Yazarlarını yaşatan kent

Fransa’da 5 Kasım’da ülke genelinde genel grevin ilan edildiği gün, sabah erken saatte Victor Hugo’nun evinin yolunu tuttum. Metrodan çıktığımda Vosges sokağının etrafında yeni açılan dükkanlardan mis gibi kahve ve sıcak sandviç kokuları dışarıya taşıyor, bir yandan da Parisliler erken soğuyan hava nedeniyle kaşkollarına sarılmış bir yerlere yetişmeye çalışıyordu.

Sefiller’in, Notre Dame’ın Kamburu’nun ünlü yazarı 16 yıl Vosges Sokağı’nda bulunan bu evde yaşamış, Sefiller romanını ve Ruy Blas isimli tiyatro oyununu burada yazmıştı. Hızlıca merdivenleri tırmanmaya başladım. Her bir oda farklı biçimde tasarlanmış, Hugo’nun yaşamına dair izlenimler sunuyor.

Bir odada aile portreleri, Hugo’nun eşi ve çocuklarının olduğu tablolar asılı. Çalışma ve yatak odasında yazarın çizimleri, el yazmaları sergileniyor. Hugo’nun misafirlerini ağırladığı, duvarları Çin seramikleriyle bezeli salon ise müze evin en ilgi çekici bölümlerinden.

Pencereden görünen çınar ve ıhlamur ağaçları adeta evin salonunu dolduruyor. Rodin’in yaptığı Victor Hugo heykeli de müzede sergilenen eserler arasında. Victor Hugo’nun 80. yaş gününde 600 bin kişi Hugo’nun doğum gününü kutlamak için Vosges meydanını doldurmuş.

1885 yılında ise ölüm haberini alanlar evinin önünde toplanmış, Hugo’yu uğurlamaya 2 milyon kişi gelmiş. Bu, bir halkın yazarına verdiği değeri göstermesi bakımından da ilgi çekicidir. Hugo’nun eserleri Fransız tiyatrolarında sahnelenmeye devam ediyor.

Sefiller (Les Misérables) yeniden sahnedeHugo’nun ölümsüz eseri Sefiller Paris’te yeniden sahneleniyor. 11 Kasım’da Théâtre du Châtelet’de prömiyerini yapan oyun 10 Ocak tarihine kadar tiyatro severlerle buluşacak. Fransızca bilin veya bilmeyin eğer bir tiyatro sevdalıysanız ve şehri bir turist gibi değil de bir Parisli gibi yaşama niyetiniz varsa tiyatrolara mutlaka gitmenizi öneririm.

Her akşam salonları yüzlerce seyirci dolduruyor. Klasik ve modern oyunlar farklı sahnelerde izleyiciyle buluşuyor. Oyunu İngilizce takip etmek isteyenler için de simultane çevirilerin yapıldığı gözlükler var. Fransızların tiyatroya ilgisini görmek, oyunların nasıl sahnelendiğini, oyunculukları gözlemlemek için müthiş bir fırsat.

Ben en çok izleyicinin oyunun bitiminde alkışı kesmemesine hayran kaldım. Neredeyse sekiz kez perde açıldı, kapandı. Klasik oyunlar hâlâ Fransız tiyatrolarında sahnelenmeye devam ediyor. Kraliçeye aşık bir uşak: Ruy BlasVictor Hugo’nun ilk kez 1879 yılında La Comédie-Française tiyatrosunda sahnelenen Ruy Blas isimli eseri 25 yıl aranın ardından yeniden aynı tiyatroda sahneleniyor.

Bu tarihi salonda ilk kez tiyatro izledim. Kalabalık bir izleyici grubu salona girmek üzere hazırlanırken son kalan biletler için bir grup izleyici gişe sırasındaydı.fotoğraf: Christophe Raynaud Comédie-FrançaiseVictor Hugo oyunu II.

Charles döneminde İspanyol sarayında dönen entrikalar etrafında kurguluyor. Yükselmek için iktidar hırsıyla yanıp tutuşanlar, saraya uşaklık edenler, öte tarafta onurunu korumaya çalışan insanlar. Kraliçe tarafından gözden düşürülen Don Salluste intikam almak için uşağı Ruy Blas’yı soylu bir beyefendi olarak saraya sokar.

Ruy Blas sarayda dönen entrikaları kısa sürede fark eder. Devletin kasasının nasıl boşaltıldığını, ülkenin kaynaklarının tüketildiğini görür ve buna kayıtsız kalamaz. Özellikle iktidar sahiplerinin yüzlerine bir tokat gibi vuran sözlerini soluksuz izledik.

Çünkü hikâye 1800’lü yıllarda geçse de anlatılan bizim de hikâyemiz. Üstelik 1800’lü yıllar gibi uzak bir zamandan da değil! Eseri Julie Duclos sahneye koyuyor. Honoré de Balzac’ın Eyfel’e bakan eviHugo’nun görkemli evinin ardından Balzac’ın evinin yolunu tutuyorum.

Eyfel Kulesi'nin en güzel göründüğü, turistlerin fotoğraf çekmek için sıraya girdiği Bir-Hakeim Köprüsü’nde inip dik merdivenleri çıkıyorum. Passy semtinde, yamaçta minicik bir ev. Balzac bu evde 1840-1847 yıllarında yaşamış.

Hugo’nun evine göre mütevazı sayılabilecek, Balzac’ın ifadesiyle bir hapishane. Çünkü gece gündüz çalışmış Balzac bu evde. Başyapıtı sayılan İnsanlık Komedisi’ni yine bu evde yazmaya başlamış. Müze evin bir bölümünde bu eserinde yer alan karakterlerin çizimleri sergileniyor.

Aynı zamanda evde ünlü yazarın çeşit çeşit heykelini, büstünü, resimlerini görebilirsiniz. Balzac kimilerine göre şişman, küçük kimilerine göre devasa boyutlarda. Rodin Müzesi’nin bahçesinde sergilenen, Fransız Edebiyatçılar Derneği’nin isteği üzerine ünlü heykeltıraşın yaptığı paltolu gizemli Balzac heykeli ise içlerinde en ilgi çekici olan heykeli.

Sevilla’da bir berber: FigaroRossini’nin 24 yaşında bestelediği Sevilla Berberi, Opera Bastille’nin bu sezonki programında yer alıyor. Komik opera olarak da nitelendirebileceğimiz eser İspanya’nın Sevilla kentinde geçiyor.

Güzeller güzeli Rosina’ya âşık olan Kont Almaviva, Rosina’nın evinin önünde ona serenatlar yapar. Fakat Rosina kendi evinde varisi tarafından adeta tutsak edilmiştir. Hiçbir yere çıkmasına izin verilmez, varisi Bartolo’nun tek amacı kadını kendine esir edip onunla evlenmektir.

Rosina’ya çaresizce serenatlar yapan kontu gören Sevilla Berberi Figaro, ona yardım etmek için harekete geçer. Perdeler açıldığında kocaman bir bina karşıladı bizi. Balkonlarda çamaşır asan, sigara içenler, bir pencerede de hikâyemizin kahramanı Rosina.

İzlediğimiz klasik bir opera değil. Eseri dinlerken bir anda başka bir müzik formunda örneğin bir rap müziği söyler gibi parçalar seslendiriliyor. Oyunun dekoru hareketli, ilk bölümde büyük bir binayı seyrederken bir başka bölümde bina dönüyor ve evin içine giriyoruz.

Sevilla Berberi olan Figora tıpkı Victor Hugo’nun Ruy Blas oyununda olduğu gibi aristokrat değildir ama ince zekâsı sayesinde Rosina’nın evine nasıl gireceğini bilir. Her iki eser de otoriteyle sıradan insanın mücadelesidir.

Bu mücadele toplumsal sınıfları ve çıkar ilişkilerini ortaya serer. Modern kadınların ressamı Mary Cassatt, Müze Orsay’daOrsay Müzesi (Musée d'Orsay) yeni bir sergiye ev sahipliği yapıyor. Ölümünün 100.yılında Amerikalı ressam Mary Cassatt’ın resimlerini bir araya getiriyor.

Empresyonist (izlenimci) ressamlar arasında gösterilen ancak kendisini bir akıma ait hissetmeyen Cassatt anne ve çocuk resimleriyle tanınıyor. 19. yüzyılın çağdaş kadınlarını resmeden ressam, bahçede çay içen, kitap okuyan, çocuklarıyla oynayan, nehirde tekne gezintisi yapan ya da ağaçtan meyve toplayan kadınları resmetmiş.

19. yüzyılın toplumsal yaşamını anlamak için Cassatt’ın resimleri iyi birer örnek. Kadınların kamusal yaşamda nasıl yer aldıklarını göstermesi bakımından 1878 yılında resmettiği, elinde dürbünü Comédie-Française’de tiyatro izleyen kadın portresi önemli eserlerinden biri.

Kadın bir başka locada bulunan erkek tarafından izlenmektedir. Fakat figür bakışlara aldırış etmez, oyuna odaklanmış, artık “ben de buradayım” demektedir. Cassatt’ın bu tablosu Boston’da bulunan Museum of Fine Arts koleksiyonunda.

Cassatt’ın resimleri tek bir tarzda tanımlanmıyor. Onun eserlerini realist bulanlar da var, empresyonist ya da post-empresyonist olduğunu söyleyenler de... Resimlerinde kullandığı renkler izleyenlerde farklı hisler yaratıyor.

Kadının günlük uğraşını göstermesi anlamında da Cassatt’ın eserleri resim tarihinde önemli bir yere sahip. Yaşayan formların ressamı diyebiliriz Mary Cassatt için. Sanat tarihinde resimleriyle bir kadın olarak var olması ve salonlara kabul edilmesi kolay olmuyor.

ABD’de açtığı sergilerle iki kıta arasında köprü vazifesi görüyor. Aynı zamanda ABD’de kadınların oy hakkı için mücadele eden süfrajetlere de resim bağışlayarak katkıda bulunuyor. Müze Orsay’daki sergi 31 Ocak’a kadar devam edecek.