Meclis tutanaklarında fon krizi: SPK ve Takasbank neden geç müdahale etti?

Aynı toplantıda Takasbank Genel Müdürü Yunus Arıncı ve Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) İkinci Başkanı Ahmet Aksu da milyarlarca liralık işlemlerin nasıl denetlendiğini anlatmıştı.

Aradan bir ay geçmeden Ergun ve Arıncı tutuklandı. Soruşturma SPK ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun (BDDK) yöneticilerine uzandı. BDDK Başkanı Şahap Kavcıoğlu ise görevden affını istedi.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in 5 Kasım’da Meclis’te açıkladığı yazışmaların içeriği, fon piyasasındaki risklerin krizden aylar önce bilindiğini ortaya koydu.

Fon piyasasında denetim ve risk yönetimi sorumlulukları farklı kurumlar arasında paylaşılıyor. Borsa İstanbul olağan dışı işlemleri SPK’ya bildiriyor, SPK fonları ve aracı kurumları denetleyerek yaptırım uyguluyor. Takasbank ise takas, teminat ve ilgili piyasalardaki risk yönetimi süreçlerini yürütüyor.

14 Ekim’de kurum yöneticileri sorumluluklarını yerine getirdiklerini savunurken milletvekilleri denetimin neden yetersiz kaldığını sorguladı.

Soruşturmada eski SPK Başkanvekili Enver Usca, eski SPK Piyasa Gözetim ve Denetim Daire Başkanı Ercan Urkan ile BDDK Başkan Yardımcısı Muhammet Erişen de tutuklandı. Adil Katılım Bankası ortaklarından Ali Paslı da tutuklanan isimler arasında.

Ama fon soruşturmasındaki tutuklama kararları, suçlamaların kanıtlandığı anlamına gelmiyor.

Bakan Şimşek’e göre 4 Kasım 2025’te sermaye piyasalarındaki risklere karşı uyarı yapıldı. 2 Aralık’ta Finansal İstikrar Kurulunda manipülasyon, ilişkili taraf yatırımları, repo işlemleri ve fonların şeffaflığı görüşüldü.

Hazine’nin Finansal Piyasalar Genel Müdürlüğü, 9 Aralık’ta SPK’ya yazı göndererek alınacak önlemlere ilişkin çalışmaları sordu. SPK, Ocak 2026 sonunda fon rehberi taslağını Bakanlığa iletti.

Bakanlık, 11 Şubat’ta ikinci bir yazıyla taslağın ivedilikle uygulanmasını istedi. Şimşek, “Daha sonra bunun gereği yerine getirilmemiş” dedi.

SPK, 17 Haziran’da serbest fonlara ilişkin Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu (TEFAS) uygulama esaslarını onayladı. Teknik altyapı 20 Temmuz’da tamamlandı. Nihai fon rehberi ise 28 Ağustos’ta yayımlandı.

17 Eylül’de 131 fonun tasfiyesine karar verildi.

Şimşek, SPK’nın bağımsız kurum olduğunu vurgulayarak eski SPK daire başkanları hakkında soruşturma başlatıldığını, eski SPK başkanı hakkında da soruşturma izni verildiğini açıkladı.

Ancak Hazine’nin uyarılarına rağmen düzenlemelerin neden aylar sonra tamamlandığı açıklığa kavuşmadı.

Şimşek, 1-16 Eylül’de 440 kişinin fonlardan 401 milyar lira çektiği iddiasına ilişkin Mali Suçları Araştırma Kurulunun (MASAK), Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) verileriyle yaptığı hesaplamaları paylaştı.

Bakan, 401 milyar liranın 306 milyar lirasının fonların kendi aralarında ve grup şirketleriyle yaptığı işlemlerden kaynaklandığını söyledi.

Mehmet Şimşek, “401 milyarın 4’te 3’ü yatırımcı çıkışı değildir” diyerek bu hareketlerin incelendiğini belirtti.

Ancak hangi fonlar ve şirketler arasında para hareketi gerçekleştiği, tasfiye dışındaki fonlara ne kadar kaynak aktarıldığı açıklanmadı.

SPK İkinci Başkanı Aksu, olağan dışı işlemlerin 2025’te tespit edildiğini, denetimler yapılıp cezalar verildiğini söylemişti.

Ancak bildirimlerin tarihleri, kaçının Tera’yla ilgili olduğu ve SPK’nın bunlar üzerine hangi önlemleri aldığı açıklanmadı.

Şimşek’in 5 Kasım’daki açıklamaları, uyarıların daha erken tarihlere uzandığını gösterse de müdahalelerin neden geciktiği sorusunu yanıtlamadı.

14 Ekim’de İYİ Partili Erhan Usta, Tera’nın para piyasalarından ne kadar borçlandığını sordu.

Ergun, Tera’nın müşteri emirlerini Borsa İstanbul ve Takasbank para piyasalarına ilettiğini ancak işlemlerin arkasındaki müşterileri görmediklerini söyledi. Toplam borçlanmayı açıklamadı.

Arıncı ise Tera’nın yaklaşık 21 milyar liralık teminatı ve 9 milyar liralık kümülatif riski bulunduğunu belirtti. Risk kapatıldıktan sonra yaklaşık 13 milyar liralık varlığın Takasbank’ta tutulduğunu söyledi.

Ancak toplam borçlanma ve kalan varlıkların sonraki durumu netleşmedi.

11 Kasım’da basına yansıyan savcılık sevk yazısında, Arıncı’nın Dünya Gazetesi’nin ortaklarından Umut Güner aracılığıyla 500 bin dolar rüşvet aldığı iddia edildi. Arıncı’nın ayrıca Güner’den aldığı 4,5 milyon lirayı iade etmediği öne sürüldü. İddialar henüz kesinleşmiş bir yargı kararıyla doğrulanmış değil.

Tera Portföy Birinci Serbest Fon (TLY), izahname değişikliği SPK tarafından onaylanmadan 7 Temmuz 2025’te Takasbank tarafından TEFAS’ta alım satıma açıldı. Takasbank, Kamuyu Aydınlatma Platformundaki (KAP) izahname değişikliğini esas almıştı.

SPK’nın 1 Ağustos’taki bildirimi üzerine yeni alımlar durduruldu.

Arıncı, onayın neden ayrıca doğrulanmadığı sorusuna “Biz KAP’ı baz alıyoruz açıkçısı” yanıtını verdi.

DW Türkçe’nin haberine göre; Temmuz 2025’te TLY’den yaklaşık 20 milyar lira çıkarken 6,55 milyar lira giriş oldu. Net çıkış 13,44 milyar liraydı.

Ancak işlemlerin hangi günlerde gerçekleştiği ve ne kadarının onaysız döneme denk geldiği belirlenemiyor.

11 Kasım tarihinde basına yansıyan savcılık sevk yazısına göre Adil Katılım Bankası, 31 Temmuz 2025’te 1,84 milyar liralık TLY fonu aldı.

Savcılık, 23 Ekim’deki satışla yaklaşık 2,43 milyar lira kazanç sağlandığını ileri sürdü.

Sevk yazısında, bankanın sermayesinin yarısından fazlasını tek bir fona yatırması sorgulandı. MASAK raporuna dayanılarak bankanın Tera fonlarına yatırdığı paranın, Tera Yatırım Bankasının Ali Emre Ballı ile bağlantılı şirketlere verdiği kredilerle sağlandığı öne sürüldü.

Bu iddialar, SPK onayı olmadan TEFAS’a açılan fonun denetimine ilişkin soruları artırdı.