Havala sistemi mercek altında: Türkiye merkezlerden biri iddiası

Avrupa Yayın Birliği (EBU) öncülüğündeki araştırmacı gazetecilik ağı tarafından yayımlanan kapsamlı araştırmada Türkiye’nin, suç örgütlerinin de kullandığı iddia edilen havala sisteminin gizli merkezlerinden biri olduğu iddia edildi. Havala işleminde para gönderen kişi nakdi bir aracıya teslim ediyor.

Karşılığında bir kod ya da fotoğraf gibi bir doğrulama yöntemi kullanılıyor. Bu bilgi alıcıya iletiliyor ve alıcı, kendi bulunduğu yerdeki başka bir havala aracısından parayı teslim alıyor.

Avrupa Yayın Birliği (EBU) öncülüğündeki araştırmacı gazetecilik ağı tarafından yayımlanan kapsamlı araştırma, yüzyıllardır kullanılan havala sisteminin bazı suç ağları tarafından kara para aklama, kaçakçılık ve vergi kaçakçılığında kullanılabildiğine dikkat çekiyor.

Havala, bankalar üzerinden gerçekleştirilen klasik para transferlerinden farklı olarak, çoğunlukla güven ilişkisine dayanan ve fiziksel paranın sınırlar arasında taşınmasını gerektirmeyen gayriresmî bir para transfer sistemi. Sistem, özellikle bankacılık hizmetlerine erişimin sınırlı olduğu bölgelerde göçmenlerin ailelerine para göndermesinde uzun süredir kullanılıyor.

SUÇ ÖRGÜTLERİ İÇİN DE KULLANILIYOR Ancak EBU Investigative Journalism Network tarafından hazırlanan araştırmaya göre aynı yapı, kayıt dışı finans hareketleri gerçekleştirmek isteyen suç örgütleri için de kullanılabiliyor.

Araştırmada Türkiye, Birleşik Arap Emirlikleri ve Güneydoğu Asya, Avrupa'daki bazı havala ağlarının uluslararası bağlantılarında öne çıkan bölgeler olarak gösteriliyor.

Özellikle İstanbul'un Fatih ilçesi ve Gaziantep'in, araştırmacıların incelediği bazı havala faaliyetleriyle bağlantılı olduğu ileri sürülüyor.

MİLYONLARCA EURO’LUK İŞLEMLER Araştırmada, Avrupa'da faaliyet gösterdiği belirtilen bazı havala ağlarının yüzlerce brokerı birbirine bağladığı ve işlemlerin mesajlaşma uygulamaları üzerinden organize edildiği aktarılıyor.

Belçika'daki bir adli dosya kapsamında incelenen “The Traders of Greater Europe” isimli özel WhatsApp grubunda 532 havala brokerının yer aldığı ve dokuz aylık dönemde 82 binden fazla mesaj gönderildiği bildiriliyor. Araştırmacılar, mesajların Avrupa'nın yanı sıra Orta Doğu, Asya, Afrika ve Amerika'daki çeşitli para transferleriyle bağlantılı olduğunu aktarıyor.

Araştırmaya göre söz konusu ağla bağlantılı bazı kişiler daha sonra Belçika'da bankacılık mevzuatına aykırılık, suç örgütüne katılım ve kara para aklama gibi suçlardan mahkûm edildi. Bazı sanıklar ayrıca terörizmin finansmanıyla bağlantılı suçlardan da hüküm giydi.

SİSTEM NASIL İŞLİYOR? Havala işleminde para gönderen kişi nakdi bir aracıya teslim ediyor. Karşılığında genellikle bir kod, fotoğraf veya başka bir doğrulama yöntemi kullanılıyor. Bu bilgi alıcıya iletiliyor ve alıcı, kendi bulunduğu yerdeki başka bir havala aracısından parayı teslim alıyor.

Böylece para fiziksel olarak ülkeler arasında hareket etmiyor; aracılar arasındaki borç ve alacak ilişkileri daha sonraki işlemlerle dengeleniyor. Bu yapı, geleneksel bankacılık sisteminde oluşabilecek kayıtların önemli bölümünü ortadan kaldırabildiği için yasa dışı finansman açısından risk oluşturabiliyor.

Araştırmada, komisyonların işlem ve risk durumuna göre değiştiği, bazı transferlerde yüzde 1 ila 7 arasında oranların görüldüğü belirtiliyor.

GÖÇMEN KAÇAKÇILIĞINDA DA KULLANILDIĞI İDDİASI Araştırmanın dikkat çektiği alanlardan biri de insan kaçakçılığı.

Avusturya ve İspanya'daki soruşturmalara ilişkin örneklerde, havala sistemlerinin göçmen kaçakçılığı ağlarının finansal altyapısında kullanıldığına ilişkin kolluk kuvvetlerinin tespitlerine yer veriliyor.

Yetkililerin değerlendirmesine göre sistem, kaçakçıya yapılacak ödemenin göçmenin güvenli şekilde hedef noktaya ulaşmasına kadar tutulmasını sağlayan bir tür emanet mekanizması olarak da kullanılabiliyor. Sistem, bazı ülkelerde yasal veya belirli koşullar altında düzenlenmiş şekilde kullanılabiliyor ve özellikle göçmenlerin ailelerine para göndermesinde meşru bir işlev görebiliyor.

FATURA FABRİKALARI ÜZERİNDEN PARA SİSTEME SOKULUYOR Araştırmanın bir başka bölümü Danimarka'daki şirketleri ve para hareketlerini inceliyor.

Gazeteciler, havala ağlarıyla bağlantılı olduğu belirtilen 98 “fatura fabrikasına” ilişkin 23 binden fazla finansal işlemi analiz ettiklerini aktarıyor.

“Fatura fabrikası” olarak tanımlanan şirketler, gerçek bir ekonomik faaliyetten ziyade sahte veya gerçeği yansıtmayan faturalar aracılığıyla para hareketlerinin meşru bir ticari işlem gibi görünmesini sağlamakla suçlanan paravan yapılar olarak tanımlanıyor.

Araştırmaya göre bazı durumlarda şirket hesaplarından gerçek Avrupa şirketlerine ödeme yapılırken, karşılığında havala ağı üzerinden nakit sağlanabiliyor. Bu yöntemle kayıt dışı işçilik ödemeleri, vergi kaçakçılığı veya yasa dışı kaynaktan gelen paranın finansal sisteme sokulması mümkün hale gelebiliyor.

Danimarka Finansal İstihbarat Birimi'nin verilerine dayanılarak, son on yılda bu tür “fatura fabrikaları” üzerinden 800 milyon avrodan fazla paranın ülkeden çıkarıldığı belirtiliyor.