Plüton'un ötesinde yeni gök cismi keşfedildi: Güneş'in etrafında dönüyor

GAZETE PENCERE - Gökbilimciler Güneş'in çevresinde dolanan yeni bir gök cismi keşfetti. Şili'deki Vera C. Rubin Gözlemevi tarafından keşfedilen buzlu cismin çapının 600 ila 1500 kilometre arasında olduğu tahmin ediliyor.

Keşfin doğrulanması halinde Güneş Sistemi'ndeki resmen tanınan cüce gezegen sayısı altıya yükselebilir. Yeni gök cismine 2026 ED138 adı verildi. Gökbilimciler, Güneş Sistemi'nin uzak bölgelerinde yeni bir cüce gezegen adayı keşfetti.

Şili'de bulunan Vera C. Rubin Gözlemevi'ni kullanan araştırmacılar, Plüton'un yörüngesinin ötesinde hareket eden büyük ve buzlu bir gök cismi tespit etti.2026 ED138 olarak adlandırılan cismin, Güneş'e Dünya'dan yaklaşık 46 kat daha uzak bir yörüngede bulunduğu belirlendi.

Karşılaştırma yapmak gerekirse Plüton, Güneş'in çevresinde Dünya'ya kıyasla ortalama 40 kat daha uzak bir mesafede dolanıyor. Araştırmacılar, yeni keşfedilen cismin çapının yaklaşık 600 ila 1500 kilometre arasında olabileceğini hesapladı.

Ancak kesin boyutunun ve fiziksel özelliklerinin belirlenebilmesi için yeni gözlemler yapılması gerekiyor.2026 ED138'in cüce gezegen olarak sınıflandırılması halinde, Uluslararası Astronomi Birliği (IAU) tarafından resmen tanınan cüce gezegenlerin sayısı altıya çıkacak. IAU tarafından tanınan beş cüce gezegen bulunuyor.

Bunlardan Plüton, Eris, Haumea ve Makemake, Neptün'ün ötesinde yer alırken Ceres, Mars ile Jüpiter arasındaki ana asteroit kuşağında bulunuyor. İlk ölçümlere göre 2026 ED138'in, cüce gezegen statüsü kazanması durumunda bu sınıftaki en büyük gök cisimlerinden biri olabileceği belirtiliyor.'KEŞFEDİLECEK ÇOK ŞEY VAR'2026 ED138'i ilk tespit eden Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden astrofizikçi Matt Holman, keşfin Güneş Sistemi'ne ilişkin araştırmalarda yeni bir dönemin kapısını aralayabileceğini belirtti.

Holman, "Bana göre bu keşif, Rubin Gözlemevi ve diğer teleskoplarla hâlâ pek çok heyecan verici keşfin yapılabileceğini gösteriyor" dedi. Yeni gök cismi, Şili'nin orta kesimindeki Cerro Pachón Dağı'nın zirvesinde bulunan Vera C.

Rubin Gözlemevi aracılığıyla tespit edildi. Gözlemevi, ABD Ulusal Bilim Vakfı (NSF) ile ABD Enerji Bakanlığı'nın ortak girişimi olarak faaliyet gösteriyor. ŞİLİ'DEKİ İKİNCİ TELESKOP DEVREYE GİRECEKAraştırmacılar, gök cisminin boyutlarını daha hassas biçimde ölçebilmek için Şili'de bulunan ALMA teleskobundan yararlanmayı planlıyor.

Holman, Vera C. Rubin Gözlemevi'nin gök cisminden yansıyan Güneş ışığını tespit ettiğini ancak bu yöntemin tek başına kesin boyut ölçümü için yeterli olmadığını anlattı. Küçük ancak yüksek yansıtıcılığa sahip bir cismin, daha büyük fakat daha az ışık yansıtan bir cisimle aynı parlaklıkta görünebileceğine dikkat çekti.

Holman, ALMA gibi daha uzun dalga boylarında gözlem yapabilen teleskopların ise cismin kendisinden yayılan ışınımı tespit ederek gerçek boyutunun hesaplanmasına yardımcı olabileceğini belirtti. Dünyanın en güçlü radyo teleskop sistemlerinden biri olan Atacama Büyük Milimetre/Milimetrealtı Dizisi (ALMA), Şili'deki Atacama Çölü'nde bulunuyor.2026 ED138'in keşfi, ABD'nin Washington eyaletindeki Spokane kentinde düzenlenen bilimsel bir toplantıda duyuruldu.

PLÜTON NEDEN CÜCE GEZEGEN KATEGORİSİNE GEÇTİ?Uzun yıllar boyunca Güneş Sistemi'nin dokuzuncu ve en uzak gezegeni olarak kabul edilen Plüton, 2006 yılında Uluslararası Astronomi Birliği tarafından yeniden sınıflandırıldı. Plüton'un, gezegen tanımında yer alan yörünge çevresindeki diğer gök cisimlerine kütleçekimsel olarak hâkim olma koşulunu karşılamadığına karar verildi.

Böylece Plüton, cüce gezegen kategorisine alındı. Yeni keşfedilen 2026 ED138 de Plüton gibi Güneş Sistemi'nin çok sayıda buzlu gök cismini barındıran uzak ve soğuk bölgelerinden birinde bulunuyor. Bir gök cisminin cüce gezegen olarak kabul edilebilmesi için yeterli kütleye sahip olması ve kendi kütleçekiminin etkisiyle yaklaşık küresel bir şekil alması gerekiyor.

Araştırmacılar, 2026 ED138'in bu koşulu karşılayabilecek büyüklükte olduğunu düşünüyor. Ancak cismin gerçek çapı ve yapısı henüz kesin olarak bilinmiyor. Astrofizikçi Matt Holman, araştırmaların bundan sonraki aşamasında cismin fiziksel boyutlarının belirlenmesine odaklanacaklarını söyledi.

Holman, "Yapmamız gereken en önemli şey, 2026 ED138'in fiziksel boyutunu kesin olarak belirlemek" ifadelerini kullandı.