Türk sinemasının trenleri

“…OYSA o kimilerinin belleğinden hiç silinmez. Görkemli gar binası bir yara açar gönüllerde, o trensiz ve ıssız boynu bükük haliyle. Bu kitap trenleri, istasyonları, Sirkeci ve Haydarpaşa’yı sevenler için yazıldı. Ne trensiz ne Sirkecisiz ne de Haydarpaşasız kalmama umuduyla…” diye biter Şeyma Balcı ile Seçil Büker’in “Türk Sinemasının Trenleri” kitabı.

Kimin aklına gelebilirdi ki izlediğimiz onca filmdeki trenlerin bir incelemenin, bir kitabın konusu olacağı? İki yazarın ortak çalışması ya da alışılmışın dışına çıkarak ezber bozmaları, kimsenin aklına gelmeyen konulardan da pekâlâ dört dörtlük bir kitap olabileceğini kanıtlıyor bize.

SİNEMANIN İSTASYONLARINDA BİR YOLCULUKTrenin kokusuna ve sesine aşina iki akademisyen; üç yılı ve bir o kadar filmi bavula doldurup, her istasyonda mutlaka bir yolcusu olan bir trenle yolculuğa çıkmışlar. Ama ne yolculuk!

Kitabın yalnızca içindekiler bölümündeki başlıklara bir göz atmak bile bu yolculuğun nerede başlayıp nerede bitebileceğine ilişkin her şeyi veriyor: “Trenin Türlü Halleri”, “Acılı Adana İstasyonu”, “Acı Soslu Tren Yolculuğu”, “Trenin Feryadı”, “İstasyon Şefinin Eşi”, “Dile Gelmeyen Aşk Acısı”, “Mesudiye İstasyonu’nun Demiryolcuları” ve daha niceleri. Herkesin sinemaya ilişkin geçmiş yaşamında var olan, perdedeki her istasyon ya da gelip geçen her trenden -yani filmden-bir anımsama… Anayurt Oteli’ndeki Zebercet’in var olup olmadığını yalnızca onun bildiği genç ve güzel kadının bir türlü gelmeyen treni; Çukurova’nın mevsimlik işçilerinin doluştuğu Bereketli Topraklar Üzerinde’ki trenin Adana Garı’na gelişi; “Taşı toprağı altındır!” diyerek daha iyi yaşama koşullarına ulaşmak için İstanbul’un yolunu tutan Gurbet Kuşları’nın Haydarpaşa Garı’ndaki gidiş-dönüşleri; Nazım Hikmet’in “Yolcu”sundaki yitik istasyondakilerin öyküleri… Sinemamızın trene ilişkin her bir filmi didik didik edilerek kitabın sayfalarında yer almış.

Her tren, her bir istasyon farklı bir öykü…HAYATIN ORTA YERİNDE DURAN TRENLERYazarların sinemadan ödünç aldıkları bu trenlerin hiçbiri, sinemanın ilklerinden olan Lumiere Kardeşler’in “Trenin Gara Girişi” örneği gibi ürkütmüyor okurları. Aksine, filmlerden alıntılanan her bir trenle bizim de geçmişteki bir yolculuğumuza tanıklık ediyor.

Bir filmdeki yolculuktan bir diğerine geçerken; aslında bizler de o filmleri izlerken farkına varmadığımız, trenlerin içinde ıskaladıklarımızı yakalama fırsatı buluyoruz. Ne çok şeye tanıklık eder trenler! Bazen “Yalan”da Adana Garı, Safiye’nin aşkından derbeder olmuş Urfalı Yusuf’un evi olur; bazen de trenler Bir Avuç Cennet’te olduğu gibi uzaktan gelir geçer, anlamsız bir manzaranın parçası olur.

Kitaptaki her tren yalnızca güzergâhı olan istasyonlardan gelip geçmez, kimi zaman bizim geçmişimizdeki bir anının da tam orta yerinde durur. MERHABANIN VE VEDANIN BAŞLADIĞI YER: HAYDARPAŞA“…Haydarpaşa’nın merdivenlerinde kalabalığın içinde çevresine hayranlıkla bakan erkeğin bakışının nesnesi İstanbul’dur.

Göç edenler İstanbul’u kadınsılaştırırlar. Haydarpaşa’ya erkeksi olmak düşer. Göç edenlerin çoğu erkek, arada aileler (Gurbet Kuşları, Gelin, Taşı Toprağı Altın Şehir) de var kuşkusuz. Göç eden tek kadın Gül (Halıcı Kız), o da gar binasına dönüp bakmaz bile.

Anadolu’dan İstanbul’a eğlenmek, kadınlarla tanışmak için gelen Recep ve Şaban 1950’de Haydarpaşa’ya bakarlar (İstanbul Geceleri).”Çünkü Haydarpaşa hem merhabanın hem de vedanın başlayıp bittiği yerdir.