Erdoğan’ın oyun alanı

Her zaman ifade ettiğimiz üzere AKP bir kadro hareketi olarak doğdu. Kadroyu oluşturan unsurlar siyasetin ve bürokrasinin içinden gelen, en azından işin görünen yüzü itibarıyla kirlenmemiş ve yıpranmamış isimlerdi. Bugüne kıyasla liyakat sahibi insanlardı.

Yereldeki örgütlenmelerini de bu doğrultuda yaptılar. Liyakat sahibi ve özgül ağırlığı olan kişilerle çalışmanın elbette bedelleri vardır. Her durumda her kararı dikte edememek, yanlışa zorlayamamak veya çokseslilik, güçlü lider imajını zedeleyebilecek bedellerden bazılarıdır.

Tabii birkaç satırla geçiştirilmesi mümkün olan süreçler değil ancak Türkiye’yi rejim değişikliğine taşıyan yolların taşları öncelikle nitelikli kadroların tasfiye edilmesiyle döşenmeye başlandı. Tek adam iradesinin aklıselime galebe çaldığı yeni rejimin siyasi anlayışı, liyakatten azade kadroların koşulsuz biat etmesiyle vücut buldu.

Bugün iktidar çevrelerinin kamuoyu önünde yaptıkları ahlak muhasebesinin izleyicisi durumundayız. Temel tartışma, “Size güvenen böyle bir lidere nasıl yanlış yaparsınız?” ekseninde dönüyor. Kısıtlı bir azınlık dışında kimse konuyu sistem sorunu olarak ele almıyor.

Denge ve denetim unsurlarının yok edildiği, tüm atamaların tek adamın iradesine bağlandığı, meclisin işlevsiz kılındığı yeni sistem konuşulmuyor. “Bağımsız yargı var” diyenlere de yargının hâline bakmalarını öneririz. Hülasa bugün Türkiye’nin yaşadığı kriz bir ahlak krizinden ziyade yönetim krizidir.

Ve yaşananları yönetim krizi olarak ele almak Erdoğan’ın oyun alanını sorgulamak olacağı için de iktidar çevrelerinden kimse konuyu bu boyutu ile ele almak istemiyor veya ele almaya cesaret edemiyor(!) Topyekûn arınmadan söz ediliyor. Erdoğan’ın saraydaki yakın çalışma arkadaşları görevden alınıyor, haklarında adli süreçler yürütülüyor.

Muhtemelen gözlerinin yaşına bakılmadan da cezalandırılacaklar. Peki, sonra ne olacak? Yine yeni isimler atanacak, makro düzeyde bir sistem revizyonuna veya değişikliğine gidilmeyecek, sadece birilerinin bir süre yolsuzluklara ve usulsüzlüklere tevessül edemeyeceği bir korku iklimi yaratılacak.

Kısacası, köklü bir değişim olmayacak. Peki, dengenin ve denetimin olduğu yönetim sistemlerinde bu işler nasıl oluyor; ülkemiz ile karşılaştırmalı olarak ona da bakalım. Kısa süre önce sonuçlanan ABD ara seçimleri; Trump’ın başıbozuk davranmasının, ülke kaynaklarını sorumsuzca kullanmasının, ülkesinin dertleri ile uğraşmak yerine uzak coğrafyalarda at koşturmasının, İsrail’in aparatı olmasının nelere mal olacağını gösterdi.

Bunu sadece bir toplumsal tepki olarak görüp geçemiyoruz çünkü bunun sonuçları da olacak. Zira Trump, hem Temsilciler Meclisi hem de Senato çoğunluğunu kaybetti. ABD’de güçler ayrılığı var; yasama, yürütme ve yargı yetkileri bağımsız karar alma yetkisini haiz kurumlara ait.

Türkiye ise yeni sistem ile yüz sene geriye gitti, kuvvetler tek noktada toplanmış durumda... ABD’de bakan atamalarında başkanın aday göstermesi sonrasında Senato onayı gerekiyorken, Türkiye’de tek adam eliyle atama, hoşa gitmeyen durumlarda da “affını istemek” gibi otoriteryanizme özgü tuhaf bir sistematik işliyor.

ABD’de yüksek yargıçlar için yine Senato onayı söz konusu iken, Türkiye’de AYM üyelerinin çoğunluğu tek adam tarafından atanıyor. ABD’de Temsilciler Meclisi ve Senato kararları ile başkanın azil süreci yürütülebiliyorken, Türkiye’de -hukuki kanallar açık olsa da- bırakın Cumhurbaşkanını, onun atadığı herhangi birini yargılamak için dahi kanuni olmasa da ne tür engeller olduğunu biliyoruz.

Konuyu salt ahlak ekseninde ele almak ne kadar yanlış ise Erdoğan eksenine sıkıştırmak da bir o kadar sorunludur. Erdoğan sonrasında makama gelecek kişinin siyasi aidiyeti, ahlaki yapısı, değerler sistemi de bu sorunları çözemeyecektir.

O da kendisine yakın isimler ile kendi piramidini kuracak ve tüm kararlar tek elden alınmaya devam edilecektir. Yerine gelecek kişinin Erdoğan tipi güçlü bir lider olmaması da, bunun yaratacağı kaosun büyük yönetim krizlerine dönüşmesi de muhtemeldir.

Muhalefetin meseleyi ele alma biçimi bir liderlik veya ahlak sorunu olmamalıdır. Fatma Betül Sayan Kaya’nın veya diğerlerinin tutuklulukları üstünden yürütülen siyasi iletişim, popülizmden öteye gitmeyeceği gibi, etkisi de sınırlı olacaktır.

Oysa sistemi tartışılır hâle getirmeyi ve bunu toplumun gözüne sokmayı başarabilirlerse, o zaman kartların yeniden dağıtılacağı başka bir oyunu izleyebiliriz. Yeni oyunun kuralları Amerika tipi bir başkanlık sistemine mi, yoksa yeniden parlamenter sisteme mi dayanır bilemiyoruz.

Yeter ki iktidarın denetlenmesi esasına dayalı bir siyasi sistem masada olsun, diğer ayrıntılar zamanla konuşulur...