Eski İzmir sokaklarından izler

Anafartalar Caddesi üzerinde konumlanan Karakadı Hamamı’nın sağında ve solunda bulunan sokaklar tarihten izler taşır. Karakadı Hamamı’nın kadınlar bölümü ve kapısında "Mavi Kortijo" yazan, avlulu iki katlı yapının girişi 942 Sokak üzerindedir.

Mavi Kortijo adının sonradan verildiğini, doğrusunun Debbağzâde İbrahim Bey olduğunu önceki yazılarımda yazmıştım. 942 Sokak girişinde cephesi Anafartalar Caddesi’ne bakan, eski İzmir evinin bitişiğinde yer alan taş duvarın arkasında kalan yapılar başka bir yazımın konusu olacaktır.

941 ve 942. sokakları birbirinden ayıran Karakadı Hamamı’nın yorgun duvarlarına dikkatle bakarsanız geçmişten kalan izlerin olduğunu görürsünüz. Prof. Dr. Şakir Çakmak, Karakadı Hamamı ile ilgili makalesinde: “Evliya Çelebi’nin adını verdiği yapılar arasında yer alan Karakadı (Hanoğlu) Hamamı, İzmir’in en erken tarihli ve en büyük hamamlarındandır.

Smyrna Agorası’nın kuzeydoğusunda Anafartalar Caddesi üzerinde yer alan yapı, günümüzde daha çok Lüks Hamam adıyla bilinse de gerçek adı, bir 19. yüzyıl belgesine göre Tire’deki Karakadı Vakfı mülklerinden Hanoğlu Hamamı’dır. Bir çifte hamam olarak özgün işlevini sürdüren yapı, Türk hamamları arasında oldukça rağbet gören'ortası kubbeli, enine sıcaklıklı ve çifte halvetli' bir sıcaklık tasarımına sahiptir.

Plan özellikleri ve mimari unsurlarından 16. yüzyıla ait olduğu anlaşılmaktadır.” Diye yazar. Karakadı Hamamı’nın doğu duvarında, bir zamanlar musluğundan Osmanağa suyunun aktığı mermer alınlığı sıvayla kapatılmış çeşme; Münir Aktepe’nin “İzmir Yazıları: Camiler, Hanlar, Medreseler, Sebiller” adlı kitabında bahsettiği çeşme olmalıdır.

Uzun yıllardır akar olmayan çeşmenin depolu olup olmadığı araştırmaların sonunda ortaya çıkacaktır. Çeşmeler kentin tarihine ve sosyal olaylara tanıklık etmiş su yapılarıdır…

Karakadı Hamamı’nın sağında yer alan 941 Sokak'ın eski adı Külhan olup, hamamın erkekler kısmı ile külhana giriş bu sokak üzerinden yapılmaktadır. Sokağın solunda bakımsız ve harap durumda olan İzmirlilerin Yahuthane olarak adlandırdığı toplu yaşam mekânları bulunmaktadır.

Hamamın doğu duvarında görülen derin olmayan iki adet nişin, elektriğin olmadığı, sokakların fener ve mumla aydınlatıldığı yıllardan kaldığı düşünülmektedir.

Bölgedeki kıymeti bilinmemiş çeşmelerin, mülkiyeti kime ait olursa olsun onarılıp akar hale getirilmesi ve miras yapıların izleriyle birlikte koruma altına alınması insanlık borcudur. Tarihi İzmir hamamının ikiye ayırdığı sokakların yeniden düzenlenip kente kazandırılması dilerim gerçekleşir.

Konuyla ilgili olarak Kent Tarihi, Tanıtım ve Turizm Dairesi Başkanı Ayşegül Güngören’le konuştum, cadde ve sokakların düzenlenmesi için hazırladıkları projelerle ilgili güzel haberler aldım. Karakadı Hamamı’nın dış duvarlarında gördüğüm diğer izleri önümüzdeki günlerde paylaşacağım.

Not: " Kapısında Mavi Kortejo" yazılı tarihi yapı TARKEM eski Genel Müdürü Sergenç İneler’in gayretleriyle satın alınıp kente kazandırıldı. Sergenç İneler’le görevine başladığı ilk günlerde bölgeyi sokak sokak gezdiğimizi anımsıyorum.

Eleştirdiğimiz konular olsa da İneler’in tarihsel çevreye kattığı değer ve emek unutulamaz.