Çocuğum babası hapiste mi büyüsün: Bir Başkadır’ın 2. sezonu neyi anlatıyor?

Lafı dolandırmadan söyleyeyim: Türkiye’de politik bir hikâye anlatmak başka, o hikâyenin politik olduğunu kabul ettirmek başka mesele.

Sarı Zarflar filminde de aynı şey olmuştu. Şimdi Bir Başkadır dizisinin ikinci sezonunda da oluyor.

Gazetecisi, akademisyeni, film eleştirmeni, önce filmin sonra da dizinin bugün yaşanan hukuksuzluklara, politik baskılara ve bunların insanların hayatında açtığı yaralara ayna tutan hikâyelerini, ısrarla görmezden geliyor. Politik göndermeleri silikleştiriyor, anlatılanları tarihsel ve toplumsal bağlamından kopararak bireysel ilişkiler üzerinden okuyorlar.

Sarı Zarflar da sanki iki ana karakteri KHK’lı değilmiş, sanki hikâye onların yaşadıkları üzerine kurulmamış gibi, ağırlıklı olarak kadın-erkek ilişkileri bağlamında ele alınmıştı.

Şimdi de Bir Başkadır ın ikinci sezonu, neredeyse bütünüyle politik bağlamından koparılarak zamansız, mekânsız bir otorite, kadınlık, erkeklik ve güç ilişkileri hikâyesiymiş gibi sunuluyor.

Hatta dizide 15 Temmuz sonrasında yaşananlara gönderme olup olmadığını soranlara, hikâyenin belirli bir dönemle ilişkilendirilemeyeceği söylenerek karşı çıkılıyor.

Bir sabah namazı vakti evinden alınan imam

Kimseye bir zararı olmayan, eşine sevgisi, sadakati ve yumuşak huyluluğuyla tanıdığımız bir cami imamı düşünün. Adı da Hilmi.

Bu imam, YouTube yayınları nedeniyle bir sabah namazı vakti evinden alınarak tutuklanıyor. Ardından hamile eşiyle yaşadığı eve üç saat uzaklıktaki bir cezaevine gönderiliyor.

Burada 15 Temmuz sonrasında yaşananlara, o dönemdeki gözaltılara, tutuklamalara, insanların ailelerinden ve yaşadıkları şehirlerden uzaktaki cezaevlerine gönderilmelerine bir gönderme yok, öyle mi?

Dizinin başkarakteri Meryem’in, çocuklukları boyunca kendisine şiddet uygulamış ağabeyinin oğlu, sokakta top oynarken bir arkadaşıyla kavga ediyor.

Eve döndüğünde, halası Meryem’in de bulunduğu yemek sofrasında kavganın nedenini anlatıyor. Arkadaşı, tutuklanan imam Hilmi’yi kastederek “Senin enişten terörist” dediği için kavga etmişler.

Hamile olan ve sürekli kusma nöbetleri geçiren Meryem, bu sözleri duyunca sofrada kusuyor.

Bir başka sahnede ise tutuklu eşini ziyaret etmenin zorluğunu düşünüyor. O kadar yolu nasıl gidip geleceğini, çocuğunun babası hapiste mi büyüyeceğini soruyor.

Bir sabah ansızın gözaltına alınan bir eş. Daha doğmadan babası cezaevine gönderilen bir çocuk. Hamileliği boyunca eşinden ayrı kalmaya mahkûm edilen bir kadın. Aileye yöneltilen terörist suçlaması. Bu suçlamanın okul çağındaki çocukların dünyasına kadar uzanması.

Bütün bunların 15 Temmuz sonrasında soruşturulan, tutuklanan insanların ve ailelerinin yaşadıklarıyla hiçbir ilişkisi yok, öyle mi?

Berkun Oya’nın canlandırdığı başkomiser Muzaffer karakterini hatırlayalım. Eşinin ölümünün ardından Meryem’in önerisiyle terapiye gitmeye başlayan Muzaffer, imam Hilmi’yi YouTube yayınları nedeniyle kendisinin ihbar ettiğini söylüyor.

İşin çarpıcı yanı şu: Meryem, Muzaffer’e güveniyor. Onu kendilerini tanıyan, bilen, gerektiğinde yardım edebilecek biri olarak görüyor. Hatta Muzaffer’in devreye girip şahitlik etmesi halinde Hilmi’nin serbest bırakılabileceğini düşünüyor.

Oysa Hilmi’nin tutuklanmasına uzanan süreci başlatan ihbarın arkasında bizzat Muzaffer var.

Burada yalnızca bireyler arasındaki güven ilişkisinin sarsılmasını mı izliyoruz?

Yoksa 15 Temmuz sonrasında komşunun komşudan, arkadaşın arkadaştan, tanıdığın tanıdıktan şüphe ettiği; ihbarların insanların hayatını değiştirdiği bir dönemin toplumsal atmosferine de mi tanıklık ediyoruz?

Bu kurgu da mı o dönemde yaşananlara tekabül etmiyor?

Sarı Zarflar ın güncel politik yönünü, KHK’lıların yaşadıklarına ilişkin göndermelerini, hatta hikâyenin temelini oluşturan politik kırılmayı ısrarla görmezden gelen yorumcu, sosyolog, analist ve sinema eleştirmeni çevreleri, Bir Başkadır ın ikinci sezonunda da aynı mesafeli, steril yorum dilini sürdürmeyi başarıyor.

Dizi, otorite, adaletsizlik ve bireylerin değişen toplumsal konumları üzerinden ilerliyormuş. Karakterlerin birbirleriyle kurdukları ilişkilerdeki güç dengeleri ve otorite karşısındaki konumları daha fazla işleniyormuş.

Dizide gözaltına alınan imamın ve ailesinin yaşadıkları da var, bir çocuğa zorbalık yapan market sahibinin oğlu da. Kadınlara yönelik baskı, aile içi şiddet, tehdit ve takip gibi davranışlar da anlatının önemli parçaları.

Asıl mesele, bütün bu ilişkilerin hangi toplumsal ve politik koşullarda yaşandığı.

Çünkü otorite ve politik baskı, bazen sabah namazı vakti kapıya gelen polis, bazen bir YouTube yayını nedeniyle açılan soruşturma, bazen insanı ailesinden kilometrelerce uzağa gönderen cezaevi düzeni, bazen de bir çocuğun arkadaşından duyduğu “Senin enişten terörist” cümlesidir.

Bunları yok sayarsanız, hikâyenin en somut ve en yakıcı tarafını görünmez kılmış olursunuz.

Elbette Bir Başkadır yalnızca 15 Temmuz sonrasını anlatan bir dizi değil. Kadınlık, erkeklik, sınıf, inanç, aile, şiddet ve iktidar ilişkileri üzerine pek çok katmanı var.

Ama bu dizinin açıkça işaret ettiği tarihsel ve politik bağlamın yok sayılmasını gerektirmez.

Tam tersine, politik bağlamı yok saymak anlatıyı eksik bırakır.

Bir Başkadır ın ikinci sezonunda anlatılan yalnızca otorite karşısında sıkışan bireylerin hikâyesi değil. Aynı zamanda belirli bir dönemde belirli insanların başına gelenlerin, ailelerine, çocuklarına ve gündelik hayatlarına nasıl yayıldığının da hikâyesi.

İmam Hilmi’nin tutuklanmasını, Meryem’in yaşadığı korkuyu, doğmamış çocuğun babasız kalma ihtimalini, küçük bir çocuğun “terörist” suçlamasıyla karşılaşmasını ve Muzaffer’in ihbarını yan yana koyduğunuzda ortaya yalnızca evrensel bir adaletsizlik anlatısı çıkmıyor.

Türkiye’nin son 10-15 yılına ilişkin son derece tanıdık bir tablo da beliriyor.

Bu tabloyu görmemek için epey çaba harcamak gerekiyor.

Peki, bu kadar açık politik göndermeler içeren iki yapıt, Sarı Zarflar ve Bir Başkadır, neden ısrarla politik bağlamlarından koparılarak okunuyor?

Umarız Berkun Oya, 3. sezonda bunu da anlatır.