Putin’den Avrupa’ya mesaj: Savaş istemiyoruz, diyaloğa hazırız

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 29 Ekim’de Moskova’da düzenlenen Rusya-Afrika Zirvesi’nin ardından gazetecilerin sorularını yanıtladı. Avrupa ile ilişkiler, Ukrayna çatışmasının sona erdirilmesi ve bölgesel güvenlik konularına değinen Putin, Moskova’nın Avrupa ülkeleriyle yeniden diyalog kurulmasını desteklediğini belirtti.

Putin’in açıklamaları, Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb ve Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre’nin 27 Ekim’de kendisiyle gerçekleştirdiği telefon görüşmesinin ardından geldi. İki Avrupalı liderin girişimi Avrupa başkentlerinde farklı tepkilerle karşılanırken Moskova, doğrudan temasların sürdürülmesine olumlu yaklaştığını bildirdi.

Rus lider, Avrupa’da Rusya’ya stratejik yenilgi yaşatmaya yönelik politikalardan farklı düşünen siyasetçilerin bulunduğuna işaret etti. Putin, Avrupa ülkeleriyle ilişkilerin yeniden kurulmasına yönelik girişimleri desteklediklerini belirterek şu ifadeleri kullandı: “Avrupa ülkeleriyle tam kapsamlı ilişkilerin yeniden tesis edilmesine yönelik her türlü adımı destekliyoruz.”Putin, Finlandiya ve Norveç liderlerinin kendisini aramasını doğru bir girişim olarak değerlendirdi.

Görüşmenin Avrupa Birliği adına değil, iki ülkenin kendi girişimleri doğrultusunda gerçekleştirildiğine dikkat çekti.‘AVRUPA İLE SAVAŞ İSTEMİYORUZ’Putin’in açıklamalarında öne çıkan başlıklardan biri de Avrupa’da Rusya ile olası bir savaşa yönelik hazırlık tartışmaları oldu. Rusya’nın Avrupa’yla askerî çatışma arayışında olmadığını vurgulayan Putin, böyle bir ihtimale karşı hazırlıklı olduklarını da söyledi.

Batılı ülkelerin Rusya’ya stratejik yenilgi yaşatma hedefine ulaşamadığını belirten Rus lider, gerilimin daha ileri taşınmasının ağır sonuçları olabileceği uyarısında bulundu. Putin, “Biz Avrupa ile savaş istemiyoruz. Ancak birileri bunu istiyorsa hazırlansın.

Şimdiye kadar Rusya’ya stratejik yenilgi yaşatma hedeflerine ulaşamadılar. İşler çok ileri giderse hiçbir kazanan olmayacak. Bunu kimse unutmasın.” ifadelerini kullandı. Rusya, NATO’nun genişlemesini ve kendi sınırları yakınındaki askerî faaliyetleri güvenlik tehdidi olarak değerlendiriyor.

Kiev ve Avrupa ülkeleri ise Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik askerî harekâtını uluslararası hukukun ve Ukrayna’nın egemenliğinin ihlali olarak nitelendiriyor. Tarafların güvenlik anlayışları arasındaki bu temel anlaşmazlık, diplomatik görüşmelerin önündeki başlıca sorunlardan biri olmayı sürdürüyor.

ABU DABİ’DE ÜÇLÜ MÜZAKERE HAZIRLIĞIPutin’in açıklamalarının bir diğer önemli boyutunu, Rusya, ABD ve Ukrayna arasında yeniden başlatılması planlanan müzakereler oluşturuyor. Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb ve Norveç Başbakanı Jonas Gahr StøreMoskova ile Washington arasında 21 Ekim’de gerçekleştirilen temasların ardından tarafların kasım ayının ilk yarısında Birleşik Arap Emirlikleri’nin başkenti Abu Dabi’de yeniden bir araya gelmesi gündeme geldi.

Moskova, yalnızca bir ateşkes ilan edilmesinin kalıcı barış için yeterli olmayacağı görüşünde. Rus yönetimi, güvenlik garantilerinin iki tarafı da kapsaması ve çatışmanın temel nedenleri olarak gördüğü sorunların çözülmesi gerektiğini belirtiyor.

Rusya Devlet Başkanı Yardımcısı Yuriy Uşakov, müzakerelerin kesin tarihinin henüz belirlenmediğini açıkladı. KREMLİN: AVRUPA BİRLİĞİ MASADA OLMAYACAKAbu Dabi’de yapılması planlanan görüşmeler öncesinde en önemli tartışmalardan biri de Avrupa Birliği’nin sürece katılımı oldu.

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, 29 Ekim’de yaptığı açıklamada ilk üçlü müzakerelerde AB temsilcilerinin yer almasının öngörülmediğini bildirdi. Peskov, Avrupa Birliği’nin Ukrayna konusunda izlediği politikayı eleştirerek Birliğin çatışmaların sona ermesine katkı sunacak yapıcı bir yaklaşım göstermediğini vurguladı.“Avrupa Birliği, savaşı daha da körüklemeye ve uzatmaya yönelik kışkırtıcı bir politika izliyor.

Böyle katılımcılara ihtiyacımız yok.” diyen Peskov, Washington’un da ilk aşamadaki görüşmelerde böyle bir katılıma ihtiyaç duymayabileceğini ifade etti. Bu açıklama, Moskova’nın Avrupa Birliği kurumlarıyla yürütülecek görüşmeler ile Avrupa ülkeleriyle sürdürülebilecek ikili diplomatik temaslar arasında ayrım yaptığını gösteriyor.

Nitekim Putin, Finlandiya ve Norveç liderleriyle görüşmeyi olumlu karşılarken Kremlin, AB’nin ilk üçlü müzakere formatına katılmasına karşı çıkıyor. Bununla birlikte Peskov, Avrupa’nın gelecekteki güvenlik mimarisinin diğer ülkeler olmadan tartışılmasının mümkün olmayacağını da daha önce ifade etmişti.

Dolayısıyla Moskova’nın itirazı, öncelikle Abu Dabi’deki ilk müzakere formatına yönelik bulunuyor. Støre ve StubbLAVROV: AVRUPA’NIN POLİTİKASINDA DEĞİŞİKLİK YOKRusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ise Finlandiya ve Norveç liderlerinin Putin’le görüşmesinin ardından yaptığı açıklamada Avrupa’nın Ukrayna politikasını eleştirdi.27 Ekim’de Afrika ülkelerinden medya temsilcileriyle bir araya gelen Lavrov, Avrupa ülkelerinin Rusya’yı kınayan açıklamalarını sürdürdüğünü, ancak Moskova’nın çatışmanın nedenleri olarak ortaya koyduğu güvenlik sorunlarını dikkate almadığını söyledi.

Lavrov, Avrupa’nın yaklaşımında henüz bir değişiklik görmediklerini belirterek, art arda alınan kararlarla Rusya’nın kınandığını ancak çatışmanın nasıl başladığına ilişkin Moskova’nın tezlerinin göz ardı edildiğini belirtti. Lavrov’un açıklamaları, Moskova’nın Avrupa ile diyalog ihtimalini tamamen dışlamadığını ancak mevcut Ukrayna politikasını değiştirmeyen bir Avrupa yaklaşımını müzakereler açısından yeterli görmediğini ortaya koyuyor.

FİNLANDİYA VE NORVEÇ’TEN MOSKOVA’YA TELEFONAvrupa’daki tartışmaların merkezinde, Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb ile Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre’nin 27 Ekim’de Putin’i araması bulunuyor. İki lider, Helsinki’den gerçekleştirdikleri yaklaşık 90 dakikalık görüşmede Ukrayna çatışmasını, Abu Dabi’deki müzakereleri ve Kuzey Avrupa’nın güvenliğini ele aldı.

Finlandiya Cumhurbaşkanlığı ve Norveç Başbakanlığının ortak açıklamasına göre görüşme, 20 Ekim’de Oslo’da yapılan diplomatik temasların devamı niteliğindeydi ve Ukrayna ile istişare edilerek gerçekleştirildi. Stubb, Rusya ile doğrudan temasın gerekliliğini vurgulayarak Finlandiya ve Norveç’in Rusya’nın komşuları olduğunu, çatışmanın sonucunun kendi ülkelerinin güvenliğini doğrudan etkileyeceğini söyledi.

Norveç Başbakanı Støre de görüşmede gerilimin azaltılması gerektiğini vurguladıklarını ifade etti. Ulf Kristersson ve Mette Frederiksenİki lider, Ukrayna’ya desteklerinin devam edeceğini de açıkladı. Böylece Moskova ile doğrudan görüşme kararı, Finlandiya ve Norveç’in Ukrayna’ya yönelik mevcut destek politikalarından vazgeçtiği anlamına gelmedi.

Ancak görüşme, savaşın sona erdirilmesinde Moskova ile doğrudan temasın gerekip gerekmediğine ilişkin Avrupa içindeki farklı yaklaşımları yeniden gündeme taşıdı. DİPLOMASİDE YENİ DÖNEM ARAYIŞIRusya’nın Avrupa’yla ilişkileri yeniden kurma çağrısı, yalnızca Ukrayna’daki çatışmalarla sınırlı bir gündeme işaret etmiyor.

Putin, Finlandiya ve Norveç liderleriyle yaptığı görüşmede Baltık Denizi ve Kuzey Avrupa’daki güvenlik meselelerinin de ele alındığını belirtti. Rus lider, Baltık Denizi’nde seyrüsefer serbestisinin korunması gerektiğini vurgulayarak deniz ulaşımına yönelik olası kısıtlamaların yeni gerilimlere yol açabileceği uyarısında bulundu.

Özellikle Finlandiya ve Norveç gibi Rusya ile doğrudan sınır paylaşan ülkeler açısından bölgesel güvenlik, deniz ulaşımı ve ekonomik ilişkiler Ukrayna çatışmasından bağımsız düşünülemiyor. Bu durum, Avrupa ülkelerinin Rusya’ya yönelik ortak yaptırım ve askerî destek politikalarını sürdürürken kendi ulusal güvenlik ihtiyaçları doğrultusunda Moskova ile doğrudan temas kurma gerekliliğini de tartışmalarına neden oluyor.

Önümüzdeki dönemde üçlü görüşmelerin başlaması, tarafların güvenlik garantilerine ilişkin önerilerini somutlaştırması ve Avrupa ülkelerinin diplomatik süreçte nasıl temsil edileceğini kararlaştırması bekleniyor. Putin’in 29 Ekim açıklaması ise Moskova’nın Avrupa ile ilişkilerin yeniden kurulmasına kapıyı kapatmadığını gösteriyor.

Ancak Rus yönetimi, kalıcı bir anlaşmanın kendi güvenlik çıkarlarının da dikkate alınmasına bağlı olduğunu vurgulamayı sürdürüyor. Abu Dabi’deki müzakereler öncesinde ortaya çıkan tablo, diplomatik temasların yeniden başlamasının tek başına temel anlaşmazlıkları ortadan kaldırmadığını gösteriyor.

Bundan sonraki aşamada belirleyici konu, tarafların güvenlik garantileri ve barışın koşulları üzerinde uzlaşma sağlayıp sağlayamayacağı olacak. PUTİN’LE GÖRÜŞME AVRUPA’YI BÖLDÜ:İSKANDİNAV LİDERLER KARŞI KARŞIYAFinlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb ve Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre’nin Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le gerçekleştirdiği 90 dakikalık telefon görüşmesi, Kuzey Avrupa ülkeleri arasında diplomatik tartışma yarattı.

Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, iki liderin girişiminin diğer müttefiklerle yeterince koordine edilmediğini savunarak tepki gösterdi. Frederiksen, Finlandiya ve Norveç’in bağımsız girişimine şüpheyle yaklaştığını belirtti.

Avrupa ülkelerinin Rusya karşısında ortak hareket etmesi gerektiğini söyleyen Danimarka Başbakanı, Stubb ve Støre’nin bu görüşmeyle ne elde etmeyi amaçladıklarını sorguladı. İsveç Başbakanı Ulf Kristersson da girişimin Avrupa’nın ortak tutumunu zayıflatma ihtimaline dikkat çekti.

Ancak Norveç Başbakanı Støre, Danimarka’nın eleştirilerine katılmadığını açıkladı. Støre, “Bütün ortaklarımız ve müttefiklerimiz önceden bilgilendirildi. Görüşmenin ardından da kendilerine ayrıntılı bilgi verildi.” dedi.

Norveç Başbakanı ayrıca Avrupa Birliği’nin dört yıldır Rusya konusunda ortak bir diplomatik yaklaşım geliştiremediğini savundu. Moskova ile iletişim kurma yetkisinin yalnızca ABD yönetimine bırakılmaması gerektiğini belirtti.‘RUSYA BİZİM KOMŞUMUZ’Støre’nin açıklamalarında Norveç’in coğrafi ve güvenlik çıkarları da öne çıktı.

Norveç’in Rusya ile geniş bir deniz sınırını paylaştığını hatırlatan Støre, balıkçılık kaynaklarının yönetimi ve sınır güvenliği açısından komşuluk ilişkilerinin önemine dikkat çekti. Norveç Başbakanı, Rusya ile iyi komşuluk ilişkilerinin sürdürülmesinin ülkesinin güvenliği açısından önemli olduğunu vurguladı.

Bu yaklaşım, Moskova ile diplomatik temas kurulmasına karşı çıkan Avrupa liderlerinin tutumundan ayrılıyor. Nitekim görüşmenin ardından Norveç basınında da Danimarka’nın eleştirilerine karşı çıkan değerlendirmeler yayımlandı.

Aftenposten gazetesinde Frederiksen’in tepkisini sert biçimde eleştiren bir köşe yazısı dikkat çekti. Støre ve Frederiksen daha sonra telefonla görüşerek konuyu ele aldı. Norveç Başbakanı, görüşmenin olumlu geçtiğini ancak Putin’le temas konusundaki fikir ayrılığının sürdüğünü açıkladı.

Avrupa başkentlerindeki tartışma, kasım ayında yapılması planlanan üçlü müzakereler öncesinde diplomatik temsil meselesinin henüz çözülemediğine işaret ediyor. Finlandiya ve Norveç doğrudan görüşmenin gerekliliğini savunurken Danimarka, Moskova ile temaslarda Avrupa’nın ortak tutumunun korunması gerektiğinde ısrar ediyor.