Dirençli Depresyonda Tek Doz Deneysel Burun Spreyi Belirtileri Azalttı

Mevcut antidepresan tedavilerden yeterli yarar görmeyen yetişkinlerde denenen mebufotenin benzoat içeren burun spreyi, tek uygulamadan 29 gün sonra depresyon belirtilerini düşük doz karşılaştırma grubuna göre daha fazla azalttı. Faz 2b araştırmasında elde edilen sonuçlar, yeni bir tedavi adayını destekliyor; ancak ilacın rutin kullanıma hazır olduğunu göstermiyor.

26 Ekim 2026’da JAMA’da yayımlanan çalışma, ABD, Avrupa ve Avustralya’daki 38 merkezde yürütüldü. Araştırmanın temel değerlendirmesinde, 12 miligramlık doz ile 0,3 miligramlık karşılaştırma dozu arasında depresyon ölçeğinde 5,3 puanlık anlamlı fark bulundu.

İki ila beş tedaviden yarar görmeyen hastalar katıldı

Araştırmaya, mevcut depresyon döneminde iki ila beş antidepresan tedavisine yeterli yanıt vermeyen, 18–75 yaş aralığındaki yetişkinler alındı. Katılımcılarda orta veya ağır düzeyde majör depresyon bulunuyordu.

Eylül 2023 ile Nisan 2025 arasında yürütülen çalışmada 196 kişi rastgele gruplara ayrıldı; 193 kişinin verileri temel etkinlik ve güvenlilik analizlerine dahil edildi. Katılımcılar sekiz hafta izlendi.

Tedaviye dirençli depresyon, en az iki uygun antidepresan tedavisine rağmen yeterli düzelme sağlanamamasını ifade ediyor. Araştırmanın sonuçları da bu hasta grubuna ilişkin; tüm depresyon hastalarına doğrudan genellenemiyor.

Standart antidepresanla değil, düşük dozla karşılaştırıldı

Katılımcıların 46’sına 8 miligram, 73’üne 12 miligram ve 74’üne 0,3 miligram mebufotenin benzoat verildi. Tek uygulama, eğitimli bir sağlık çalışanı tarafından burun spreyiyle yapıldı. Sürece psikolojik destek eşlik etti.

Karşılaştırma grubunda etkisiz bir sprey yerine, belirgin psikedelik etki oluşturması beklenmeyen çok düşük doz kullanıldı. Bu nedenle çalışma, ilacın standart antidepresanlardan daha etkili olup olmadığını yanıtlamıyor.

Mebufotenin, kısa süreli algı ve bilinç değişiklikleri oluşturabilen psikedelik özellikli bir madde. Çalışmada kullanılan formülasyon, klinik gözetim altında değerlendirilen deneysel bir ilaç adayı.

29. günde belirtiler ne kadar azaldı?

Temel değerlendirme, Montgomery-Åsberg Depresyon Derecelendirme Ölçeği üzerinden yapıldı. Puanın düşmesi, depresyon belirtilerinin hafiflemesini gösteriyor.

12 miligram alan grupta başlangıca göre ortalama azalma 11,1 puan, düşük doz grubunda 5,5 puan oldu. İstatistiksel analizde iki grup arasındaki fark 5,3 puan olarak hesaplandı.

8 miligramlık grupta ise ortalama azalma 12,5 puandı. Bu dozun düşük dozla karşılaştırılması ikincil değerlendirmeler arasındaydı. Sayısal olarak daha büyük azalma görülmesi, 8 miligramın 12 miligramdan üstün olduğunu göstermiyor.

İkinci günden 57. güne kadar yapılan diğer ölçümlerde de iki yüksek doz grubunda düşük doza göre daha fazla belirti azalması bildirildi. Ancak belirli günlerde gözlenen grup farkı, her hastada kesintisiz veya kalıcı iyileşme olduğu anlamına gelmiyor.

Yanıt veren hastalar vardı, herkes iyileşmedi

29. gündeki tedaviye yanıt oranları, 8 miligram grubunda yüzde 35, 12 miligram grubunda yüzde 34 ve düşük doz grubunda yüzde 12 olarak bildirildi.

Bu sonuçlar, hastaların bir bölümünün belirgin yarar gördüğünü gösteriyor. Bununla birlikte, yüksek doz gruplarında da katılımcıların çoğu 29. günde yanıt ölçütünü karşılamadı. Remisyon da depresyonun bir daha tekrarlamayacağı anlamına gelmiyor.

İki saatte taburculuğa hazır olmak, iki saatte taburcu edilmek değil

Araştırmada, uygulama sonrası toparlanma süresi ayrıca değerlendirildi. 8 miligram alanların yüzde 85’i, 12 miligram alanların yüzde 78’i iki saat içinde taburculuğa hazır kabul edildi.

Buna rağmen katılımcılar protokol gereği dört saatten uzun süre gözlem altında tutuldu. Dolayısıyla sonuçlar, hastaların iki saatte taburcu edildiğini veya iki saatlik izlemin herkes için yeterli olduğunu göstermiyor.

Bu ayrım, tedavinin gelecekte sağlık kuruluşlarında nasıl uygulanabileceği açısından önemli. Daha kısa gözlem ihtimali, ancak güvenlilik verileriyle birlikte değerlendirilebilir.

İstenmeyen olaylar sık görüldü

Uygulama sonrasında ortaya çıkan istenmeyen olaylar, 8 miligram grubunun yüzde 76’sında, 12 miligram grubunun yüzde 85’inde ve düşük doz grubunun yüzde 73’ünde bildirildi.

Kaydedilen olayların yüzde 99,7’si hafif veya orta şiddetteydi. Bu oran, katılımcıların neredeyse tamamının yan etkisiz bir süreç geçirdiği anlamına gelmiyor; olayların şiddetini tanımlıyor.

Ayrıca tedavi sonrasında kaydedilen her sağlık sorununun doğrudan ilaçtan kaynaklandığı söylenemez. Sekiz haftalık izlem ve sınırlı katılımcı sayısı, nadir veya uzun vadeli riskleri değerlendirmek için yeterli değil.

Beklentiler ve psikolojik destek sonuçları etkileyebilir

Çalışma çift kör tasarlansa da psikedelik etkiler, katılımcıların hangi grupta olduklarını tahmin etmesini kolaylaştırdı. Bu durum, tedaviye ilişkin beklentilerin sonuçlara etkisini tamamen dışlamayı güçleştiriyor.

Psikolojik desteğin bağımsız etkisi ayrı bir grupla incelenmedi. Gereken katılımcılarda araştırma öncesinde antidepresanların bırakılması, etnik çeşitliliğin sınırlı olması ve 8 miligram grubunun daha küçük kalması da sonuçların genellenebilirliğini etkiliyor.

Deneysel sprey henüz onaylı bir tedavi değil

BPL-003 adıyla geliştirilen mebufotenin benzoat burun spreyi, şirketin ürün bilgilerine göre FDA veya başka bir düzenleyici kurum tarafından henüz onaylanmış değil.

JAMA’da yayımlanan bulguların daha geniş Faz 3 çalışmalarında doğrulanması gerekiyor. Etkinin ne kadar sürdüğü, yeniden uygulamanın ne zaman gerekeceği ve tekrarlanan dozların güvenliliği, klinik kullanım açısından yanıtlanması gereken sorular arasında bulunuyor.

TIBBİ UYARI

Bu haber genel bilgilendirme amaçlıdır. Deneysel psikedelik maddeleri kendi kendinize kullanmayın; antidepresanlarınızı hekiminize danışmadan bırakmayın veya değiştirmeyin.

KAYNAKLAR

1. Feifel D, Seynaeve M, Cubała WJ ve arkadaşları. Single Intranasal Administration of the Psychedelic Mebufotenin for Treatment-Resistant Depression: A Randomized Clinical Trial. JAMA. 26 Ekim 2026. DOI: 10.1001/jama.2026.18380.

2. JAMA. Single Intranasal Administration of the Psychedelic Mebufotenin for Treatment-Resistant Depression: Research Summary. 26 Ekim 2026. DOI: 10.1001/jama.2026.18468.

3. AtaiBeckley. Pipeline: BPL-003 geliştirme programı ve düzenleyici onay durumu. Erişim: 27 Ekim 2026.