İngiliz hayalinin çapı çeperine yetmiyor

İngiltere öncülüğündeki Müşterek Sefer Kuvveti (Joint Expeditionary Force-JEF) bünyesinde hazırlanan Kuzey Donanmaları Girişimi (Northern Navies Initiative), 10 Kasım’da Norveç’in başkenti Oslo’da imzalandı. İngiliz uçak gemisi HMS Prince of Wales’te düzenlenen törende, üye ülkelerin deniz kuvvetlerini ortak bir harekât düzeni içinde kullanması kararlaştırıldı.

Anlaşmaya İngiltere, Norveç, Danimarka, İsveç, Finlandiya, İzlanda, Hollanda, Estonya, Letonya ve Litvanya katıldı. Hedef, bu ülkelerin donanmalarını ortak planlama, eğitim, ikmal ve komuta sistemleriyle birbirine bağlamak ve Rusya’ya karşı caydırıcı bir güç oluşturarak bölgeyi kontrol altına almak.

İngiltere Savunma Bakanlığı, girişimin NATO’nun Kuzey Atlantik, Arktik ve Baltık Denizi’ndeki öncü deniz gücüne dönüşmesini hedeflediğini açıkladı. SAVAŞ GEMİSİNDEN ÇOK AMİRALLERİ VARİngiltere’nin yeni deniz gücü oluşturma girişimi, Kraliyet Donanması’nın içinde bulunduğu durumu da yeniden gündeme taşıdı.

İngiliz denizcilik yayın organı Navy Lookout’un yayımladığı incelemeye göre Kraliyet Donanması’nda 29 amiral ve eşdeğer rütbede general görev yapıyor. Buna karşılık donanmanın büyük suüstü savaş gemisi sayısı yalnızca 15.

Nükleer denizaltı sayısı ise 10. Başka bir ifadeyle İngiltere’nin amiral sayısı, büyük suüstü savaş gemilerinin neredeyse iki katına ulaşmış durumda. Aynı incelemede dikkat çekici bir tarihsel karşılaştırma da yapılıyor.

1939 yılında İngiliz Kraliyet Donanması’nda yaklaşık 200 bin denizci ve 53 amiral bulunuyordu. Bugün ise denizci ve deniz piyadelerinin toplamı yaklaşık 33 bine gerilemiş durumda. Personel yetersizliği, bakım ve modernizasyon ihtiyaçları, yeni gemi inşa programlarındaki gecikmeler ve aynı anda birden fazla bölgede görev yapma zorunluluğu, Kraliyet Donanması’nın hareket alanını daraltıyor.

RUSYA’YI DENİZLERDEN KUŞATMA PLANILondra’nın yeni girişimi, özellikle Rusya’nın denizlerdeki faaliyetlerini sınırlandırmaya odaklanıyor. Baltık Denizi, Rusya’nın Kaliningrad bölgesi ve Finlandiya Körfezi üzerinden denizlere erişimi bakımından stratejik öneme sahip.

Kuzey Atlantik ise Rusya’nın Kuzey Filosu’nun faaliyetleri ve denizaltılarının okyanusa açılması açısından kritik bir coğrafya. İngiliz Hükümeti, yeni anlaşmanın denizaltı faaliyetlerinin izlenmesi, denizaltı kablolarının ve enerji altyapısının korunması, insansız deniz araçlarının ortak kullanılması gibi alanlarda işbirliğini artıracağını duyurdu.

Anlaşma kapsamında bir ülkenin savaş gemisi, görevini başka bir ülkenin gemisine devredebilecek. Ortak limanlar bakım, yakıt ve mühimmat ikmali için kullanılabilecek. İnsansız araçların ve sensörlerin aynı komuta ağına bağlanması hedeflenecek.

Kuzey Donanmaları Girişimi 10 Kasım’da Oslo’da imzalandı. Ancak Rusya’nın bölgedeki askerî varlığı yalnızca suüstü savaş gemilerinden oluşmuyor. Denizaltılar, kıyı konuşlu füze sistemleri, hava kuvvetleri ve elektronik harp unsurları, Moskova’nın deniz savunmasının önemli parçaları.

Özellikle Baltık Denizi gibi dar ve kıyı savunma sistemlerinin etkili olduğu bir coğrafyada, sayıca fazla savaş gemisine sahip olmak tek başına üstünlük sağlamıyor. Rusya’nın kıyıdan denize uzanan savunma kapasitesi, karşı tarafın harekât planlamasında hesaba katılması gereken önemli bir unsur.

Dolayısıyla Rusya’nın hareket alanını daraltmak isteyen ülkelerin yalnızca daha fazla savaş gemisini bir araya getirmesi yeterli olmayacak. Geniş bir coğrafyada sürekli keşif, gözetleme, denizaltı savunması ve lojistik destek sağlanması gerekecek.10 ÜLKE VAR AMA TEK İRADE YOKYeni girişimin önündeki bir başka sorun ise siyasi ve askerî önceliklerin farklı olması.

Baltık ülkeleri için öncelik Rusya’nın yakın çevredeki askerî faaliyetleri olurken Norveç ve İzlanda açısından Kuzey Atlantik ile Arktik bölgesinin güvenliği öne çıkıyor. İngiltere ise hem Avrupa’da hem de dünyanın başka bölgelerinde askerî yükümlülükler taşıyor.

Üstelik 10 ülkenin anlaşma imzalaması, bütün savaş gemilerinin tek bir komutanın emrine verildiği anlamına gelmiyor. Yeni yapı, mevcut donanmaların ortak çalışabilirliğini geliştirmeyi amaçlıyor. Hangi ülkenin kriz anında ne kadar kuvvet tahsis edeceği ise ayrı bir mesele.

Financial Times’ın aktardığına göre girişimin NATO ile görev paylaşımı da tartışma konusu. Bazı çevreler JEF’in daha hızlı karar alabileceğini savunurken uzmanlar, yeni yapının NATO’nun görevlerini tekrarlayacağı görüşünde.

Almanya girişimin dışında bulunuyor; Fransa’nın ise bu yapıya ilişkin çekinceleri var. Dahası, 2023’te Baltık bölgesindeki altyapıya verilen hasarın ardından JEF’in tepkisinin NATO’dan daha yavaş kaldığı da hatırlatılıyor.

Bu durum, İngiltere’nin yeni girişiminde çözülmesi gereken temel sorunu ortaya koyuyor: On ülkenin donanmasını aynı tatbikatta buluşturmak başka, gerçek bir askerî kriz sırasında aynı siyasi irade altında harekete geçirmek başka.