Uzay veri merkezleri yıldızları görmeyi imkansız hale getirebilir

Yapay zekâ teknolojilerinin hızla gelişmesiyle birlikte veri merkezlerinin uzaya taşınması fikri giderek daha fazla ilgi görüyor. Ancak bilim insanları, yörüngede kurulacak devasa veri merkezi ağlarının beklenmedik sonuçlar doğurabileceği konusunda uyarıyor.

Axios'da ; Japon hükümetinin ev sahipliğinde düzenlenen Cool Earth İnovasyon Forumu (ICEF) kapsamında hazırlanan yeni bir rapor, uzay tabanlı veri merkezlerinin olası etkilerini mercek altına aldı. Araştırmacılara göre, on binlerce yapay zekâ işlem biriminin Dünya yörüngesine taşınması, yalnızca uzay faaliyetlerini değil, insanların gece gökyüzünü gözlemleme biçimini de köklü şekilde değiştirebilir.

Raporda, uzay veri merkezlerinin yaygınlaşması halinde Dünya'nın büyük bölümünde gece boyunca gökyüzündeki en belirgin ışık noktalarının yıldızlar yerine uydular olabileceği belirtildi. Bu durum, gökyüzünü çıplak gözle izlemeyi zorlaştırabileceği gibi astronomik gözlemler açısından da ciddi sorunlar oluşturabilir.

Araştırmacılar, şirketlerin ve politika yapıcıların bu teknolojiyi hayata geçirirken son derece dikkatli hareket etmesi gerektiğini vurguladı. Uzay veri merkezlerinin yaygınlaşmasıyla ilgili endişeler yalnızca yıldızların görünürlüğüyle sınırlı değil.

Raporda, bu teknolojinin beraberinde getirebileceği diğer risklere de dikkat çekildi. Dünya'nın çevresinde saatte yaklaşık 27 bin 400 kilometre hızla hareket eden binlerce veri merkezi uydusunun, yörüngedeki çarpışma olasılığını artırabileceği ve tehlikeli uzay enkazlarının oluşmasına neden olabileceği ifade edildi.

Ayrıca ABD ordusunun bu teknolojiyi askerî amaçlarla kullanmaya başlaması durumunda, yörüngedeki veri merkezlerinin gelecekte yaşanabilecek uzay çatışmalarında hedef haline gelebileceği değerlendirildi. Çevresel etkiler de raporda öne çıkan başlıklar arasında yer aldı.

Uzay veri merkezlerinin güneş enerjisinden yararlanması planlansa da bu sistemlerin yörüngeye taşınması için gerçekleştirilecek çok sayıdaki roket fırlatmasının sera gazı ve siyah karbon salımını artırabileceği belirtildi. Raporun başyazarı, Columbia Üniversitesi'nden David Sandalow, Axios'a yaptığı açıklamada uzay veri merkezlerinin olası etkileri konusunda henüz yanıtlanmamış çok sayıda soru bulunduğunu söyledi.

Sandalow, teknolojinin hayata geçirilmesi halinde sürecin aşamalı ve kontrollü şekilde yürütülmesi gerektiğini belirterek şu ifadeleri kullandı: "Eğer bu yapılacaksa yavaş ve dikkatli bir şekilde gerçekleştirilmeli. Çok sayıda sistemi uzaya gönderip ardından neler olacağını görmeyi beklemek doğru bir yaklaşım değil.

Büyük riskler söz konusu."Bilim insanlarının uyarılarına rağmen teknoloji şirketleri ve yatırımcıların uzay veri merkezlerine ilgisi hızla artıyor. Uzay sektörüne yönelik araştırmalar yapan Quilty Space'in verilerine göre, 2025 yılında yörünge veri merkezlerine yaklaşık 197 milyon dolarlık yatırım taahhüdünde bulunuldu.

Bu tutar, 2026 yılında şimdiye kadar 1,11 milyar dolara ulaştı. Şirketlerin uydu projeleri de dikkat çekici boyutlara ulaşmış durumda. Secure World Foundation'ın verilerine göre SpaceX, bir milyon veri merkezi uydusundan oluşan bir uydu ağı kurmak için başvuruda bulundu.

Starcloud'un 88 bin, Blue Origin'in Project Sunrise girişiminin ise 51 bin 600 uyduyu yörüngeye yerleştirmeyi hedeflediği belirtildi. Ancak uzmanlar, bu sayıların tamamının gerçeğe dönüşmeyebileceğine dikkat çekiyor. Quilty Space Araştırma Direktörü Caleb Henry, şirketlerin gelecekteki ihtiyaçlarını güvence altına almak amacıyla gerçekte fırlatmayı planladıklarından daha fazla uydu için başvuruda bulunabileceklerini söyledi.

Henry, şirketlerin ilerleyen dönemlerde uydu sayılarını artırmak için yeniden başvuru yapmak istemediklerini belirterek mevcut rakamların kesinleşmiş projeler olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurguladı. "İnsanların kâğıt üzerindeki başvuruları sanki kesinleşmiş ve hayata geçirilecek projelermiş gibi değerlendirdiği bir noktadayız. Ancak bunun böyle olup olmayacağını henüz bilmiyoruz."