Aklımız hep sonradan

İlkokul ikinci sınıftaydım. Kardeşim küçük olduğu için annem beni her gün okuldan alamıyordu, babam da çalışmaktaydı ama zaten evle okul birbirine çok yakındı. Kalabalık grup halinde okuldan çıktığımız için de sorun olmuyordu.

Birkaç dakikada evde oluyordum. Okula ulaşmak için kilometrelerce yürüyen çocuklardan yıllar sonra haberdar oldum. Annem her gün yanıma bir şeyler verirdi. Elma, poğaça, kek vs. O gün de yanımda bir dilim kekim vardı ama annemin “Bunları mutlaka bitir” sözünü dinleyememiştim ve kek, yenmemiş olarak çantamda kalmıştı.

Ben de eve varmadan bitiririm diye kekimi yiyerek çıktım okuldan. Okulun önündeki kavşak, Adana’nın en sevimli kavşaklarından biriydi. Bir köşesinde park, karşı köşesinde dükkânlar… Yıl 1977 idi ve haliyle trafikteki araç sayısı hiç de fazla değildi.

O gün, az sayıdaki araçlardan biri, karşıya kekini yiyerek geçmekte olan beni buldu. Benim dikkatim dağınıktı elbette, zaten yaşım 8’di, hangi dikkat? Meğer Toros Caddesi’nden çıkıp Gazi Paşa Bulvarı’na giren Anadol’un şoförünün dikkati de dağınıkmış ki bana çarptı.

Çok az şey hatırlıyorum. Biraz uçtuğumu, sonra birisinin beni kucağına alıp okula götürdüğünü… Sonra hastane kareleri, ağlayan anne, çok üzgün baba… Derken ev… Eve ziyarete gelen okul müdürü… Acı hatırlamıyorum. İlahi bir koruma kalkanı olsa gerek evet.

Sonradan anlattıklarına göre ben epey uçmuşum, yüzümün üstüne asfalta düşüp epey de yerde sürüklenmişim. Suratımın sol tarafı yokmuş. Meğer kanlar içinde kalmışım, suratımı yitirdiğim sanılmış falan. Anılarımda sahiden hiç acı yok.

Yüzümü de hatırlamıyorum. Belki görmeme hep engel olmuşlardır. Boynumdaki küçük bir çizik ve farklı yönlere çıkan sakalımdan başka hiçbir iz kalmadı kazadan. Ama şunu hatırlıyorum: Benim kazamdan sonra kavşağa, okul giriş-çıkış saatlerinde trafik polisi kondu.

İyileştikten sonraki okul çıkışlarımda polise gidip “Siz benim yüzümden buradasınız amca” demedim tabii. Ama bir musibetin bin nasihatten iyi olduğunu, bir kez daha görmüş olduk. Ama hiç, sahiden hiç ders de almadık bundan.

Kim bilir benimkine benzeyen kaç bin olay yaşandı, yaşanmakta, yaşanacak… Kesin olan şu ki, kekimin yiyemediğim yarısı asla bulunamayacak ve önlemler ancak kazalardan sonra alınacak!

Çok zaman sonra… Bursa’daki habercilik yıllarım… 90’lar… Bursa-İzmir karayolunun Uludağ Üniversitesi’ne yakın bölümünde, yolun ikiye ayırdığı köylerden birinin dolaylarında sık sık kaza oluyordu. Haliyle köylü, evinden çıkıp tarlasına veya çocuklar okula gidiyordu ama arada sırada bir kaza oluyor, ocaklar sönüyor, yürekler yanıyordu.

O yıllarda Cimer falan yok, birileri, belki biz gazeteciler tarafından, tam hatırlamıyorum, yetkili bir merciye yazıyla soru soruldu, orada neden üst geçit yok diye. Yazılı gelen yanıtı saklamadığım için üzgünüm. Şöyle diyordu mealen: “Bölgede yeterince ölümlü trafik kazası olmadığından, üst geçide gerek görülmemiştir!” Korkunç yanıt, mükemmel arz-ı hâl!

Yani, üst geçit yapmak için “yeterince” insanın ölmesi gerekiyordu. Asıl olanın, insanlar ölmesin diye üst geçit inşa etmek olması gerekirken, yetkili birileri, üst geçit yapılsın diye insanların ölmesini bekliyordu. Yani insan hayatı, maliyet hesabına dâhildi!

Maliyet, “mal”dan gelir! Mal olmaya, alınıp satılmaya, itilip kakılmaya, oradan oraya sürülmeye, açlığa terk edilmeye, kula kul olmaya, değersizliğe asırlar boyunca alışmış bir zihniyetin, değerli bireye dönüşmesi zaman alıyor elbette.

Bazen çok uzun zaman alıyor! Kişi, kendisi gibi biliyor herkesi. Cumhuriyeti anlayamamış ya da hazmedememiş kişiler onlar demek ki!

Bu saçma sapan yanıtı hemen haber yapmıştık tabii. Sonrasında neler oldu hatırlayamıyorum. Bugün orada birden fazla üst geçit var ama artık köy yok. Her taraf plaza, rezidans falan…

Depreme dayanıklı konutlar yapılması gerektiğini, ancak büyük büyük depremlerde binlerce insanımız hayatını kaybettikten sonra konuşuyoruz, değil mi? Konuşuyoruz, konuşuyoruz, konuşuyoruz… Tabii çok zaman geçiyor biz konuşurken, depremi unutuyoruz.

Başka bir yerde başka büyük bir deprem olunca yine hatırlayıp yeniden konuşmaya başlıyoruz. Hep sonradan ama, hep sonradan konuşuyoruz ve sadece konuşuyoruz.

Dere yatağının çeperlerine beton döküp dereyi “ıslah” ettiğimizi zannederek etrafına evler yerleştiriyoruz. Coşkun bir yağış anında dere bize “Beni betonla mı ehlileştireceksiniz ülen?!” diyerek taşıyor tabii. Böylesi olayların ardından akarsu yakınlarına, dere yataklarına falan ev inşa edilmemesi gerektiğini konuşuyoruz.

Evet bildiniz, konuşuyoruz, konuşuyoruz, konuşuyoruz! Ama hep sonradan konuşuyoruz ve sadece konuşuyoruz.

Ahlaksız birileri fonları patlattı, milletin paralarını cebe indirdi. Yeni bir şey olmamakla birlikte, bu kadar ani ve büyük miktarlar, bin yıldır gerilen bir fay hattının birdenbire kırılıvermesi gibi bir etki yarattı. Şimdi yine konuşuyoruz.

“Düzenleme”ler yapılıyor. Böylesi durumların bir daha yaşanmaması için gerekli tedbirlerin alındığı veya alınacağı, hatta alınmak üzere olduğu söyleniyor. Hepimiz biliyoruz ki her şey, öylesi durumlar da, böylesi durumlar da yine yeni yeniden yaşanacak!

Öylesi durumların yeniden yaşanmaması için alındığı iddia edilen tedbirler sahiden alınmış olsaydı…

Son 10 yılda toplam 721 kişi, maden kazalarında hayatını kaybetmezdi mesela! Hatta Bianet’in 23 Ekim 2026 tarihli haberine göre, 2026’nın ilk 10 ayında en az 64 maden işçisi ölmezdi! O tedbirler alınsaydı, fıtrat mıtrat diye diye savuşturulmasaydı, ölen işçilerin aileleri susturulmasaydı, 21. yüzyılın Türkiyesi’nde bunlar olmazdı.

Önlem, bir şey olmasın diye, tehlikeyi, tehdidi “önce”den önlesin diye alınır. Sözcüğün içinde saklı “ön” adı, bir şey anlatır. Önceyi! Önceden, daha olmadan alınan tedbire denir önlem.

Bizim genel tedbir anlayışımızda ön yok. Art (veya ard) var. Biz önlemiyoruz, arkalıyoruz olayları, tehdit ve tehlikeleri. Olaylar önden gidiyor, tedbirlerimiz arkadan. Yetişemiyoruz haliyle. Hayat, hızlı trene binmiş süratle uzaklaşırken, evrak çantalarına tedbir konmuş iki resmi görevli, drezinle yetişmeye çalışıyor ardından. (Drezinin adı yabancı gelebilir ama kendisini tanırız.

Hani, tahterevalli benzeri kolların aşağı yukarı hareket ettirilmesiyle raylarda yol alan araç var ya, o işte.)

Bu bir zihniyet çünkü. Osmanlı zamanlarımızı hatırlayalım. Bir zamanlar dünyanın en güçlü devleti iken, zamana, gelişmelere ayak uyduramamak yüzünden geri kaldık. Sonra “modernleşme” çabaları içine girdik. “Modernleşme çabası” lafını sizin için Türkçeye çevireyim: Modern diye bir şey var ama o biz değiliz.

Bu zihniyeti Cumhuriyet büyük oranda dönüştürmeye başlamıştı ama zihniyet bu, sürekli Sıla’nın “kafa nereye biz oraya” şarkısını söyleyerek geziniyor, kuşaklar arasında aktarılıyor.

İnternette Lübnanlı büyük yazar Amin Maalouf’a atfedilen ama aslında Maalouf’la hiç ilgisi olmayan bir laf dolaşıyor. Laf, usta yazara ait değil ama yine de önemi var ve buraya almaya değer:

“Ortadoğu insanı her şeye üzülen ama hiçbir şeyle ilgilenmeyen insanlardır. Şikâyet eden bir insanın çözüm aradığını sanırsınız değil mi? Hayır! Bizde insan çözüm için değil söylenmek için şikâyet eder. 50 sene aynı şeyi anlatır, geldiği gibi gider.”

Yanlış mı?

Bizde sanırım herkesin poposu kınalı. Çünkü kınalar düğünlere yetişmiyor!