HABAŞ faciasında denetim raporları sorgulanıyor

CHP Grup Başkanvekili ve Balıkesir Milletvekili Serkan Sarı başkanlığındaki heyet, İzmir’in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda 9 Kasım’da meydana gelen patlamaya ilişkin rapor hazırladı. Raporda, geçmişte yaşanan iş kazaları ve şirketin kendi sürdürülebilirlik raporundaki veriler üzerinden hem işverenin hem de kamu denetiminin etkinliği sorgulandı.

Heyet, 21 Ekim’de Hakan Doğan’ın, 5 Kasım’da ise Eyüp Eğinli’nin hayatını kaybettiğini hatırlatarak bundan dört gün sonra büyük patlamanın yaşandığına dikkat çekti. Önceki kazaların ardından hangi önlemlerin alındığının açıklanmasını istedi.

KAZALAR BİR YILDA YÜZDE 55,8 ARTTIHABAŞ’ın 2025 Sürdürülebilirlik Raporu’na göre fabrikadaki kayıp günlü iş kazaları 2024’te 147 iken 2025’te 229’a yükseldi. Bir yıldaki artış yüzde 55,8 oldu. Firma çalışanlarında kaza sayısı 109’dan 146’ya çıkarken alt işveren çalışanlarında 38’den 83’e yükseldi.

Taşeron işçilerdeki artış yüzde 118,4 olarak kaydedildi. Toplam 82 kazalık artışın 45’i alt işveren çalışanlarında gerçekleşti. Çalışma süresine göre kaza sıklığı da firma çalışanlarında bir milyon saat başına 22, taşeron işçilerde 39,34 oldu.

Böylece taşeron işçilerde kaza sıklığı yaklaşık 1,8 katına ulaştı. EĞİTİMLER ARTTI, KAZALAR DA ARTTIŞirketin 2025 yılında 4 bin 363 kişi-eğitim düzenledi, alt işveren çalışanlarının temel iş güvenliği eğitimi kapsamının 269 kişiden 615 kişiye çıkarıldığı belirtildi.

Ancak eğitimlerdeki artışa rağmen kazaların yükselmesi, eğitimlerin içeriğinin ve sahadaki uygulamaların incelenmesini gerekli kıldı. Heyet, şirketin kök neden analizleri, düzeltici faaliyetler ve iş güvenliği kurulu toplantılarına ilişkin açıklamalarının kendi beyanları olduğunu, bağımsız denetim sonuçları sayılamayacağını vurguladı.

İşçilerin işten çıkarılma korkusuyla şikâyette bulunamadığı yönündeki aile anlatımlarının da araştırılmasını istedi. DENETİMLER HANGİ TEHLİKELERİ GÖREMEDİ?Raporda kamu denetiminin yalnızca yapılıp yapılmadığının değil, risklerin tespit edilip edilmediğinin ve eksikliklerin giderilmesinin takip edilip edilmediğinin araştırılması istendi.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan’ın fabrikada yapılan denetimlerde ciddi bir sorun belirlenmediği yönündeki açıklamasına tepki gösterilen raporda, “Ciddi bir sorun görülmediyse bu denetimler hangi tehlikeleri göremedi?” sorusu yöneltildi. Denetim raporlarının, yaptırım kararlarının ve eksikliklerin giderildiğini gösteren kayıtların açıklanması istendi.

Facia sonrasında müfettiş görevlendirilmesinin, önleyici denetimlerin hesabını verme yükümlülüğünün yerine geçemeyeceği belirtildi. SON BEŞ YILIN DENETİMLERİ SORULDUCHP heyeti, Bakan Işıkhan’ın yanıtlaması istemiyle verdiği soru önergesinde fabrikanın son beş yılda kaç kez denetlendiğini, hangi eksikliklerin tespit edildiğini ve ne tür idari yaptırımlar uygulandığını sordu.

İşçilerin güvenlik zafiyetlerini bildiremediği iddiaları hakkında Bakanlığa ihbar veya şikâyet ulaşıp ulaşmadığının da açıklanmasını istedi. VİNÇ RAYLARINDAKİ MÜDAHALE İDDİASIRaporda, patlamanın teknik nedenine ilişkin farklı açıklamalar sıralandı.

Valiliğin vincin koparak ark ocağına düştüğü yönündeki açıklaması, doğal gaz borusuna çarpma iddiası ve bakım sırasında vincin düşerek borulara zarar verdiği yönündeki değerlendirmelerin teknik incelemeyle açıklığa kavuşturulması istendi. İş makinelerinin manevrasını kolaylaştırmak amacıyla vinç raylarını taşıyan ayaklardan birinin söküldüğü ve bunun vincin raydan çıkmasına yol açtığı iddiasının da araştırılması talep edildi.

Bu kapsamda statik projelerin, tadilat kayıtlarının ve değişikliklere kimin onay verdiğinin incelenmesi istendi. Vinç köprüsü, halatlar ve taşıyıcı konstrüksiyonda metal yorgunluğu veya bakım ihmali bulunup bulunmadığının belirlenmesi; son bakım ve periyodik muayene kayıtlarının açıklanması gerektiği kaydedildi.

GAZ HATLARI NEDEN İZOLE EDİLMEDİ?Bakım öncesinde doğal gaz ve oksijen hatlarının kapatılıp kapatılmadığı, basınçlarının düşürülüp düşürülmediği ve enerji izolasyonunun doğrulanıp doğrulanmadığı sorgulandı. Gaz kesme sistemleri, dedektörler, vinçlerin teknik kontrolleri ve ağır ekipmanların taşınmasına yönelik güvenlik planlarının da incelenmesi istendi.

Bakım alanının boşaltılıp boşaltılmadığı, çalışanların tehlikeli bölgeden uzaklaştırılıp uzaklaştırılmadığı ve gerekli risk değerlendirmelerinin hazırlanıp hazırlanmadığının açıklığa kavuşturulması talep edildi. Heyet, olayın yalnızca vinç arızası olarak ele alınmaması gerektiğini; mekanik güvenlik, gaz tesisatı, enerji izolasyonu ve acil durum yönetiminin bir bütün olarak incelenmesini istedi.

SÜRDÜ İDDİALARIRaporda, aileler cenazelerini teşhis etmeye çalışırken fabrikada üretimin ve ek vardiyanın sürdüğüne ilişkin açıklamaların da incelenmesi istendi. Üretimin hangi bölümlerde sürdüğü ve durdurma kararının ne zaman alındığının açıklanması talep edildi.

Can güvenliği sağlanana kadar riskli faaliyetlerin durdurulması, bu süreçte işçilerin ücretlerinin eksiksiz ödenmesi ve sosyal haklarının korunması gerektiği vurgulandı. Ailelerin bilgilendirilme sürecindeki aksaklıkların, yaralıların tedavi süreçlerinin ve hayatını kaybedenlerin yakınlarının maddi ve hukuki ihtiyaçlarının da güvence altına alınması istendi.

CHP heyeti, Meclisin denetim yetkisinin işletilmesini ve denetim raporlarının açıklanmasını talep etti. Bakan Işıkhan’a yönelik istifa çağrısını yineleyen heyet, sorumluluğun yalnızca vinç operatörüne veya olay anında sahada bulunan işçilere yüklenemeyeceğini belirtti.

PATRON GEÇMİŞ KAZADA ASLİ KUSURLU BULUNDUMehmet Rüştü BaşaranRaporda, HABAŞ’ın geçmişinde çok sayıda ölümlü ve yaralanmalı iş kazası yaşandığı hatırlatıldı. 2017’de Kocaeli’nin Körfez ilçesinde LPG tankerinin patlaması sonucu Nail Demirci’nin hayatını kaybettiği olayda, Kocaeli 1.

Ağır Ceza Mahkemesinin 21 Mayıs 2026’da HABAŞ Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran ve dört şirket yetkilisini asli kusurlu bulduğu aktarıldı. Heyet, 2018’de çelikhanede ve sürekli döküm makinesinde yaşanan patlamalar, 2019’da yaklaşık 80 ton sıvı çeliğin döküldüğü pota kazası ve 2020’deki işçi ölümlerine de dikkat çekti.

Geçmiş kazalardan hangi derslerin çıkarıldığının ve bunların denetimlerde dikkate alınıp alınmadığının araştırılmasını istedi. DOKUZ TUTUKLAMA İKİ EV HAPSİ18 işçinin hayatını kaybettiği patlamaya ilişkin soruşturmada adliyeye sevk edilen 11 şüpheliden dokuzu tutuklandı, ikisi hakkında ev hapsi kararı verildi.

Ev hapsi kararı verilen isimler arasında HABAŞ Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran da yer aldı. 9 Kasım’da meydana gelen patlamaya ilişkin soruşturma kapsamında fabrika müdürü, işveren vekilleri, idari müdür, çelikhane müdürü, birim şefleri ve mühendislerin de aralarında bulunduğu 11 kişi gözaltına alınmıştı.