

Yaklaşık 65 santimetre uzunluğundaki, ön tarafında beş, arka tarafında bir deliği bulunan çam düdüğü, yöresel müzik kültürünün dikkat çekici örneklerinden biriydi.

Kendi yaptığı çalgılarla müzik hayatını sürdüren Hayri Dev, ilk türkülerini koyun ve kuzularına söyledi. Zamanla “Karaman Kırığı” adıyla da anılan yöresel ezgileri düğünlerde çalıp söylemeye başlayan Dev, kendine has üslubuyla Çameli ve çevresinde tanınan bir halk sanatçısına dönüştü.

1990'lı yılların başından itibaren Avrupa'da da tanınmaya başlayan Hayri Dev, müziğini uluslararası platformlara taşıdı. Çocukları ve torunlarından oluşan “Kısmet” adlı orkestrayı kurarak aile geleneğini müzikle buluşturdu.

Yurt içinde ve yurt dışında verdiği konserlerle Çameli'nin geleneksel ezgilerini farklı coğrafyalardaki dinleyicilerle tanıştırdı.

Hayri Dev'in yıllar boyunca yaşattığı ve gelecek kuşaklara aktardığı geleneksel müzik kültürü, uluslararası alanda da takdir gördü. 2008 yılında UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi kapsamında, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından “Yaşayan İnsan Hazinesi” ilan edildi.

Bu unvan, yalnızca bir sanatçının başarısını değil, aynı zamanda Çameli'nin kendine özgü müzik geleneğinin ve Anadolu'nun sözlü kültür mirasının önemini de ortaya koydu. Hayri Dev, üç telli sazı, çam düdüğü ve yöresel ezgileriyle unutulmaya yüz tutmuş geleneklerin yaşatılmasında önemli bir rol üstlendi.

18 Temmuz 2018 tarihinde hayatını kaybeden Hayri Dev, bugün aramızda olmasa da müziğiyle yaşamaya devam ediyor. UNESCO tarafından “Yaşayan İnsan Hazinesi” ilan edilen büyük usta, Çameli'nin kültürel kimliğini dünyaya tanıtan ve Anadolu'nun müzik hafızasında iz bırakan isimlerden biri olarak anılmayı sürdürüyor.

Hayri Dev'in mirası, bir sanatçının hikâyesinden çok daha fazlasını anlatıyor: Bir köyün ezgilerinin, bir yörenin kültürünün ve kuşaktan kuşağa aktarılan geleneklerin dünya mirasına dönüşebileceğini gösteriyor.