Şanlıurfa'da 360 kişinin çalıştığı halı fabrikası vardı! Tarihî bina yıllar sonra okula dönüştü

Şanlıurfa'da 1912 yılında açılan bir halı fabrikasında 360 kişinin çalıştığı tarihî kayıtlarda yer alıyor. Halı atölyesi ve iplik boyahanesinin bulunduğu yapı, daha sonraki yıllarda farklı amaçlarla kullanıldı ve 1955 yılında okula dönüştürüldü.

Şanlıurfa'nın tarihî yapıları arasında geçmişte üretim amacıyla kullanılan binalar da bulunuyor. Ulu Cami'nin arkasındaki Demokrasi Caddesi üzerinde yer alan bir yapı, 20. yüzyılın başlarında yüzlerce kişinin çalıştığı halı fabrikasına ev sahipliği yaptı.

Şanlıurfa Kültür Atlası'nın geleneksel el sanatları araştırmasına göre 1912 yılında açılan fabrikada 360 işçi görev yapıyordu. Halı atölyesi ve iplik boyahanesinin bulunduğu bina, ilerleyen yıllarda eğitim amacıyla kullanılmaya başlandı.

Bina 1895-1897 yıllarında inşa edildi

Kültür Atlası'ndaki bilgilere göre tarihî yapı, Sultan II. Abdülhamid döneminde, 1895-1897 yılları arasında Ermeni vatandaşlar için sanat evi olarak yaptırıldı.

Binada marangozhane, halı üretim alanı ve ipliklerin boyandığı bir boyahane bulunuyordu. Bez basma atölyesi olarak da kullanılması nedeniyle yapı Basmahane adıyla anılıyordu.

Bu kullanım biçimi, binanın başlangıçtan itibaren farklı el sanatlarının öğretimi ve üretimiyle ilişkili olduğunu gösteriyor.

Halı fabrikası 1912 yılında açıldı

Araştırmaya göre 1912 yılında Alman Protestan misyonerlerin kurduğu Deutsche Orientmission örgütü aracılığıyla binada bir halı fabrikası açıldı.

Fabrika, halı atölyesi ve iplik boyahanesinden oluşuyordu. Üretimde görev yapan işçilerin Ermeni gençlerinden oluştuğu belirtiliyor.

Kayıtlarda çalışan sayısı 360 olarak veriliyor. Bu rakam, fabrikanın açıldığı dönemdeki üretim organizasyonuna ilişkin dikkat çekici bilgiler arasında yer alıyor.

Fabrikanın başına Almanya'dan uzman getirildi

Kültür Atlası'nda halı atölyesinin yönetimine Franz Eckhart adlı bir kişinin getirildiği belirtiliyor. Eckhart'ın Almanya'da halıcılık konusunda deneyim kazandığı aktarılıyor.

Atölyede hazırlanan halılar Şanlıurfa'da kullanıldığı gibi il dışına da gönderiliyordu. Böylece fabrikada üretilen ürünler yalnızca yerel kullanım için hazırlanmıyordu.

İplik boyahanesinin de aynı yapı içerisinde bulunması, halı üretiminin farklı aşamalarının bir arada yürütüldüğünü gösteriyor.

Tarihî yapı 1955 yılında okula dönüştü

Fabrika binası, 1940 yılından sonra farklı amaçlarla kullanıldı. Kültür Atlası'ndaki kayıtlara göre 1955 yılında Şehit Nusret İlkokulu bu yapıya taşındı.

Böylece bir dönem halı ve iplik üretiminin yapıldığı bina eğitim işlevi kazandı. Araştırmada yapının okul olarak kullanılmaya devam ettiği belirtiliyor.

Binanın konumu, Ulu Cami'nin arkasında bulunan Demokrasi Caddesi olarak kaydediliyor.

Şanlıurfa'nın sanayi geçmişinde yer alıyor

Şanlıurfa'nın geleneksel üretim geçmişi çoğunlukla küçük atölyeler ve çarşı esnafıyla ilişkilendiriliyor. Ancak 1912 yılında açılan bu halı fabrikası, kentte daha büyük ölçekli üretim organizasyonlarının da bulunduğunu gösteren tarihî örneklerden biri.

360 işçinin çalıştığı fabrikanın üretim alanları, yönetimi ve ürünlerinin il dışına gönderilmesi, Şanlıurfa'nın erken dönem sanayi tarihine ilişkin kayıtlar arasında bulunuyor.