Şanlıurfa’da 4 ilçede yaşatılan dak geleneği! Dövmelerde aile ve aşiret izleri var

Şanlıurfa’nın Viranşehir, Siverek, Hilvan ve Ceylanpınar ilçelerinde geçmişten günümüze aktarılan dak dövme geleneği, bölgenin kültürel mirasına ilişkin araştırmayla kayıt altına alındı. Şanlıurfa Valiliğinin kültürel miras çalışmaları kapsamında hazırlanan araştırmada, dört ilçedeki 13 yerleşim bölgesinde yaklaşık 25 kişiyle görüşüldü.

Çalışmada, bedene işlenen geleneksel motiflerin yalnızca süslenme amacı taşımadığı, aile ve aşiret aidiyeti ile toplumsal kimliğe ilişkin anlamlar da taşıdığı belirtildi.

Şanlıurfa’daki dak dövmelerinde hangi motifler kullanılıyor?

Ahmet Yavuklu tarafından hazırlanan ve 12 Eylül 2025 tarihinde Şanlıurfa Kültür Atlası’nda yayımlanan araştırmada, geleneksel dövmelerde bitki, hayvan ve doğa figürlerinin öne çıktığı aktarıldı. Hayat ağacı, çiçek, ceylan, akrep, yılan, güneş, yıldız ve hilal, çalışmada kayıt altına alınan motifler arasında yer aldı.

Araştırmaya göre bu sembollere farklı toplumsal ve kültürel anlamlar yükleniyordu. Bazı motifler aile ve aşiret aidiyetiyle ilişkilendirilirken bazıları nazardan korunma, şifa ve güzellik gibi geleneksel inanışlarla bağlantılıydı.

Bu anlamların yörede aktarılan kültürel kabulleri yansıttığı, her motif için değişmez bir anlam taşımadığı belirtiliyor.

Dövme yapımında doğal malzemeler kullanılıyordu

Dak dövmesinin geleneksel uygulamasında dört ile yedi arasında metal iğnenin birleştirilmesiyle hazırlanan araçlardan yararlanılıyordu. Dövmede kullanılan karışımların hazırlanmasında ise anne sütü, yumurta sarısı, hayvan ödü, çıra isi ve çörek otu gibi malzemelerden söz ediliyor.

Uygulamanın genellikle 12-18 yaşları arasında yapıldığı ve kadın dövme ustalarının geleneğin kuşaktan kuşağa aktarılmasında önemli rol oynadığı araştırmada aktarılan bilgiler arasında bulunuyor. Motiflerin ve uygulama yöntemlerinin aileden aileye değişebildiği de geleneksel kültürün farklı yönlerini ortaya koyuyor.

Dak dövme geleneği genç kuşaklarda azalıyor

Araştırmada, geleneksel dak dövme uygulamasının genç kuşaklar arasında giderek azaldığına dikkat çekildi. Özellikle 40 yaş üzerindeki kadınlarda görülen dövmelerin, geçmişteki uygulama biçimleri ve motiflerin anlamları bakımından kültürel hafıza niteliği taşıdığı belirtildi.

Çalışmanın dört ilçede 13 yerleşim bölgesini kapsaması, geleneğin farklı yerel örneklerinin belgelenmesine katkı sağladı. Araştırmada, dak dövme kültürünün son taşıyıcılarının deneyim ve bilgilerinin kayıt altına alınmasının kültürel mirasın korunması açısından önem taşıdığı vurgulandı.

Şanlıurfa’daki geleneksel dövme kültürüne ilişkin daha önce yayımlanan akademik çalışmalar da özellikle Harran ilçesindeki uygulamaları ele almıştı. Yeni araştırma ise Viranşehir, Siverek, Hilvan ve Ceylanpınar’daki örnekleri bir araya getirerek geleneğin farklı ilçelerdeki izlerini belgeliyor.